|  |  |  |  | 

كوز قاراس تاريح قازاق حاندىعىنا 550 جىل قازاق شەجىرەسى

جەلتوقسان – تاۋەلسىزدىك تۇعىرى!

 Jeltoqsanتۋرا بۇگىن، 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسىنە 30 جىل تولىپ وتىر. ايتۋلى وقيعاعا بايلانىستى بۇدان 30 جىل بۇرىن قايمىقپاي ل.برەجنەۆ اتىنداعى ورتالىق الاڭعا شىققان قازاق جاستارى ەرەسەن ەرلىك، قايتپاس قايسارلىق كورسەتتى. بۇكىل كەڭەستىك كەڭىستىكتە العاشقى بولىپ توتاليتارلىق كوممۋنيستىك بيلىككە قارسىلىق تانىتتى. كەيبىر دەرەكتەردە الاڭدا 20-30 مىڭ ادام بولدى دەيدى. باسقا وبلىس ورتالىقتارىندا نارازىلىق تانىتقانداردى قوسقاندا كوتەرىلىسكە كەمىندە 50 مىڭ ادام قاتىسقانى اقيقات. اياۋسىز جازالاۋ كەزىندە كوپتەگەن جاس جىگىتتەر، اينالايىن، التىن قىزدارىمىز جۇزدەپ، مىڭداپ ءزابىر كوردى. قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى. سوققىعا ۇشىراعاندار ءتىپتى دارىگەرگە بارۋدان ۇرەيلەندى. قانشاما تاعدىر ءبۇلىندى. «جارىلعان باس بورىك ىشىندە، سىنعان قول جەڭ ىشىندە» قالا بەردى. بۇگىندە سولاردىڭ ءبارى كورگەن قۇقايىن، تارتقان ازابىن قورىقپاي جاريا ەتۋگە ءتيىس.

جەلتوقساننىڭ كەزەكتى ىزعارىنان شوشىعان بيلىك بيىل اتى-ءجونى بەلگىلى جەلتوقسانشىلارعا 60-70 مىڭ تەڭگەدەن بەرىپ «قامقورلىق» كورسەتكەندەي بولدى. بىراق الدەبىر ىشكى «مەرەز» ءجىبىر ەمەس. جەلتوقساننىڭ 30 جىلدىعىنا ارنالعان رەسمي كونفەرەنتسيانى وتكىزۋگە كومەكتەسەتىن بولىپ ۋادە بەرىپ تۇرعان ەلوردالىق اكىمشىلىك تە سوڭعى ساتتە جالت بەردى. وسىنىڭ سالدارىنان «قازاقستانداعى جەلتوقسان (1986 ج) كوتەرىلىسىنىڭ تاريحي جانە حالىقارالىق ماڭىزى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا استاناداعى جەلتوقسانشى جىگىتتەردىڭ جانقيارلىق ارەكەتتەرىمەن ازەر وتكىزىلدى. بۇل جەردە 1986 جىلى ۇلت نامىسى ءۇشىن الاڭعا شىعۋدان قورىقپاعان قۇرمانعازى ايتمىرزاەۆتىڭ تاعى ءبىر ازاماتتىق قاھارماندىق جاساعانىن ايتۋعا ءتيىستىمىز. ءوزى وتباسىمەن ازەر وتىرعان ءبىر بولمەلى ءۇيىن ساتىپ، اقشاسىن كونفەرەنتسيا وتەتىن بولىپ كەلىسىلگەن «Radisson» قوناق ۇيىنە قۇيدى. قازىر بالا-شاعاسىمەن جاتاقحانادا… (بالكىم، «كيۆي-ءاميان» سياقتى بىردەمە ۇيىمداستىرىپ، قۇرمانعازىنىڭ وتباسىنا ءبىر بولمەلى بولسا دا باسپانا الىپ بەرۋگە كومەكتەسەرمىز؟!) كونفەرەنتسيا حالىقتىق تولقۋدى جەلتوقسان كوتەرىلىسى دەپ تانىدى. ەندى بۇل كوتەرىلىس رەسمي مويىندالۋعا ءتيىس! تاۋەلسىزدىكتىڭ تامىرى – تاريحتا بولسا، تۇعىرى –جەلتوقسان! تاۋەلسىزدىكتى مويىنداپ، جەلتوقسان كوتەرىلىسىن مويىنداماۋ – بۇل تاريحقا قيانات، وتارشىلدىق پيعىلعا – قولداۋ، ۇلتقا – وپاسىزدىق. جەلتوقساننىڭ وتىز جىلدىعى تۇسىندا جاستىق شاعىن وتانىمىزدىڭ كەلەشەگى ءۇشىن قۇربان ەتكەن بارشا جەلتوقسانشىلارعا اعا ۇرپاق اتىنان العىس ايتىپ، باسىمدى يەمىن! راحمەت، قاھارمان ءىنى-قارىنداستارىم! سىزدەر ۇلتتىق رۋحى قالعىماعان كەيىنگى جاس ۇرپاق ءۇشىن ونەگە بولىپ، ماقتان بولىپ قالا بەرەسىزدەر! اللا تاعالا بارشاڭىزعا ۇزاق عۇمىر بەرىپ، باقىتتى دا، جالتاقسىز قازاقستاندى كورۋگە ءناسىپ ەتسىن!!!
مارات توكاشباەۆتىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ارما الەۋمەت! 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. وسىعان بايلانىستى ىرگەلەس ەلدەردە سونىڭ ىشىندە شىعىس تۇركىستان وڭىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك ءھام مادەني تاريحىن تانىپ ءبىلىپ جۇرگەنىمىز ارتىق بولماس. الدىمەن سۋرەتتەرگە تۇسىنىكتەمە: ءبىرىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسىندە 1934-44 جىلدارى ولكە گۋبەرناتورى بولعان شەن شيتسايدىڭ (盛世才) بەينەسى. ەكىنشى سۋرەت: تايۆان تايپەيدەگى شەن شيتسايدىڭ مازارى. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارعانداعى ەستەلىك. ول تۋرالى ەستەلىكتى كەيىن وقيسىزدار. ءۇشىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسى قۇمىل ايماعىنىڭ ايماق گۋبەرناتورى بولعان جولبارىس بەگ-ءتىڭ مازارى. تايۆان تايپەي قالاسىنداعى مۇسىلماندار زيراتىندا جەرلەنگەن. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارىپ قايتتىم. ءتورتىنشى سۋرەت: 1944 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسشىلەرى قۇلجا قالاسىن ازات قىلعان سوڭ قالا

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ەل قورعانى – المات ساردار

    ەل قورعانى – المات ساردار

    ساردار المات توبابەرگەنۇلى – ءوز داۋىرىندە ەل باسقارعان، بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ول ىرعىزدا بولىس قىزمەتىن اتقارىپ، حالىق اراسىندا سىيلى ادام رەتىندە تانىلعان. المات توبابەرگەنۇلىنىڭ ەرلىك پەن ەلدىك توعىسقان دارا جولىن كەيىن بالالارى سامىرات پەن تورەمۇراتتا جالعىستىردى. ال ونىڭ شوبەرەسى عالىمجان ءابدىسالاموۆ ەۋروپا مەن ورتا ازياعا تانىمال قازاقتان شىققان تۇڭعىش سكريپكاشى بولعان. ءحىح عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىندا ومىردەن وتكەن المات توبابەرگەنۇلى باسىنداعى بيلىگى مەن بەدەلىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە، جۇرتىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ارنالعان ءوز زامانىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى ەدى.  «ارجاعى دا اتاقتى ەر…» تاعى ءبىر ءجۇز جىل ءارى جىلجىپ، ءحVىىى عاسىر تاريحىن پاراقتاساق، ول كەزەڭدە ەل باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعالار كوپ بولعانىن كورەمىز، «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» حالقىمىزدى

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: