ЖЕЛТОҚСАН – ТӘУЕЛСІЗДІК ТҰҒЫРЫ!

Көз қарас Тарих Қазақ хандығына 550 жыл Қазақ шежіресі

ЖЕЛТОҚСАН – ТӘУЕЛСІЗДІК ТҰҒЫРЫ!

| Dec 19, 2016

Тура бүгін, 1986 жылғы Желтоқсан көтерілісіне 30 жыл толып отыр. Айтулы оқиғаға байланысты бұдан 30 жыл бұрын қаймықпай Л.Брежнев атындағы орталық алаңға шыққан Қазақ жастары ересен ерлік, қайтпас қайсарлық көрсетті. Бүкіл кеңестік кеңістікте алғашқы болып тоталитарлық коммунистік билікке қарсылық танытты. Кейбір деректерде алаңда 20-30 мың адам болды дейді. Басқа облыс орталықтарында наразылық танытқандарды қосқанда көтеріліске кемінде 50 мың адам қатысқаны ақиқат. Аяусыз жазалау кезінде көптеген жас жігіттер, айналайын, алтын қыздарымыз жүздеп, мыңдап зәбір көрді. Қуғын-сүргінге ұшырады. Соққыға ұшырағандар тіпті дәрігерге барудан үрейленді. Қаншама тағдыр бүлінді. «Жарылған бас бөрік ішінде, сынған қол жең ішінде» қала берді. Бүгінде солардың бәрі көрген құқайын, тартқан азабын қорықпай жария етуге тиіс.

Желтоқсанның кезекті ызғарынан шошыған билік биыл аты-жөні белгілі желтоқсаншыларға 60-70 мың теңгеден беріп «қамқорлық» көрсеткендей болды. Бірақ әлдебір ішкі «мерез» жібір емес. Желтоқсанның 30 жылдығына арналған ресми конференцияны өткізуге көмектесетін болып уәде беріп тұрған елордалық әкімшілік те соңғы сәтте жалт берді. Осының салдарынан «Қазақстандағы Желтоқсан (1986 ж) көтерілісінің тарихи және халықаралық маңызы» атты халықаралық ғылыми-практикалық конференция Астанадағы желтоқсаншы жігіттердің жанқиярлық әрекеттерімен әзер өткізілді. Бұл жерде 1986 жылы ұлт намысы үшін алаңға шығудан қорықпаған Құрманғазы Айтмырзаевтың тағы бір азаматтық қаһармандық жасағанын айтуға тиістіміз. Өзі отбасымен әзер отырған бір бөлмелі үйін сатып, ақшасын конференция өтетін болып келісілген «Radisson» қонақ үйіне құйды. Қазір бала-шағасымен жатақханада… (Бәлкім, «Киви-әмиян» сияқты бірдеме ұйымдастырып, Құрманғазының отбасына бір бөлмелі болса да баспана алып беруге көмектесерміз?!) Конференция халықтық толқуды Желтоқсан көтерілісі деп таныды. Енді бұл көтеріліс ресми мойындалуға тиіс! Тәуелсіздіктің тамыры – тарихта болса, тұғыры –Желтоқсан! Тәуелсіздікті мойындап, Желтоқсан көтерілісін мойындамау – бұл тарихқа қиянат, отаршылдық пиғылға – қолдау, ұлтқа – опасыздық. Желтоқсанның отыз жылдығы тұсында жастық шағын Отанымыздың келешегі үшін құрбан еткен барша Желтоқсаншыларға аға ұрпақ атынан Алғыс айтып, басымды иемін! Рахмет, қаһарман іні-қарындастарым! Сіздер ұлттық рухы қалғымаған кейінгі жас ұрпақ үшін өнеге болып, мақтан болып қала бересіздер! Алла тағала баршаңызға ұзақ ғұмыр беріп, бақытты да, жалтақсыз Қазақстанды көруге нәсіп етсін!!!

Марат Токашбаевтың facebook парақшасынан алынды

Қазақ этногенезінің дағдарысы һам жаңа концепция

kerey.kz

Арма ағайын! Шағын сараптама Бірінші, қазақ этногенезінің дағдарысы келе жатыр. Дағдарысқа қарсы қазақ этногенезінің жаңа концепциясының жасалмауы алаңдатады. Біз қазір 18 ғасырлардағы қазақ хан-сұлтандары қабылдаған этногенездік концепциясымен әлі өмір сүріп келе жатырмыз. Одан кейінгі үш ғасырда колонизациялық кіріптарлық этногенездік жаңа концепцияны қабылдауға һәм трансформациялауға мұрсат бермеді. Қолданыстағы қазақ шежіресін ашып қараңыз, рулар шежіресінің концепциясы 18 ғасырларда қабылданған мизамға сәйкес келеді. Тіпті шежіредегі аталық рулар сол ғасырдағы қандайда бір тарихи тұлғадан (батырдан) бастау алады немесе шежіредегі аты аталатын рулар 18- ғасырға барып тоқтайды, ары қарай үзік-үзік. Бұл 18- ғасырдағы жаугершілік заманның талабына сай сұрыпталған қазақ этногенезінің көрінісі еді. Яғни қазақ шежіресінің концепциясы қазақ этногенезінің моделін қалыптады. Екінші, саяси және мәдени шешімдердің
Саяси қуғын-сүргінге ұшыраған арғы беттің көрнекі тұлғалары мен зиялы қауым өкілдері

kerey.kz

Арма әлеумет! 31 мамыр саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні. Осыған байланысты іргелес елдерде соның ішінде Шығыс Түркістан өңірінде өмір сүріп жатқан Шыңжаң қазақтарының саяси, әлеуметтік һәм мәдени тарихын танып біліп жүргеніміз артық болмас. Алдымен суреттерге түсініктеме: Бірінші сурет: Шыңжаң өлкесінде 1934-44 жылдары өлке губернаторы болған Шэн Шицайдың (盛世才) бейнесі. Екінші сурет: Тайвань Тайпэйдегі Шэн Шицайдың мазары. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барғандағы естелік. Ол туралы естелікті кейін оқисыздар. Үшінші сурет: Шыңжаң өлкесі Құмыл аймағының аймақ губернаторы болған Жолбарыс Бег-тің мазары. Тайвань Тайпэй қаласындағы мұсылмандар зиратында жерленген. 2024 жылы арнайы іздеп тауып басына барып қайттым. Төртінші сурет: 1944 жылы ұлт-азаттық көтерілісшілері Құлжа қаласын азат қылған соң қала
ҒАЛЫМ БОҚАШ. «Өзіне ар тұтқан, жаттан зар тұтады!»

kerey.kz

Екі мыңыншы жылдардың басында қазақ руханиятында ерекше басылымдар болды. Атап айтсақ, Атырау шәрінде шыққан «Алтын Орда» газеті болса, одан кейінгісі Алматы қаласында шығып тұрған «Жас қазақ», сондай-ақ «Шетел Әдебиеті» сынды газеттер еді. «Алтын Орда» газетіне Мейірхан Ақдәулетұлы, ал қалған екеуіне Талғат Ешен мен Ардақ Нұрғазы іспетті қазақтың интеллектуал азаматтары бас редактор болған еді. Бәрі де есімдері елге мәлім, ғажайып ақындар. Бәз біреулердің: «Журналист болмаса, ақын ешқашан жарытып газет шығара алмайды», – деген сыпсың сөздерінің ауызына құм құйып, әлгі әпербақан түсініктің аяғын көктен келтірген де осы талантты қаламгерлер болды. «Әдебиет порталы» «УАҚЫТ ПЕН КЕҢІСТІК…» айдарымен тек аталған осы басылымдар ғана емес, жаңа ғасырдың басында қазақ баспасөзінде жарық көрген небір жілікті жазбалар мен танымдық
Ел қорғаны – Алмат Сардар

kerey.kz

Сардар Алмат Тобабергенұлы – өз дәуірінде ел басқарған, беделді тұлғалардың бірі болған. Ол Ырғызда болыс қызметін атқарып, халық арасында сыйлы адам ретінде танылған. Алмат Тобабергенұлының ерлік пен елдік тоғысқан дара жолын кейін балалары Самырат пен Төремұратта жалғыстырды. Ал оның шөбересі Ғалымжан Әбдісаламов Еуропа мен Орта Азияға танымал қазақтан шыққан тұңғыш скрипкашы болған. ХІХ ғасырдың басында дүниеге келіп, сол ғасырдың соңғы он жылдығында өмірден өткен алмат Тобабергенұлы басындағы билігі мен беделін елінің игілігіне, жұртының тұрмыс-тіршілігіне арналған өз заманының айтулы тұлғаларының бірі еді. «Аржағы да атақты ер…» Тағы бір жүз жыл әрі жылжып, ХVІІІ ғасыр тарихын парақтасақ, ол кезеңде ел басынан өткен қайғылы оқиғалар көп болғанын көреміз, «ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама» халқымызды
Наурыз мерекесі құрметіне Панфилов көшесіндегі Сахнада «Ән қанатындағы Наурыз» атты дәстүрлі өнерде жүрген жас орындаушылардың ән кеші өтті.

kerey.kz

Бүгін Алматы қаласы әкімдігі Мәдениет басқармасының ұйымдастыруымен Панфилов көшесі бойындағы сахнада Наурыз мерекесіне арналған «Ән қанатындағы Наурыз» атты жас орындаушылардың дәстүрлі ән кеші жоғары деңгейде өтті. Алматы қаласы ХХ ғасырдың 30-жылдарынан бастап ұлт мәдениетінің ұйытқысы, ордасы қызметін атқарып келеді. Дәстүрлі өнердің ірі өкілдері, зерттеушілері осы қалада тұрып, еңбек етті. Қазір де профессионалдық типтегі дәстүрлі музыканың ең ірі ошағы – Алматы. Мұнда этномузыканың белгілі қайраткерлері, дәстүрлі домбырашы, қобызшы, сыбызғышы, әнші-термешілер әзірлейтін арнаулы орта және жоғары оқу орындары, өнер ұжымдары шоғырланған. Қазақ көне музыка аспаптарының жер бетіндегі жалғыз музейі мен еліміздегі жалғыз дәстүрлі өнер театры да осында. Соңғы уақыттары Алматы қаласында дәстүрлі өнерді насихаттап жүрген жас өнерпаздардың арнайы ән кеші өтпеп еді.