ЖЕЛТОҚСАН – ТӘУЕЛСІЗДІК ТҰҒЫРЫ!

Köz qaras Tarih Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

JELTOQSAN – TÄUELSİZDİK TWĞIRI!

| Dec 19, 2016

Tura bügin, 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisine 30 jıl tolıp otır. Aytulı oqiğağa baylanıstı bwdan 30 jıl bwrın qaymıqpay L.Brejnev atındağı ortalıq alañğa şıqqan Qazaq jastarı eresen erlik, qaytpas qaysarlıq körsetti. Bükil keñestik keñistikte alğaşqı bolıp totalitarlıq kommunistik bilikke qarsılıq tanıttı. Keybir derekterde alañda 20-30 mıñ adam boldı deydi. Basqa oblıs ortalıqtarında narazılıq tanıtqandardı qosqanda köteriliske keminde 50 mıñ adam qatısqanı aqiqat. Ayausız jazalau kezinde köptegen jas jigitter, aynalayın, altın qızdarımız jüzdep, mıñdap zäbir kördi. Quğın-sürginge wşıradı. Soqqığa wşırağandar tipti därigerge barudan üreylendi. Qanşama tağdır bülindi. «Jarılğan bas börik işinde, sınğan qol jeñ işinde» qala berdi. Büginde solardıñ bäri körgen qwqayın, tartqan azabın qorıqpay jariya etuge tiis.

Jeltoqsannıñ kezekti ızğarınan şoşığan bilik biıl atı-jöni belgili jeltoqsanşılarğa 60-70 mıñ teñgeden berip «qamqorlıq» körsetkendey boldı. Biraq äldebir işki «merez» jibir emes. Jeltoqsannıñ 30 jıldığına arnalğan resmi konferenciyanı ötkizuge kömektesetin bolıp uäde berip twrğan elordalıq äkimşilik te soñğı sätte jalt berdi. Osınıñ saldarınan «Qazaqstandağı Jeltoqsan (1986 j) köterilisiniñ tarihi jäne halıqaralıq mañızı» attı halıqaralıq ğılımi-praktikalıq konferenciya Astanadağı jeltoqsanşı jigitterdiñ janqiyarlıq äreketterimen äzer ötkizildi. Bwl jerde 1986 jılı wlt namısı üşin alañğa şığudan qorıqpağan Qwrmanğazı Aytmırzaevtıñ tağı bir azamattıq qaharmandıq jasağanın aytuğa tiistimiz. Özi otbasımen äzer otırğan bir bölmeli üyin satıp, aqşasın konferenciya ötetin bolıp kelisilgen «Radisson» qonaq üyine qwydı. Qazir bala-şağasımen jataqhanada… (Bälkim, «Kivi-ämiyan» siyaqtı birdeme wyımdastırıp, Qwrmanğazınıñ otbasına bir bölmeli bolsa da baspana alıp beruge kömektesermiz?!) Konferenciya halıqtıq tolqudı Jeltoqsan köterilisi dep tanıdı. Endi bwl köterilis resmi moyındaluğa tiis! Täuelsizdiktiñ tamırı – tarihta bolsa, twğırı –Jeltoqsan! Täuelsizdikti moyındap, Jeltoqsan köterilisin moyındamau – bwl tarihqa qiyanat, otarşıldıq piğılğa – qoldau, wltqa – opasızdıq. Jeltoqsannıñ otız jıldığı twsında jastıq şağın Otanımızdıñ keleşegi üşin qwrban etken barşa Jeltoqsanşılarğa ağa wrpaq atınan Alğıs aytıp, basımdı iemin! Rahmet, qaharman ini-qarındastarım! Sizder wlttıq ruhı qalğımağan keyingi jas wrpaq üşin önege bolıp, maqtan bolıp qala beresizder! Alla tağala barşañızğa wzaq ğwmır berip, baqıttı da, jaltaqsız Qazaqstandı köruge näsip etsin!!!

Marat Tokaşbaevtıñ facebook paraqşasınan alındı

Tags 1986 jıl Jeltoqsan Jeltoqsan köterilisi

Qazaq etnogeneziniñ dağdarısı ham jaña koncepciya

kerey.kz

Arma ağayın! Şağın saraptama Birinşi, qazaq etnogeneziniñ dağdarısı kele jatır. Dağdarısqa qarsı qazaq etnogeneziniñ jaña koncepciyasınıñ jasalmauı alañdatadı. Biz qazir 18 ğasırlardağı qazaq han-swltandarı qabıldağan etnogenezdik koncepciyasımen äli ömir sürip kele jatırmız. Odan keyingi üş ğasırda kolonizaciyalıq kiriptarlıq etnogenezdik jaña koncepciyanı qabıldauğa häm transformaciyalauğa mwrsat bermedi. Qoldanıstağı qazaq şejiresin aşıp qarañız, rular şejiresiniñ koncepciyası 18 ğasırlarda qabıldanğan mizamğa säykes keledi. Tipti şejiredegi atalıq rular sol ğasırdağı qandayda bir tarihi twlğadan (batırdan) bastau aladı nemese şejiredegi atı atalatın rular 18- ğasırğa barıp toqtaydı, arı qaray üzik-üzik. Bwl 18- ğasırdağı jaugerşilik zamannıñ talabına say swrıptalğan qazaq etnogeneziniñ körinisi edi. YAğni qazaq şejiresiniñ koncepciyası qazaq etnogeneziniñ modelin qalıptadı. Ekinşi, sayasi jäne mädeni şeşimderdiñ
Sayasi quğın-sürginge wşırağan arğı bettiñ körneki twlğaları men ziyalı qauım ökilderi

kerey.kz

Arma äleumet! 31 mamır sayasi quğın-sürgin jäne aşarşılıq qwrbandarın eske alu küni. Osığan baylanıstı irgeles elderde sonıñ işinde Şığıs Türkistan öñirinde ömir sürip jatqan Şıñjañ qazaqtarınıñ sayasi, äleumettik häm mädeni tarihın tanıp bilip jürgenimiz artıq bolmas. Aldımen suretterge tüsinikteme: Birinşi suret: Şıñjañ ölkesinde 1934-44 jıldarı ölke gubernatorı bolğan Şen Şicaydıñ (盛世才) beynesi. Ekinşi suret: Tayvan' Taypeydegi Şen Şicaydıñ mazarı. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barğandağı estelik. Ol turalı estelikti keyin oqisızdar. Üşinşi suret: Şıñjañ ölkesi Qwmıl aymağınıñ aymaq gubernatorı bolğan Jolbarıs Beg-tiñ mazarı. Tayvan' Taypey qalasındağı mwsılmandar ziratında jerlengen. 2024 jılı arnayı izdep tauıp basına barıp qayttım. Törtinşi suret: 1944 jılı wlt-azattıq köterilisşileri Qwlja qalasın azat qılğan soñ qala
ĞALIM BOQAŞ. «Özine ar twtqan, jattan zar twtadı!»

kerey.kz

Eki mıñınşı jıldardıñ basında qazaq ruhaniyatında erekşe basılımdar boldı. Atap aytsaq, Atırau şärinde şıqqan «Altın Orda» gazeti bolsa, odan keyingisi Almatı qalasında şığıp twrğan «Jas qazaq», sonday-aq «Şetel Ädebieti» sındı gazetter edi. «Altın Orda» gazetine Meyirhan Aqdäuletwlı, al qalğan ekeuine Talğat Eşen men Ardaq Nwrğazı ispetti qazaqtıñ intellektual azamattarı bas redaktor bolğan edi. Bäri de esimderi elge mälim, ğajayıp aqındar. Bäz bireulerdiñ: «Jurnalist bolmasa, aqın eşqaşan jarıtıp gazet şığara almaydı», – degen sıpsıñ sözderiniñ auızına qwm qwyıp, älgi äperbaqan tüsiniktiñ ayağın kökten keltirgen de osı talanttı qalamgerler boldı. «Ädebiet portalı» «UAQIT PEN KEÑİSTİK…» aydarımen tek atalğan osı basılımdar ğana emes, jaña ğasırdıñ basında qazaq baspasözinde jarıq körgen nebir jilikti jazbalar men tanımdıq
El qorğanı – Almat Sardar

kerey.kz

Sardar Almat Tobabergenwlı – öz däuirinde el basqarğan, bedeldi twlğalardıñ biri bolğan. Ol Irğızda bolıs qızmetin atqarıp, halıq arasında sıylı adam retinde tanılğan. Almat Tobabergenwlınıñ erlik pen eldik toğısqan dara jolın keyin balaları Samırat pen Töremwratta jalğıstırdı. Al onıñ şöberesi Ğalımjan Äbdisalamov Europa men Orta Aziyağa tanımal qazaqtan şıqqan twñğış skripkaşı bolğan. HİH ğasırdıñ basında düniege kelip, sol ğasırdıñ soñğı on jıldığında ömirden ötken almat Tobabergenwlı basındağı biligi men bedelin eliniñ igiligine, jwrtınıñ twrmıs-tirşiligine arnalğan öz zamanınıñ aytulı twlğalarınıñ biri edi. «Arjağı da ataqtı er…» Tağı bir jüz jıl äri jıljıp, HVİİİ ğasır tarihın paraqtasaq, ol kezeñde el basınan ötken qayğılı oqiğalar köp bolğanın köremiz, «aqtaban şwbırındı, alqaköl swlama» halqımızdı
Naurız merekesi qwrmetine Panfilov köşesindegi Sahnada «Än qanatındağı Naurız» attı dästürli önerde jürgen jas orındauşılardıñ än keşi ötti.

kerey.kz

Bügin Almatı qalası äkimdigi Mädeniet basqarmasınıñ wyımdastıruımen Panfilov köşesi boyındağı sahnada Naurız merekesine arnalğan «Än qanatındağı Naurız» attı jas orındauşılardıñ dästürli än keşi joğarı deñgeyde ötti. Almatı qalası HH ğasırdıñ 30-jıldarınan bastap wlt mädenietiniñ wyıtqısı, ordası qızmetin atqarıp keledi. Dästürli önerdiñ iri ökilderi, zertteuşileri osı qalada twrıp, eñbek etti. Qazir de professionaldıq tiptegi dästürli muzıkanıñ eñ iri oşağı – Almatı. Mwnda etnomuzıkanıñ belgili qayratkerleri, dästürli dombıraşı, qobızşı, sıbızğışı, änşi-termeşiler äzirleytin arnaulı orta jäne joğarı oqu orındarı, öner wjımdarı şoğırlanğan. Qazaq köne muzıka aspaptarınıñ jer betindegi jalğız muzeyi men elimizdegi jalğız dästürli öner teatrı da osında. Soñğı uaqıttarı Almatı qalasında dästürli önerdi nasihattap jürgen jas önerpazdardıñ arnayı än keşi ötpep edi.