|  | 

Köz qaras

Orısqa tabınğan Abay qalayşa Täuelsiz qazaqtıñ bas ideologı boladı?

Facebook-tegi Oljas Äbil esimdi qoldanuşı «qazirgi täuelsiz qazaqtıñ bas ideologı, filosofı, ideyalıq wranı — Abay emes, Mağjan bop keledi», degen pikirin jariyaladı.365info.kz

 

79d9f4c6b3c736ad019c56ebfed6aed4Aytılmasa, söz jetim. Biz osı pikirdi qaz-qalpında oqırmandar nazarına wsınudı jön kördik:

«Aytılmasa, söz jetim degen… men mınanı aytqım keledi ağayındar… Şın mäninde, qazirgi täuelsiz qazaqtıñ bas ideologı, filosofı, ideyalıq wranı — Abay emes, Mağjan bop keledi. Bizge qazir osı eki twlğanıñ orının almastıru kerek. Abaydı tek aqın retinde qaldırıp, Mağjandı Täuelsizdik wranı retinde qarastıra bastau kerek.

Sebebi, kezinde bol'şevikter ideologiyası Abaydı paydalanıp ketti, olar Abaydı kädimgidey mıqtı paydalandı. Al Mağjanğa tiım salındı. Mağjan — wltşıl, türkişil, azattıq ideyasın jırlauşı filosofşıl aqın. Onı Jüsipbek filosof dep bağalaydı.

Mağjanğa zamandastarı qattı eliktegen, odan söz wrlağan, talantın jauları da moyındağan. Bol'şevik — jazuşı S.Mwqanov onı «büginginiñ Abayı» dep atağan. Mağjan qara sözder jazbadı, biraq onıñ şığarmaşılığı twnğan — azattıq ideyası jäne filosofiyası. Ol sol üşin sottalıp kete bardı, aqırı qwrban boldı. Jüsipbek onı «eskişildikti jırlaydı» deydi, alayda men onı «Mağjan eskiden memlekettiligimizdi körgen, sonı añsap işqwsta bop ötken aqın» dep qabıldaymın. Jüsipbek tağı bılay deydi «Mağjan 30 jıldarı eşteñe jazbadı» deydi, al meniñşe Mağjannıñ ol kezdegi jazbaları joyılğan, qoldı bolğan, nemese wrlanğan. Mağjanday aqın bir kez eşteñe jazbay qoydı degenge men eş senbeymin. Men kem degende Mağjannıñ jazbalarınıñ jartısı bizge jetpedi dep oylaymın.

Wzın sözdiñ qısqası, aytar söz köp, mına qısqa postta aytpağım — Mağjandı twğırına qondıruımız kerek. Mağjan degenimiz — azattıq ideyası, sonı söyletuimiz kerek. Mağjan degenimiz — pantürkizm — mäñgilik ideya.

Al Abay ideyasın — kedendik odaqşılar, euraziyalıq odaqşılar paydalansa boladı. Ol ideya eskirgen, ötkenniñ ideyası, otarşıldıqtıñ qwralı boldı. Mağjan — number one!».

Odan keyingi postında avtor tağı mınaday oy tastadı.

«Äkesi qazaq Täuelsizdigine qarsı soğısqan Abaydıñ şığarmaşılığında, Täuelsizdik turalı bir auız söz joq. Abay qalay täuelsiz qazaqtıñ bas ideologı boladı? Zaman da özgeredi, elu jılda el jaña degendey. Qazir «öner — bilim orısta» emes, Batısta boldı ğoy. Onıñ talantına şäk joq, ol wlı Aqın, biraq Abay ideyaşıl retinde eskirip qaldı dep oylamaysıñdar ma halayıq?».

snimok-ekrana-ot-2016-10-10-10-43-19

snimok-ekrana-ot-2016-10-10-10-43-52

365info.kz

 

Related Articles

  • Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

    Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

    Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa

  • Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

    Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ

  • ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

    ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

    Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri  de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı.  «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen  tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq

  • Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti 

    Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin

  • Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

    Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

    Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,

Pikir qaldıru

Elektorndı poştañız sırtqa jariyalanbaydı. Belgi qoyılğan öristi toltıru mindetti *

Atı-jöni *

Email *

Saytı

Kerey.kz/Kerey.kz

Biz turalı:

Tel: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz tiñ bwrınğı nwsqasın http://old.kerey.kz ten oqi alasızdar!

KEREY.KZ

Sayt materialdarın paydalanğanda derekközge silteme körsetu mindetti. Avtorlar pikiri men redakciya közqarası säykes kele bermeui mümkin. Jarnama men habarlandırulardıñ mazmwnına jarnama beruşi jauaptı.

Sayt sanağı: