ЖЕЛТОҚСАН – ТӘУЕЛСІЗДІК ТҰҒЫРЫ!

Köz qaras Tarih Qazaq handığına 550 jıl Qazaq şejiresi

JELTOQSAN – TÄUELSİZDİK TWĞIRI!

| Dec 19, 2016

Tura bügin, 1986 jılğı Jeltoqsan köterilisine 30 jıl tolıp otır. Aytulı oqiğağa baylanıstı bwdan 30 jıl bwrın qaymıqpay L.Brejnev atındağı ortalıq alañğa şıqqan Qazaq jastarı eresen erlik, qaytpas qaysarlıq körsetti. Bükil keñestik keñistikte alğaşqı bolıp totalitarlıq kommunistik bilikke qarsılıq tanıttı. Keybir derekterde alañda 20-30 mıñ adam boldı deydi. Basqa oblıs ortalıqtarında narazılıq tanıtqandardı qosqanda köteriliske keminde 50 mıñ adam qatısqanı aqiqat. Ayausız jazalau kezinde köptegen jas jigitter, aynalayın, altın qızdarımız jüzdep, mıñdap zäbir kördi. Quğın-sürginge wşıradı. Soqqığa wşırağandar tipti därigerge barudan üreylendi. Qanşama tağdır bülindi. «Jarılğan bas börik işinde, sınğan qol jeñ işinde» qala berdi. Büginde solardıñ bäri körgen qwqayın, tartqan azabın qorıqpay jariya etuge tiis.

Jeltoqsannıñ kezekti ızğarınan şoşığan bilik biıl atı-jöni belgili jeltoqsanşılarğa 60-70 mıñ teñgeden berip «qamqorlıq» körsetkendey boldı. Biraq äldebir işki «merez» jibir emes. Jeltoqsannıñ 30 jıldığına arnalğan resmi konferenciyanı ötkizuge kömektesetin bolıp uäde berip twrğan elordalıq äkimşilik te soñğı sätte jalt berdi. Osınıñ saldarınan «Qazaqstandağı Jeltoqsan (1986 j) köterilisiniñ tarihi jäne halıqaralıq mañızı» attı halıqaralıq ğılımi-praktikalıq konferenciya Astanadağı jeltoqsanşı jigitterdiñ janqiyarlıq äreketterimen äzer ötkizildi. Bwl jerde 1986 jılı wlt namısı üşin alañğa şığudan qorıqpağan Qwrmanğazı Aytmırzaevtıñ tağı bir azamattıq qaharmandıq jasağanın aytuğa tiistimiz. Özi otbasımen äzer otırğan bir bölmeli üyin satıp, aqşasın konferenciya ötetin bolıp kelisilgen «Radisson» qonaq üyine qwydı. Qazir bala-şağasımen jataqhanada… (Bälkim, «Kivi-ämiyan» siyaqtı birdeme wyımdastırıp, Qwrmanğazınıñ otbasına bir bölmeli bolsa da baspana alıp beruge kömektesermiz?!) Konferenciya halıqtıq tolqudı Jeltoqsan köterilisi dep tanıdı. Endi bwl köterilis resmi moyındaluğa tiis! Täuelsizdiktiñ tamırı – tarihta bolsa, twğırı –Jeltoqsan! Täuelsizdikti moyındap, Jeltoqsan köterilisin moyındamau – bwl tarihqa qiyanat, otarşıldıq piğılğa – qoldau, wltqa – opasızdıq. Jeltoqsannıñ otız jıldığı twsında jastıq şağın Otanımızdıñ keleşegi üşin qwrban etken barşa Jeltoqsanşılarğa ağa wrpaq atınan Alğıs aytıp, basımdı iemin! Rahmet, qaharman ini-qarındastarım! Sizder wlttıq ruhı qalğımağan keyingi jas wrpaq üşin önege bolıp, maqtan bolıp qala beresizder! Alla tağala barşañızğa wzaq ğwmır berip, baqıttı da, jaltaqsız Qazaqstandı köruge näsip etsin!!!

Marat Tokaşbaevtıñ facebook paraqşasınan alındı

Tags 1986 jıl Jeltoqsan Jeltoqsan köterilisi

Toqaev mırza til jaylı tağı birdeñe depti

kerey.kz

Zhalgas Yertay Orıs tiliniñ märtebesin eş tömendetpedik, onıñ bäri küñkil söz degen eken. Qazaq tiliniñ de märtebesi tömendedi dep baybalam salmañdar dep wrsıptı. Aldımen jauabı joq swraqtardan bastayıq. Toqaev mırza, eger eşteñe özgermese, onda “teñ” söziniñ “qatarğa” auısuı jay köz aldau äreketi me? Qoğamdağı gradustı basuğa talpınıs qana ma? Qazirgi memlekettik byurokratiyalıq apparattıñ status-kvonı saqtap qaluğa tırısuı dep bağalasa bola ma? Endi Toqaev mırzanıñ är sözine toqtalsaq.“Jaña Konstituciya mätininiñ resmi qwjat retinde qazaq jäne orıs tilderinde jariyalanuı köp närseni añğartpay ma? Bwl jerde tüsinikteme berip, aqtaludıñ özi artıq”Iä, qazirgi qazaq tiliniñ probleması da sol – qazaq tili men orıs tiliniñ qwqıqtıq teñdigi memlekettik tildi kemsitip twr. Öytkeni byurokratiya qwjattardı orısşa äzirlep, keyin
14 naurız – Matematikter küni

kerey.kz

Kafedra professorı Matematikter künine arnalğan «Tañğı Studio» tañğı şouında 15 naurız, 2025 14 naurız – Matematikter künine oray «Tañğı Studio» tañğı şouınıñ qonağı belgili ğalımdar: fizika-matematika ğılımdarınıñ doktorı, professor Qangujin Baltabek Esmatwlı men PhD-doktor Jwmabay Mädibaywlı boldı. Efirde olar matematikanıñ mañızdılığın, merekeniñ tarihın, qazaq matematikteriniñ ğılımnıñ damuına qosqan ülesin talqıladı. Professor Baltabek Esmatwlı matematikanıñ ğılımdardıñ patşayımı sanalatındığına toqtaldı. Ol bir jağınan ğılımi bilimniñ şıñında twrsa, ekinşi jağınan basqa pänderdiñ damuına negiz bolatın kömekşi ğılım ekenin atap körsetti. Ğalım şeksizdik pen matematikalıq esepteulerdiñ däldigin bildiretin π sanınıñ şığu tarihına da toqtaldı. Doktor Jwmabay Mädibaywlı bwl künniñ 1988 jıldan bastap «π sanı küni» (π – irracional san, şamamen 3,14142… teñ) retinde toylana
Konstituciyada qazaq tilin memlekettik äri resmi til etsek, basqa tilderdiñ qwqı şektele me?

kerey.kz

Bwğan naqtı jauap – joq, bwl şeşimnen eşbir tildiñ, sonıñ işinde, orıs tiliniñ de qwqı şektelmeydi. Nege? Öytkeni konstituciyadağı memlekettik til märtebesi biliktiñ jwmıs tilin ğana retteydi. Ol normanıñ qarapayım adamdardıñ qatınas tiline qatısı joq. YAğni, memlekettik til – memlekettik organdar men jergilikti özin-özi basqaru wyımdarı jwmıs isteytin til degen söz. Bwl şeşim orısşa söyleytinderdiñ qwqığın şektemeydi, orısşa söyleuge tıyım salmaydı. Qarapayım adamdar üyinde, qoğamdıq orındarda, bizneste, media men mädeniet oşaqtarında qalağan tilinde söyley de, jwmıs istey de aladı. Bwğan konstituciyanıñ basqa baptarı naqtı kepil bolıp otır. Al jaña konstituciyada 9-baptıñ 2-tarmağı qazirgi küyinde qalsa, bwl – qazaq tiliniñ qwqığın şekteydi. Sebebi memlekettik organdar qwjattardı özderi üyrengendey aldımen orısşa jazıp,
Qazirgi biliktiñ eñ ülken qorqınışı…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Konstituciyadan orıs tilin alıp tastasaq, Resey bizge soğıs aşa ma? Bilik osılay qorqıta bastadı. Biraq ol swraqqa qısqa jauap – joq. Sebebi, Reseyge qarsı Äzirbayjan da, Armeniya da neşe türli äreketke bardı, barıp ta jatır, biraq olarğa qazir soğıs qaupi tönip twrğan joq. Bwl ädisti sayasi manipulyaciya deydi, şın mäninde, bwnı qazirgi status-kvo jağdayın saqtap qalğısı keletin jüyeniñ asığıs oylap tapqan argumenti deuge boladı. Oylap köriñizşi, Reseyge bizdiñ memlekettik organdar qay tilde is-qağaz jürgizetini emes, loyal bolğanımız kerek. Endeşe, Resey bizdiñ loyaldığımızdı saqtap qalğısı kelse, konstituciyadağı til mäselesine qarsı bolmauı kerek. Sebebi bwl işki twraqtılıq mäselesi. Deni sau eldiñ biligi öz körşisine osınday qarsı argument aytar edi. Endi
«Mağınasız jwmıstan şarşadım»: qazirgi Konstituciyanıñ avtorı mälimdeme jasadı

kerey.kz

Qazirgi Ata zañnıñ avtorlarınıñ biri, akademik Maydan Süleymenov Konstituciya reformasın sınadı. Ol zañnıñ mätinin şağın bir top äldeqaşan jazıp qoyğanın, al komissiya jay ğana maqwldaytının aytadı. Onıñ sözinşe, ğalımdar men sarapşılardıñ wsınıstarı eskerilmeydi. Bwl turalı akademik Facebook-te jazdı: Keyingi kezde menen Konstituciyanı talqılap jatqanda, nege ünsiz qalğanımdı jii swrap jatır. Qısqa qayırsam: mağınasız jwmıstan şarşadım. Iä, men qazirgi Konstituciyanıñ avtorlarınıñ birimin. Talqılau kezinde eki mäsele üşin kürestim: Konstituciyalıq sottı saqtau jäne Parlamenttiñ ökilettigin şektemeu. Biraq ekeui de qabıldanbadı. Soğan qaramastan, men bwl Konstituciyadan wyalmaymın. Men Nazarbaev pen onıñ otbasınıñ jeke biligin nığaytuğa bağıttalğan keyingi tüzetulerden wyalamın. Nazarbaevtıñ kezinde-aq osı masqara tüzetulerdiñ barlığın taldap, Konstituciyanı jetildiru boyınşa birqatar wsınıstar engizu turalı