Patşalıq Resey qazaq dalasın aymaq-aymaqqa bölip basqarğanda Semey qalası bir aymaqtıñ ortalığı bolıp orıstan kelgen gubernatorğa ağa swltan Qwnanbay jäne Baraq töre orınbasar bolıp twradı.

Kün sayın qısımğa alıp kele jatqan patşa äkimşiligimen qarsılasıp, öştesip jürgen qazaq jigitteri Aqsaqqiyan, Tabıldı deytin eki jigit (qazaqtar Aqoyaz dep atap ketken) aq patşanıñ audan därejeles adamı – orıs bastıqtı öltirip ketedi. Semey gubernatorı olardıñ sarı izine qanşa tüsse de wstay almaydı. Patşa äskerimen talay ret soğıs salıp, aqırı öktem küşke äli kelmegen Aqsaqqiyan men Tabıldı Ör Altaydağı kerey işine kelip panalaydı.

İz-tüssiz joğalıp ketken Aqsaqqiyan men Tabıldı delosı gubernatordı qattı aşulandıradı. Qazaqtarğa senimsiz qarağan ol oqiğanıñ bir wşı sol Qwnanbay men Baraq törede dep qarap adamdarın art-artınan attandırıp, ayğaqtarın saylap, Aqsaqqiyan men Tabıldınıñ qanat-qwyrığı degenderdi Siberiyağa aydatadı. Olardıñ Ör Altayğa ötkenin bilgen soñ Ajı güñge atalas tuıs Baraq töre arqılı hat jazdırıp, ekeuin wstap berudi talap etedi de, Qwnanbaydı Abaq kerey eline attandıradı. Baraq töreni qolda wstap twradı.

İşki jaqta aq patşanıñ salğan qılbwrauı taqımına batqanımen, Qwnanbay kerey eline ağa swltandıq salauatımen keledi. «Ağa swltan Qwnanbay Abaq eline attandı, Kerey eli üstinde s'ez aşadı» degen sözden habar tapqan Abaq balaları men dau-şarı bar Nayman, Uaq, Arğın jäne irgeles Moñğol taypaları Qwnanbaydıñ aldında dau-şarın bitirip alu üşin dauger, şeşenderin saylaydı.

… Ağa swltan Qwnanbaydıñ keluine baylanıstı daugerlerdiñ de köp bolatının mejelegen Ajı töre bastağan elbasıları Şäu jırau, Şegetay batır, Köken bi, Jetibay bi, Tileudi qatarlılar möldir sulı, sayalı Qaba özeni boyına elu üy tiktirip dayındıq jasaydı.

Qwnanbay tüsken üyge adam tolıp, qızu jiınnıñ bastalar kezi boladı. Qazaq bileri bas qosqanda bayırğı salt boyınşa birine-biri söz tastasuşı edi. kereydiñ bwl twstağı alğır, şeşen qariyası Şäu:

– Al, ağa balası, söz bastañız, – deydi.

Sonda Qwnanbay özine wsınılğan sözge qwrmet etip:

- Sözdi auıl iesi bolıp otırğan Kerey balası özderiñiz bastaysızdar da! – deydi. Bwl kezde ülkenderge orın berip, tömende otırğan qwlıntayjaqı kiip, kamer belbeu buınıp, sapı asınğan ötkir közdi, aqswr jigit bılay deydi:

-Biz qalay bastaymız? Bwzılğan ordamız tigilmey jatqan elmiz. Kelgen jerimiz Altay, Sauır bolğanımen, beyit belgisi, besik ülgisi joq moñğol ortasında otırmız. Ortası oyılıp, ordası bwzılmağan hanı bar, zañı bar ağa balası özi bastaydı da!

Sonda Qwnanbay jas jigitke barlay qarap:

-Bolar, bolar! Özi de bolğalı twr eken. Kömeyiniñ susıldap twrğan sujılanı bar bar jigit körinedi. jiın özi de bastaldı emes pe?! – deydi.

Qwnanbay aldında söz bastağan bwl jas jigit Kereydiñ äygili şeşen, bii, aytulı küyşi Beysenbi edi. Sodan bastalğan jiın qazaq ruları jäne moñğol taypaları men Kerey-Nayman ruları arasındağı bitpey kele jatqan dau-şarlarğa bitim jasaydı.

Qwnanbay izdep kelgen Aqsaqqiyan men Tabıldını Kerey balası wstap bermey, qorğap qaladı. «Aqsaqqiyannıñ kelgeni ras, biraq kelgen soñ bir jıl twrıp ölgen» dep anıqtama jazıp beredi. Halıq nazarın qozğağan eki azamattı gubernatorğa wstap beru Qwnanbayday salauattı adamğa abıroylı jwmıs emes edi. Sonı bilgen Qwnanbay da Abaq basşılarınıñ olardı wstap bermegenin teris körmeydi.

– Sözderiñizge seneyin. Biraq, sol ölgen Qiyan tirilmesin, tirilse de orısqa körinbesin, – deydi. Qwnanbaydı bazınasın el auzınan estigen Aqsaqqiyan men Tabıldı mwnan keyin Semey öñirinde boy körsetpeydi. Ajı töre bastağan Abaq eliniñ qonağı Qwnanbay joldas-joralarımen attanğanda Kereydiñ aqsaqaldarı qoş aytısıp, Beysenbi qatarlı jastarı qwrmetti qonağın el şetine deyin şığarıp salmaqqa birge attanadı. Jüzden astam nökerli osı top Alqabek boyına tayağanda bürkit alıp, it ertken jarau attı jalañ sayatşıları bar Kereydiñ ataqtı bayı Şäku aldarınan şığadı. Aqboz attı, aqtöbe tımaqtı Şäku bay anadaydan attan tüsip qarsı jürgende bwl qwrmetke iltipat jasağan Qwnanbay da attan tüsedi. Torğın tonın kölbiretip qarsı kelgen Şäku top aldındağı Qwnanbaymen qwşaqtasıp töske tös soğa amandasıp:

-Ağa balası Qwnanbay mırza keledi dep estip edim, äkeñ Öskenbay bizdiñ Jänibek batırdıñ qızınan tuğan jien ekenin de biletinmin. Alıstan altı jasar bala kelse aldınan alpıstağı qariyası şığatın saltımız da bar edi. biraq, malımnıñ küyi, balamnıñ jayımen bara almadım. Bügin auılımız küzeulikke tüsip ketti. Solay bolsa da, qaytıp kele jatır degen soñ jolıñızdı tosıp däm tattırayın dep kütip twr edim, jerimiz şalğay bolsa da köñilimiz jaqın. At basın bwrıp, däm tatıp qaytıñız! – deydi. Qwnanbay qonaq boluğa at basın bwrğanda erip jürgen basqa elderdiñ bileri Qwnanbayğa qoş aytıp ketpekşi boladı. Sonda Şäku aqsaqal:

- As atamızdiki, bereke eldiki, qonaq köptiki emes pe!? El ağası Qwnanbaydı şaqırğanım, bäriñdi şaqırğanım! Qane, tügel jüriñder! –dep toptı özi bastap Alqabek özeniniñ boyına tüsedi. Qwnanbay keñ saylı, orman arasınan jelisi tartulı, biesi baylaulı, qonaq üyleri tiguli twrğan kütim ornın köredi. Şäku Qwnanbaydı küni-tüni kütip, kelgen jolına at mingizip qaytaradı.

Qwnanbay osı saparın eske alğanda: Qıtayğa qarağan Abaq kerey balası on bes mıñ tütinnen asıp, däuleti şalqıp, eli ösip, kegin joqtar er tuıp, dauın söyler bi tuıp, baq qonğan elge aynalğan eken. tübi bizdiñ qazaqtıñ bir tiyanağı solar bolar, – degen eken.

islam.kz