ШЫН ЖҮРЕК ИЕСІ | Kerey.kz/Керей.кз

ŞIN JÜREK IESİ

| Apr 18, 2016

2000 jıldıñ jazı edi. Almatıda QazWU-dıñ şığıstanu fakul'tetinde oqıtuşı qızmetinde bolatınmın. Oñtüstik-Şığıs Aziya elderiniñ sayasatı, tarihı men mädenietine qatıstı jergilikti birneşe BAQ-qa kommentariy jaza bastağam. Jurnalist tanıstarımnıñ biri: «Seni Didahmet ağa izdep jatır» dep telefonın berdi. Sırtınan bilsem de, ömirimde jolıqtırmağan adam. Jazuşı-publicist retinde qadir twtatınmın. Telefon şalıp edim, biyazı ündi, sıpayı minezdi jigit ağası birneşe maqalamdı wnatqan soñ, razılığın arnayı bildirip qoyğısı kelgenin ayttı. Äri ıñğaysızdanıp, äri kişipeyildigine tänti boldım. Sosın «Habar» telearnasında alğaş ret jüzdestik. Ağa birneşe jobağa redaktor retinde järdem beredi eken, meniñ de oqıtuşılıqtan bölek ştattan tıs tilşi retinde televidenie salasında täjiribe jinap jürgen kezim. Orta boylı, aqsarı öñdi, qoy közdi, biteu qabaqtı, biik qastı, mwrındı häm erindi, sopaqşa betti, qalıñ qara şaşı mañday ortasınantüse şort qiılğan, jüzinen meyirim tögilip twratın jan eken. Külgende marjanday tisteri tügel körinip, közi jwmılıp ketetin.

Keyin Jazuşılar Odağınıñ ğimaratında, «Qazaq ädebieti» gazetiniñ redakciyasında wşırasıp qalıp jürdik. Är didarlasqan sayın bir qasietine erekşe süysinuşi em, ol – basqa üşin balaşa şın quanatın köñiliniñ päktigi edi. Äsirese, jaña tanılıp, endi qalıptasıp kele jatqan jas aqın-jazuşılardıñ, jurnalisterdiñ jäne publicisterdiñ jılt etken jaqsı dünielerin köre qoyıp, köñilderine dem berip, qanattandırıp jiberetini süysindiretin. Jas buınnıñ jazğan-sızğandarın sirek oqitın, pikir aytqanda töbeden qarap, töñiregin tömendete söyleytin keybir «klassikterdiñ» ädeti boyında joq edi. Kerisinşe, qalbalaqtap, aynalıp-tolğanıp, jas qalamgerlerdiñ jaqın zamandası, jaqını qwsap meyirlenip twratın. Sol sebepti de şığar, ädebiet pen jurnalistikadağı ini-qarındastarı da özin ağalap sıylaytın. 60 jasqa tolu qwrmetine Almatıda ötken mereytoyında da ağayın-tuğan, dos-jaran men äriptes-şäkirtteriniñ ıqılası men mahabbatı zor ekenine kuä boldım.Tabiğatı bekzat häm biyazı bolğanımen, azamattıq közqarası ayqın adam edi. Kelispese de, bas şwlği salatın iini jwmsaq jan deuge kelmeytin. Qaysıbir adamnıñ sözi köñiline qonbasa, qwptay salmaytın, sıpayı türde, biraq qabaq astınan qarap ündemey qalatın.

Ağamen soñğı ret 2012 jıldıñ jazında Çehiyanıñ Karlovı Varı şaharında kezdestim. Jeñgemizdi ertip dem aluğa kelgen eken. Eldiñ işi men tısındağı köptegen jayttar turalı erkin pikir almastıq. Ädettegidey oyın aşıq aytıp otırdı. Erekşe köñildi edi. Kurorttıñ şipalı bwlaqtarınan däm tata jürip, sol kezde Karlovı Varı qalasında twrıp jatqan Mwhtar Mağauin aqsaqalmen armansız swhbat qwrğan. Qoştasarda mağan avtografın qoyıp, tilegin jazıp, tolıq şığarmalarınıñ jaña jariyalanğan bir kitabın sıylap ketken. Şığıs şayırlarında jii kezdesetin bir jır jolında «ruhani tamırlas adammen swhbattan artıq läzzat joq» ekeni aytıladı. Sonday bir swhbattas ağamızdıñ baqilıq bolğanın tüysinu keyde qiınğa soğadı. Didarın jii eske alıp, sağınıp otıram. Soñında sözin tügendeytin wl-qızı, bağasın biletin oqırmanı qalğanın körip şükirşilik etem. Didağanıñ jazuşılıq äleueti men suretkerlik qasieti turalı tereñnen qozğap jazudı ädebiet ökilderiniñ enşisinde qaldırıp, jadıma basılğan meyirimdi adami beynesin ğana estelik oramalımen bir sürtip jañğırtıp otırğanım sodan.

Ğalım Boqaş,

şığıstanuşı-jurnalist

didahmet.kz

AQŞ elşisi taqiya qiip, Qazaqstannıñ qasietti mekenderin araladı

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Ğalım Boqaş mereyli 50 jasta

kerey.kz

Altyn Magauina Bügin Atamızdıñ eñ jaqın şäkirtteriniñ biri, bizdiñ bauırımız, qazaqtıñ maqtan twtatın jastarınıñ biri Ğalım Boqaş mereyli 50 jasqa tolıp otır. Biz üşin bwl kün – jay ğana Ğalımnıñ tuğan kün emes, bwl – onıñ jartı ğasırlıq önegeli ömir jolınıñ, adal eñbeginiñ, biik parasat pen adamgerşiliginiñ merekesi. Biz Ğalımdı tek tereñ bilimi üşin emes, ülken jüregi üşin qadirleymiz. Ğalımnıñ älemniñ eñ bedeldi oqu orındarınıñ biri – Oksford universitetinde bilim alıp, “Azattıq radiosında jemisti eñbek etip, büginde Amerika Qwrama Ştattarınıñ memlekettik qızmetinde abıroylı jwmıs atqarıp jürgeni onıñ tabandılığınıñ, bilimge qwştarlığınıñ jäne eñbekqorlığınıñ ayqın körinisi. Alayda adamnıñ şınayı bağası onıñ qızmetimen nemese jetken jetistikterimen ğana ölşenbese kerek. Adamnıñ qadiri onıñ jüreginde,
KÖKBAY ATA ŞIĞARMALARI – QAZAQTIÑ ÖRKENIETTİK ÖRESİNİÑ AYĞAĞI

kerey.kz

Adamnıñ bäri birdey emes. Aqıl-oyı erkin, mändi, qwndı dünieler tuğıza alatın, jasampazdıq quatı zor adamdar boladı. Sol siyaqtı örkeniettik äleueti (potencialı) zor halıqtar boladı. Onday qasiet özindik qwndılıqtar jüyetin jasay alatın, eşkimge wqsamaytın, tereñ tamırlı ruhaniyatı bar halıqtarda boladı. Qazaqtıñ bükil tarihı men mädenieti bizdiñ sonday halıqtar sanatına jatatınımızdıñ ayğağı. Sonday ayğaq Abaydıñ aqındıq mektebiniñ körnekti ökili Kökbay Janataywlı şığarmaşılığında molınan tabıladı… Keşe Semey qalasındağı Abaydıñ qorıq- muzeyinde Kökbay Janataywlınıñ 165 jıldığına arnalğan “Abaydan sabaq aldım bala jastan” attı ädebi keş ötti. Zal belgili abaytanuşı, professor Jandos Äubäkirdiñ tağılımı mol, äserli bayandamasın erekşe ıntamen tıñdadı. Spikerdi tıñdap otırıp: “Biz Kökbaydı tipti bilmeymiz deuge bolğanday eken ğoy… Keyde tipti jeñil, üstirt
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq