ЖЕЛТОҚСАН – ТӘУЕЛСІЗДІК ТҰҒЫРЫ!

Köz qaras Tarih Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

JELTOQSAN – TÄUELSİZDİK TWĞIRI!

| Dec 19, 2016

Tura bügin, 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisine 30 jıl tolıp otır. Aytulı oqiğağa baylanıstı bwdan 30 jıl bwrın qaymıqpay L.Brejnev atındağı ortalıq alañğa şıqqan Qazaq jastarı eresen erlik, qaytpas qaysarlıq körsetti. Bükil keñestik keñistikte alğaşqı bolıp totalitarlıq kommunistik bilikke qarsılıq tanıttı. Keybir derekterde alañda 20-30 mıñ adam boldı deydi. Basqa oblıs ortalıqtarında narazılıq tanıtqandardı qosqanda köteriliske keminde 50 mıñ adam qatısqanı aqiqat. Ayausız jazalau kezinde köptegen jas jigitter, aynalayın, altın qızdarımız jüzdep, mıñdap zäbir kördi. Quğın-sürginge wşıradı. Soqqığa wşırağandar tipti därigerge barudan üreylendi. Qanşama tağdır bülindi. «Jarılğan bas börik işinde, sınğan qol jeñ işinde» qala berdi. Büginde solardıñ bäri körgen qwqayın, tartqan azabın qorıqpay jariya etuge tiis.

Jeltoqsannıñ kezekti ızğarınan şoşığan bilik biıl atı-jöni belgili jeltoqsanşılarğa 60-70 mıñ teñgeden berip «qamqorlıq» körsetkendey boldı. Biraq äldebir işki «merez» jibir emes. Jeltoqsannıñ 30 jıldığına arnalğan resmi konferenciyanı ötkizuge kömektesetin bolıp uäde berip twrğan elordalıq äkimşilik te soñğı sätte jalt berdi. Osınıñ saldarınan «Qazaqstandağı Jeltoqsan (1986 j) köterilisiniñ tarihi jäne halıqaralıq mañızı» attı halıqaralıq ğılımi-praktikalıq konferenciya Astanadağı jeltoqsanşı jigitterdiñ janqiyarlıq äreketterimen äzer ötkizildi. Bwl jerde 1986 jılı wlt namısı üşin alañğa şığudan qorıqpağan Qwrmanğazı Aytmırzaevtıñ tağı bir azamattıq qaharmandıq jasağanın aytuğa tiistimiz. Özi otbasımen äzer otırğan bir bölmeli üyin satıp, aqşasın konferenciya ötetin bolıp kelisilgen «Radisson» qonaq üyine qwydı. Qazir bala-şağasımen jataqhanada… (Bälkim, «Kivi-ämiyan» siyaqtı birdeme wyımdastırıp, Qwrmanğazınıñ otbasına bir bölmeli bolsa da baspana alıp beruge kömektesermiz?!) Konferenciya halıqtıq tolqudı Jeltoqsan köterilisi dep tanıdı. Endi bwl köterilis resmi moyındaluğa tiis! Täuelsizdiktiñ tamırı – tarihta bolsa, twğırı –Jeltoqsan! Täuelsizdikti moyındap, Jeltoqsan köterilisin moyındamau – bwl tarihqa qiyanat, otarşıldıq piğılğa – qoldau, wltqa – opasızdıq. Jeltoqsannıñ otız jıldığı twsında jastıq şağın Otanımızdıñ keleşegi üşin qwrban etken barşa Jeltoqsanşılarğa ağa wrpaq atınan Alğıs aytıp, basımdı iemin! Rahmet, qaharman ini-qarındastarım! Sizder wlttıq ruhı qalğımağan keyingi jas wrpaq üşin önege bolıp, maqtan bolıp qala beresizder! Alla tağala barşañızğa wzaq ğwmır berip, baqıttı da, jaltaqsız Qazaqstandı köruge näsip etsin!!!

Marat Tokaşbaevtıñ facebook paraqşasınan alındı

Tags 1986 jıl Jeltoqsan Jeltoqsan köterilisi

Attığa jol, auızdığa söz bermegen Twrım batır

kerey.kz

Är däuirde halıqtıñ pana twtar, qormal sanar qwrmetti azamattarı boladı, solardıñ biri zamanı Attığa jol, auızdığa söz bermeytin, batırlığımen halqı jaqta twrıp, mınau ortası men mekenin qorğau jolında sırt jauğa ses bolıp kelgen Twrım batırdı tuğan halqı mäñgi wmatpaydı. Twrım bala küninen baluandığımen, qamşıgerligimen atı şıqqan, eseyip at jalın tartıp mine köz alartqan jaularınıñ betin qaytarıp közge tüskendikten «bwl öñirde Twrım bar» dep sırt jaular attap baspaytın bolğan. Twrım ömiriniñ soñında ziratın qazıp, qabırın twrğızıp qoyıp qajılıq saparğa attanıp, qaytarında bügingi Semey öñiri mañına kelgende twyıqsız dünie salıp, jol joldastarı süyekte bwzbay Sarterektegi özi äzirlep ketken qabırğa jetkizip, el, jwrtına tabıs etidi. Iteli ruınıñ bir mwnşa atası Ajı güñ bolıp
«Sen esirke, tınış wyıqtat, baq sözime!» /ABAY/

kerey.kz

Bizdiñ qazaqta «malğa dostıñ maldan basqa mwñı joq» – «maldan boğı ğana böten» talay jarımes Abaydıñ atına neşe türli söz aytqan. Onıñ işinde saudager ğana emes, özin “söz wstağan”, “el wstağan” sanaytındar da boldı. Bwlarğa Abaydıñ özi jauap berip ketken: «Tınış wyıqtat, sen esirke, baq sözime!». Al, anau jigit «maldıñ buımen» negizgi oyın dwrıs jetkize almağan siyaqtı. Ol, «Qwnekeñ malın şığındap, Abaydı oqıtıp, jağday jasamağanda qalay bolar edi… Biz de sol Qwnekeñ siyaqtımız…» degendi aytpaqşı boldı – au deymin… Qwnekeñ qayda, sen qayda… «Quatı küşti nwrlı söz, Quatın bilgen abaylar…» – deydi Abay. Sözdiñ quatın bilmegen öte qiın, küyip qaluıñ mümkin… Osı arada Britaniyanıñ Prem'er – ministri bolğan Bendjamin Dizraelidiñ
Tibet asqan köş ne sebepti bastaldı?

kerey.kz

1883-jılı Altaydan Jamısbay bastağan qazaqtar alğaş ret Barköl jerine köşip bardı, 1887-1891-1895 jıldarı tağıda köşip kelgender boldı. onan keyinde köşip kelgender boldı, mısalı 1912-1913 jıldarı, 1920 jıldarı, 1924-1929 jılı kelgenler boldı, olardıñ deni Altaydan bolatın. 1912 jıldan keyin manju biligi qwlap qıtay biligi ornadı, 1928 jılı bilikke kelgen Jin Şurın Altay töresi Qasımqan wlı Şäripqandı, Tarbağatay töresiniñ wlı Qızırdı, Barköl qazaq ükirdayı Äliptiñ wlı Elisqandı Ürimjide oqıttı, Elisqan zamanauy Äskeri bilim aldı, qıtay tilin üyrendi. Onı 200 adamdıq qarulı qazaqqa basşı etip onı «Şığıs Şıñjañ şegara qorğanıs otriyadı» dep atadı. 1931 jılı Qwmıl wyğırları Qojaniyazdıñ bastauında köterilis jasadı. Oqiğa Bir qıtay äsker basınıñ bir wyğır qızdı zorlıqpen äyel etip almaq
Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi

kerey.kz

Jeke arhivimnen tabılğan qwndı mwrağat «Mırjaqıp Dulatov türmede jatqanda jazğan öleñi) Bwl öleñdi 1980 – jılı Ör Altaydıñ Köktoğay audanına qarastı Düre auılında 61 jastağı Qauan Orınbasarwlı degen aqsaqal aytqanınan jeke arhivimde saqtalıp qalğanınan tauıp oqırmanmen bölisip otırmın. Ay, qwday – au, aqqa jaq, Öziñi ayan men naqaq. Aqiqat degen jolıñnın, Abıroyıñdı aşpa haq. Ayatbenen qadısqa, Alla niet aq iske. Jan almasam joq edi-au, Jaza tartsın degen baq. Meni sottap baylatıp, Zığırdandı qaynatıp. Masayrasın mäz bolıp, Qinağandı öziñ tap Jaqın jerden jau şığıp, Maqül isten dau şığıp. Dwşpan üstap qolımnan, Itter tistep tonımnan. Jaman tosu bolğan şaq, Tütqın bolıp tarığıp, Jalğız jatıp zarığıp, Aşu qısıp oydı alıp, Dert jäyilip boydı
Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq.

kerey.kz

Zhalgas Yertay Qazaq tiliniñ bolaşağı endi demografiyağa tirelip twrğan joq. Ol halıqtıñ işki küşi men biliktiñ sayasi erkine qaraylap twr Erterekten bastayıq. Bayağıda qazaqtıñ bastı probleması sanında edi, ol ras. Qazaqtar öz jerinde azşılıqqa aynalğan-dı. Al qalada qazaqşa estu qiın bolatın. Mektepterde, universitetterde, memlekettik basqaruda, bizneste qazaq tili şettetildi. Sol kezde qazaq tiliniñ tağdırı demografiyağa täueldi edi. Bwl logika wzaq uaqıt dwrıs sanalğan. Biraq bügingi Qazaqstanğa qarasaq, jağday özgerdi. Qazaqtar köpşilikke aynaldı. Qazaq tilin tüsinetinder men söyleytinder sanı bwrın-soñdı bolmağan deñgeyge jetti. Qazaq mektebine baratın balalardıñ sanı jıl sayın artıp keledi. Qazaq tili kündelikti ömirdiñ negizgi tiline aynaldı. Biraq nege til mäselesi äli özekti bolıp twr? Mäsele sanğa emes, sanağa