|  |  | 

Суреттер сөйлейді Тарих

ДЖЕНТЕЛЬМЕН

Highgate

Ғалым БОҚАШтың facebook парақшасынан алынды

Лондонның солтүстігіндегі табиғи орманы сол күйінше сақталған Хайгейт шағын ауданында тұратын досым ауылындағы әйгілі орындарды көрсетіп, әдеттегідей экскурсия жасап жүр. “Мынау – Сэмюэл Кольридж өмірінің соңына қарай жиырма шақты жыл тұрған үй” дейді. Кәдімгі жапсарлас салынған таун-хаустың бір пәтері. Сосын француз революциялары қатты шабыттандырған ақынның Кембридж университетінен қалай қуылғаны туралы хикая айтылады. Бірнеше өлеңінен үзінді оқылады. Кольридж (1772 – 1834) Құбылай хан туралы поэмасын осы Хайгейттегі үйінде бастап, аяқтай алмай өмірден озған.

Орман ішін жарып өтіп зәулім сарайдай алып коттедждердің алдынан шығамыз. “Ал мына үйлерде қандай әйгілі адамдар тұрған?” деп сұраймын. Ұзын бойлы, сіңірлі сида денелі, әппақ сақал мұртты, жүзін күн қаққан классикалық ағылшын джентельмені бетіме көзін сығырайтыңқырап жымиып қарайды да: “Тұрған емес, тұрады” деп түзетеді. “Бұлар кім болды екен?” деп тықақтап қоймаймын. “Мына биік қоршауының үстінен тікенек сым жүргізген сұр үйлер бұрын СССР-дің елшілігінде істеген КГБ генералдарының мекені еді. 1991 жылы қандай да бір жолмен жаппай жекешелендіріп алды” дейді ардагер журналист. Әлгі үйлердің төңірегінен жан баласы көрінбейді.Кладбище Хайгейт. Лондон.

Сәл жүргесін досым: “Ал мына қарсы беттегі зәулім сарай – Санкт Петербургтің бұрынғы мэрі, өзің білетін аса белгілі ханымның резиденциясы” дейді. “Мүмкін емес, тым шағын ғой” деймін сеніңкіремей. “Жоқ, бұл – күзетшілері тұратын үй, арғы жағына көз сал” дейді досым бірнеше қабатты, алды-артын фонтандар мен гүлзарлар қоршаған жалпақ дәу сарайды нұсқап. Біразға дейін үнім шықпай қалады. “Қайтесің, дүниенің небір әйгілі ғұламасын да, қарақшысын да қатар сыйдырған Лондон ғой” дейді ол.Кладбище Хайгейт. Лондон.

Лондонға қашқан советтік және пост-советтік эммигранттар тарихын бір түгендеп, Хайгейт төбесінен алақанға салғандай көрінетін алып қаланың панорамасына қарап біраз отырамыз. “Неге қоғамдық орындарда, парктер мен осындай ормандарда әлдебір адамдардың аты-жөндері ойып жазылған ұзынша ағаш орындықтар көп қойылған?” деп сұраймын. “Ұлыбританияда соңғы кезде дәстүр болып кеткен құбылыс. Адамдар өмірден озған жақындарының зираттарына көп ақша шығармайды. Оның орнына марқұмдардың жиі барып тұрған, жақсы көрген орындарына осындай орындықтар қояды. Шаршап келіп отырған кезде арқалығынан аты-жөндерін оқып, бір дұға қып қоюға болады” дейді.Хайгейт кладбище Лондон

Жолай сол маңдағы ағылшын пабына кіреміз. Англияда тек пабта ғана бейтаныс адамдарға еркін тіл қатып, әзілдесуге болатын жазылмаған қағида бар. Дәстүрлі қуырылған балық пен картоп күтіп отырып, досым көрші үстелдегі ағылшын қыз-келіншекке асқан сыпайылықпен әрі суреткерлікпен комплимент айтып тастайды. “О, тоба, Англияда көз бен көңілді, ақыл мен түйсікті қатар сүйсіндіретін табиғи сұлулар әлі бар екен-ау” деген сияқты:) Ханымдар: “Құдай-оу, Виктория заманынан уақыт мәшинесіне мініп қазіргі заманға тіке түскендей бұл неткен нағыз джентельмен” деп мәз болысады. Кейде қатар отырған жігіттерінің өзі “Біз жеткізе алмай жүрген сөзді дәл айтқан шешендігіңізге тәнтіміз” деп қол соғып жатады.

Біраздан соң досымның дәл орман шетіне түскен көше бойындағы екі қабатты шағын үйіне ораламыз. Әуелі бір қабатты жапырайған үйшік болыпты. Төртінші перзенті дүниеге келгенде тарлық қылады деп екінші қабатты өзі қосып салып алған. Бақшасында жеміс ағашының неше түрі өсіп тұрады. “Артқы аулада сен көрмеген бір жаңалық бар” дейді балаша қуланып. Сөйтсем, қолдан тоған жасапты. Жағалата қамыс-қоғаның бір декоративті түрін егіпті. Ішіне бақа, су тасбақасы мен тритон жібермекші екен. Әңгіме бала-шағаның жайына қарай ауады. Үлкен қызы ғана Англияда. Үш ұлы дүниенің үш бөлігінде білім іздеп, кәсіп қылып жүр. “Кенже ұлымды өзіңе Прагаға ертіп апарған соң, Шығыс Қазақстанды да бір шарлаттым. Айтып па ем саған? Қазір Мьянмада тіл тәжірибесінен өтіп жүр” дейді шаттанып. “Үйде мен көрмеген бір балалар жүр ғой?” десем, “Иә, ортаншы ұлдың достары ғой, біреуі – Малайзияның қытайы, екіншісі – Бразилиядан” деген жауап естимін. Сол уақытта зейнет жасына жетсе де, кәсіпкерлігін тастамаған дизайнер әйелі сыртқа шығып шайға шақырады.Кладбище Хайгейт. Лондон.

Кетерде ішіме сыймаған және бір сауал қоям: “Неге әлі 1992 жылғы Volvo-мен жүрсіз? Келімді-кетімді қонақтарыңыз бар. Халықаралық ірі БАҚ-тардың тілшісі ретінде Йоханнесбургтен Мәскеуге дейінгі аралықта ондаған елге танымал болған журналиссіз, сарапшысыз. Ресми бір кездесуге шақырғанда мына темір астауды салдырлатып барасыз ба?” Досым төргі бөлмесінің қабырғасындағы әйелімен және бала-шағасымен дүниені шарлаған саяхат суреттеріне нұсқап: “Қалтама түскен артық тиын-тебенді білім алу мен жиһанды кезуге жұмсап келем. Қымбаттау көлік алатындай артық ақшам жоқ. Көбіне уақыт үнемдеп метромен жүрем. Кейде ұятты жерге бару керек болса, қымбаттау көлікті бірнеше күнге жалға ала салам. Сол тиімді емес пе?” дейді. “Әлбетте” деп құлшына қостаймын бұл ойын. “Әлбетте”.

Кладбище Хайгейт. Лондон.

Related Articles

  • Қытайдағы экономикалық крезис

      Қытай экономикасының тарихы Біздің ерамыздың 138жылы Қытай елшісі жаң циан батыста ферғанаға дейін келіп қайтады.Бұл кезде Қытайдың Хань империясымен көшпенді Ғұн империясының арасында бітпес соғыстар етек алған болатын.Бұл соғыста тек қана жер територия таласы ғана емес үлкен экономикалық мүдделерде жатқаны анық,олай дейтініміз ол заманда Қытай халқы негізі егіншілікпен қосымша тоқымашылық,аздап қолонеркасыппен айналысты.Басты өндіріс өнімі саналатын фарфор мен жібекті сату үшін ұлкен базар керек еді.Хан уди патшаның тұсына дейінгі империяторлар тұсына дейін халықтан тек1/30 салық жиналып тұрдыда халықтың әл -аухаты жақсарды,бұны сол кездегі деректерде:«дала мыңғырған малға ,қамбалар астыққа толып,қазына алтын,күміс ақшаларға толып кетті,тіпті санын алудың өзі мүмкін емес еді»деген деректен көруге болады.Хань патшалығы алғаш құрылған кездері Ғұндардан ойсырай жеңіліп жылына

  • Алаш астанасының үкімет ғимараттары

    Орынборда 1917 жылы желтоқсанның 5-і мен 13-інің аралығында өткен Екінші Жалпықазақ құрылтайының қаулысында Семей қаласы Алаш аутономиясының астанасы, Алаш Орда халық кеңесінің орнатылатын жері болып жарияланды. Нақты айтқанда, Алаш үкіметінің ғимараттары Ертістің сол жағасындағы Жаңа Семейде орналасқан. Жаңа Семейді ол кезде орысша Заречная слобода деп атаған, ал қазақша халық оны аталмыш тарихи оқиғаларына байланысты Алаш қаласы деп жүрген. Сол кездегі Жаңа Семей Тінібай, Тарақты және Жоламан қалашықтарынан құрастырылған еді. Ал Мұхтар Әуезовтың «Абай жолы» романының екінші томында Бер жақ, Бас жатақ деген атаулары да кездеседі.         Ресей империясының заманында Семей ірі бір аймақтың әкімшілік орталығыеді, Семей қаласына қазіргі Шығыс Қазақстан, Павлодар облыстары, Қарағанды облысының бір шеті қараған. Сонымен қатар, қала ірі

  • СӘТБАЕВ НЕГЕ ҚУҒЫНДАЛДЫ?

           Қазақ жеріндегі ұлттық Ғылым академиясын құру идеясы Ұлы Отан соғысы жүріп жатқан уақытта пайда болған еді. Көрнекті ғалым соғыстың қиыншылығына мойынсұнбай, Қазақ КСР Ғылым академиясын ұйымдастыру ісін табанды түрде қолға алды. Қазақ КСР Ғылым академиясының құрылуы республикамыздың ғылыми тұрғыда дәлелді шешімдерін тұжырымдауға, ел экономикасының, ғылымы мен мәдениетінің өркендеуіне үлкен мүмкіндіктер ашты. Ғылым академиясының құрамына зерттеу институттары, кітапханалар мен мұражайлар, лабораториялар, сонымен бірге базалар мен филиалдар қарайды, сондай-ақ, бұл мекемелердегі тиісті салаларды жоғары білімді мамандар және қызметкерлермен қамтамасыз етеді.        Қазақ КСР Ғылым академиясы ашылғаннан кейін дербес ғылым салаларында зерттеу институттарының ашылуы етек ала бастайды. Қоғамдық және жаратылыстану ғылым салаларында көптеген ғылыми зерттеу орталықтарының ашылуы, олардың дамуына

  • Християн Миссионерлерінің Қашқариядағы Іздері

    Eldeç Orda Шамамен он жылдың алдында Үрімжіде, Құлжада xристиян дінін уағыздайтын ұйымдар бар екен, ұйымға қазақтарда қатысып жүр екен деп естіген едім. Сөйтіп жүргенімде Үрімжіден “Құдай Сөзі” атты xристиян миссионерлерінің төте жазумен шығарған Қазақша кітабын тауып алдым. Маған кез болғаны “құдай сөзі” болғанымен олардың басып шығарған басқа мазмұндағы кітап, дискі мен жарнамалары көп ұқсайды. Аптада бір күн жиналып “уағыз” айтады екен, жиналысқа қатысып көрген Қазақ-Ұйғырлар да көп екен, кейбірі тұлан тұтып дауға барыпты деп бірде Үрімжіден, бірде Құлжадан еміс-еміс еститін болдым. Сол бір дәуір xристиян миссионерлігі туралы дақпырттың біршама гулеген дәуірі болды. Сондағы естіген әңгімелерімді теріп жазу мүмкін емес. Өте көп… Жалпы, xристиян миссионерлерінің Ұйғыр-Қазаққа “ауыз салуы” бұл жолы ғана

  • Газетте қытай қазақтарының 1950-54 жж арасындағы күрделі саяси кезеңі бұғып жатыр…

    Eldeç Orda 1950-1951 жылдар қытай қазақтары үшін өте қым-қуыт жыл болды. Оспан-Жанымқан ұсталып артынан атылды, Оразбай әкім бастаған (Құтыби әкімі) Құтыби-Манас-Санжы көтерілісі бастықтырылды, қорғаныс саласының меңгерушісі Закәрия бас қолбасшы Уаң Жінмен ерегесіп мерт болды, Сауан-Үрімжі қазақтары Қалибек-Тәкіман мен Қамзаға ілесіп көкілікті асып, Тибетті басып жеті реткі қоршауды бұзып Кашмирге тақады, Манас бойындағы Шарқи Түркістанның қазақ әскерлері азаматтық соғыс бастап соңы Іледе жалғасып сәтсіз көтеріліс кесірінен Қарашәрі асып Пәкістан, Ауғаныстан аспақ болғанда коммунист армия жағынан қоршауда қап дерліктей жойылады. Өлкелік үкіметтің орынбасар xатшысы Сәліс Әмірелер Тибетте қастандықпен өлтірілді. Сіздерге әр оқиғаның басын бір шалып жылт-жылт шолып өтіп отырғаныммен жалпы ол дәуірдегі Шыңжаң қазақтарының саяси, әлеуметтік xал-аxуалы өте күрделі болды. Үйекке жіктеліп

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: