Siriyadağı soğıs: Resey neden wttı, neden wtıldı?
kerey.kz
Ukrainamen aradağı qaqtığıstıñ tüyini şeşilmey jatıp Resey tağı bir soğıs otına may qwydı. Bwl jolı Şam jerinde. Tayau Şığıstağı soğısta V.Putin özin “qaru asınğan arbitr” sezinetindey. Soğıstıñ atı – soğıs. Tarihtağı eşbir soğıs däl äri birsıdırğı ötken emes. Putinniñ Şam jerindegi “soğıs arbası” da birde tegis, endi birde kedir-bwdır jolmen tetirektep keledi.Vladimir Putin eşkim aqtap ala almaytın bwl äreketin özi bılay dep tüsindirmekke tırıstı: “Siriyanıñ zañdı saylanğan prezidenti Başar Asad Reseyden äskeri kömek swradı. Ärine, biz bwl qaqtığısqa bas-közsiz kirip ketpeymiz, bizdiñ äreketimiz belgili bir şeñber ayasında ğana boladı. Birinşiden, biz Siriya äskerin terroristik toptarmen küreste ğana qoldaymız. Ekinşiden, jer betinde eşqanday is-äreket jasamaymız, tek äueden ğana kömektesemiz”.
“EKI JÜZINŞI” JÜK
The Financial Times basılımınıñ tilşisi Ketrin Hilldiñ jazuınşa, ötken jeksenbide Şam jerinde Resey äskeriniñ 19 jastağı sarbazı jazım boldı. “Greçanaya Balka (Krasnodar ölkesi) hutorınıñ tuması Vadim Kostenkonıñ jası – bar-joğı 19-da. Biılğı jıldıñ mausım ayında ol merzimdi äskeri mindetip ötep bolıp, kelisimşart boyınşa 960-şabuıldau aviapolkine kelip, odan äri Siriyağa attandırılğan. CIT (Conflict Intelligence Team) zertteu ortalığınıñ mälimetinşe, Vadim Kostenko wşqış bolmağan.
Ukrainanıñ şığısındağı qaqtığıs kezinde oqqa wşqan reseylik jauıngerlerdi qwpiya jerlep, olardıñ tuğan-tuıstarına orasan qısım jasalğan edi. “Äskeri operaciyalarğa jauıngerlerimiz qatısqan joq” degen ötirikke halıqaralıq qauımdastıqtı sendiru üşin.
Siriyadağı soğısqa qatıstı Mäskeudiñ oyı alaböten. Reseydiñ memlekettik telearnaları mwnı batırlıq dep tüsindiruden tanar emes”, – dep jazdı basılımnıñ tilşisi.
V.Kostenkonıñ qanday jağdayda ölgeni äzirge belgisiz. Keybir derekter boyınşa, qaza tapqan tek Kostenko ğana emes, onımen birge tağı toğız sarbaz oqqa wşqan-mıs.
Reseydiñ Qorğanıs ministrligi Vadim Kostenkonıñ ölgenin moyındauğa mäjbür bolğanımen, “Kostenko özine-özi qol saldı” dep mälimdedi. Al jauıngerdiñ tuıstarı bwğan senbeydi.
V.Kostenkonıñ dostarınıñ biri CIT volonteri Ruslan Levievke bılay dep hat jazıptı: “Vadimniñ jäne onımen birge 9 jigittiñ denesin öli küyinde tapqan. Vadimniñ mırış tabıtı Sevastopol'de twr. Alğaşında onı “asılıp öldi” dep habarladı. Odan keyin “äldekimder darğa asıp, atıp öltirdi” dep aqparat tarattı. On adamdı qalay öltirgeni miıma kirip şıqpaydı…”.
Oqqa wşqan reseylik soldattar turalı bwğan deyin de san märte aytılğan. Mäselen, qazannıñ 20-sı küni Reuters agenttigi siriyalıq joğarğı şendi äskeri oficerdiñ sözine silteme jasap, Başar Asadtıñ äskeri jağında soğısıp jürgen kemi üş reseylik jauıngerdiñ Damaskide oqqa wşqanın habarladı. Reseydiñ qorğanıs ministrligi mwnı moyındamay, “batıstıñ aqparattıq şabuılı” dep ayıptadı.
Bir täulikten soñ (21 qazanda) Russia Today telearnasınıñ tilşisi Deniel Buşell “Eho Moskva” efirinen bılay dep mälimdedi: “Siriyanıñ Lataki qalasınan wşıp şığuım kerek edi, ol mümkin bolmadı. Öytkeni men minetin wşaq äldebir jaralanğan adamdardı Mäskeuge aparatın boldı”.
Bwdan bwrınıraqta qırım-tatarlarınıñ kösemi Mwstafa Jemilev te “Sevastopol'ge reseylik 10 jauıngerdiñ denesin äkelgeni” turalı aytqan.
Sonda deymiz-au, Resey prezidenti Vladimir Putinniñ “biz tek äue operaciyasın jürgizemiz” degeni qayda? Öndirdey jas jauıngerlerdiñ öli denesi äueden tüspegen şığar? Olardıñ obalı kimge?
Resey basşılarınıñ Şam jerindegi “äue operaciyasın” juıq arada toqtatar türi joq. Endeşe, Resey topırağına tüsetin “eki jüzinşi” jüktiñ soñı bwl emes…
«PUTIN BÄLELI JERGE BARMAĞIN TIQTI»
Resey prezidenti V.Putinniñ eşkimmen sanaspastan Şam jerin bombalauın reseylik sarapşılar batırlıq dep bağaladı. Şın mäninde solay ma?
Yerusalimdegi şığıstıq äriptestik institutınıñ direktorı, ravvin Avraam Şmuleviç V.Putinniñ is-äreketine basqaşa bağa berdi. Ol bılay dedi: “Reseydiñ Siriya jerindegi “äue operaciyaları” tükke twrğısız. Bar-joğı 30 wşaq ne bitire aladı? Siriyadağı soğısqa şındap kirisu üşin jäne betbwrıs jasau üşin Reseydiñ jerdegi küşi 40 mıñ jauıngerden, şabuıldauşı wşağı 200-den kem bolmauı tiis. Sonda ğana belgili bir nätijege qol jetkizui mümkin. Reseydiñ mwnday qauqarı joq. Mwnday jağdayda Putin mırzanıñ “apırıp-japırıp tastaymın” degeni – bos söz, qwr qoqay. Ukrainanıñ şığısındağı is-äreketin bürkemeleu ğana. Söyte twra Putin bäleli jerge barmağın qalay tığıp alğanın bayqamay qaldı…”.
KÜNDIK SOĞISTIÑ QWNI QANŞA?
RBK (RosBiznesKonsalting) taldau jürgizip, Siriyadağı soğısqa Reseydiñ qanşa şığın şığarğanın eseptedi. RBK-nıñ dereginşe, RF Qorğanıs ministrliginiñ Şam jerinde äskeri operaciya bastağalı bergi şığını – kün sayın kem degende 2,5 million dollar. Äzirge bwl şığındı 2015 jılğı byudjet qorjını köterip twr. Eger operaciya sozılsa, qosımşa qarjı qajet boladı.
Reseylik şendiler Siriya jerindegi operaciyalar şığının “Qiır Şığıstağı oqu-jattığudıñ şığınınday ğana” dep jasırıp körsetkisi kelgenimen, täuelsiz sarapşılardıñ pikirinşe, türli sankciyalar men şikizattıñ arzandauınan byudjeti ortaya bastağan Resey üşin bwl – bel kötere almas şoqpardı beldigine ilgenmen para-par.
2011 jılı Liviyada AQŞ, Wlıbritaniya jäne Franciya 25 aptalıq äskeri operaciya jürgizdi. Osı operaciyağa Wlıbritaniya 320 million euro (künine 1,7-2 million euro) jwmsasa, Franciya da osı şamada – 300-350 million euro şığındalğan. Bwl soğısta eñ köp şığın AQŞ-tıñ moynında – 1,1 milliard dollar. Kündik soğıstıñ qwnı – 6,29 million dollar.
Reseydiñ äskeri äleuetin de, şığının da batıstıq baqtalastarımen salıstıruğa kelmeydi.
“Bwl soğısta kimniñ asığı alşısınan tüsetini, kimniñ külkige qalatını jürgizilgen äskeri operaciyalarınıñ sapası men şığınına baylanıstı bolmaq” dep qorıtıptı äskeri sarapşılar.
Bayqasañız, bwl soğıstan Reseydiñ wtatını tım az. Kerisinşe, jauın jasqaymın dep, odan äri örşelendirip jatır. “Böri arıqtığın bildirmes, sırtqı jünin qampaytardıñ” keri.
Kim qalay dese de, bwl soğıs – Siriyanıñ sorı. “Mısıqqa oyın kerek, tışqanğa ölim kerek” degen osı emey ne?
Erik RAHIM
zhasalash.kz
Pikir qaldıru