|  | 

Әдеби әлем

Еркіндіктің ақырғы нүктесі

Бақытбек БӘМІШҰЛЫFD0BBE38-24B3-4DAB-BA7E-0FC8DB0FFB76_w987_s_s

“Еркіндіктің ақырғы нүктесі” өлең-романнан үзінді. Бір үзік сыр – “Жайлаудағы той”

Құлын ембес жұпар төс, суы балдай,
Тобылғысы түйедей, құры нардай.
Мынау сұлу өлкеге сұғын қадап, 
Ішіп-жейді ашкөздер құны бардай.

Көктеп кеткен қыналы төстің тасы,
Көп бұлақтар кәдімгі көздің жасы.
Үлбіреген қыпша бел бойжеткеннің,
Үкісіндей ырғалар шөптің басы.

Арқыраған сайынан өзен даусы,
Арғымақтың азанғы озанындай.
Айдын беті сарғыштап апамыздың,
Айран ұйтқан қаймақшып қазанындай.

Жер ошақтан жылтылдап жанған оттар,
Көк жүзінен сияқты тамған оқтар.
Жетісудың құны мен құндызындай,
Жартастағы жабысқан жарғанаттар.

Ақ саулықтар жататын қырға симай,
Алатаудың ақ мойнақ құлжасындай.
Анау жүзген көлдегі қыз-қырқындар
Аққу-қаздың кәдімгі құрдасындай.

Кербез жандар керіліп үй тігеді,
Көкейінен кейінің күй түледі.
Кер жорғаның киімі кежіміндей,
Келіншектің келер ме бір тілегі.

Ай мүйізін көтерген төбесіне,
Ақ серкесі айналған төресіне.
Ақтылы қой апамның құрты сынды,
Шаша салған жаймалап өресіне.

Құлын жатыр құлаштай бие бауда,
Мырзасындай талтайып, байдың шіреп.
Желі басы желікті, киелі аула,
Сауылады шелектеп саумал тілек.

Қабағына жиылып жасырын мұң,
Құшағына тығылып ғашығының,
Арулардай мүлгіген сәйгүліктер,
Ойлап тұрған ымыртта асылын мың.

Көбелек те көл-көсір өңірі тоқ,
Ләззат тапқан тасадан көңілі боп.
Шоқы ұшына шоңқиған жаңа тұрғы,
Күн шығыстан көрінді өмірі жоқ.

Бірі шауып, аяңдап, қаумаласып,
Тойда табар салымды сауға, нәсіп.
Шұбырған ел шұрқырап:
Бірі белден,
Балақты өрлеп, ал бірі таудан асып.

Ауылына іші де, сырты да асыр,
Шудабайдың дүркіреп түсіп жатыр.
Шығыс тұрғы қарайды сан-санатты,
Ішінде у бұрқырып, тысында әтір.

Ай қасқа ерден күміс нұр жарқыраған,
Ал аспанда қалқыған, шалқыған ән.
Екі жақтап, қырындап, тілеп майдан,
Аласұрып азбандар арқыраған.

Қалы кілем құды бір жайылғандай,
Жерден күпір деп сұрау жайың қандай?
Жетектеген ақ толқын көлдің беті,
Майдан торта кілкітіп айырғандай.

Сәбилер жүр сүйкімді тете міне,
Шешесінің ілесіп жетегіне.
Қарамайды маңғаздар қағып-соға,
Ұрысқан сайын оралып етегіне.

Босағаны жаулаған ол қарақтар,
Кілең қызыл, күрең бет домалақтар.
Кінәратсыз көкейде лаулап арман,
Жиып жатыр төр жақтан мол-мол ақпар.

Мән бермейді аландар борбайға аса,
Жарық шеке, кекше бай, торғай – қаса.
Дейтіндейін қалады-ау айыз қанбай,
Осы тойда осылар болмай қалса.

Жер ошақтың басында жарқын қарас,
Тырқылдаған тынымсыз қатын-қалаш.
Бүйірінен білініп сылбыр қыбыр,
Бүлкілдейді әредік батыр алаш.

Қойшы қайсы?
Даяшы,
Бала ғашық?
Мидай мүлде кетіпті араласып.
Ақ жаулықты арсыздау ала күшік,
Есіреді, еркелеп ала қашып.

Қазан жақтан қабарып, қақсағансып,
«Қарақұрттап» қояды қара қаншық.
Қуған болып, қуланып қалған қаңсып,
Нуға еніп барады қара басып…
………………………………………………………
…………………………………………………

Baqitbek Bamishuly

Related Articles

  • Күлтегін жыры

    Күлтегін Құтлық (Елтеріс) қағанның екінші ұлы, Білге қағанның (Могилян) туған інісі. Шешесі Елбілге қатұн. Жеті жасында әкесі Құтлық (680-692 жж. билік құрған) қайтыс болады. Қаған тағына оның інісі Қапаған (692-716 жж.) отырады. Күлтегін мен Білге, Қапағанның інісі Бөгүні (716ж.) тақтан тайдырып, қағандық билікті Білге қолына (716-734жж.) алады. Тарихи деректерге қарағанда, Күлтегіннің он жасында ер атанып, алғаш көзге түскен соғысы – 694 жылғы Жау жыу және Дин жыу аймақтарында болған соғыс. Қапаған осы соғыста 90 мың тұтқынды қолға түсірген. Міне, осыдан былай Күлтегіннің ерлік жолы басталады. Тарихи деректер сол кездегі ел тәуелсіздігін сақтап қалу жолында болған қырғын соғыстардың бірде-біреуінің Күлтегінсіз өтпегенін аңғартады. Батыр 47 жасқа жетіп, қаза тапқанда, төрткүл дүниеден түгел

  • Қазақ әдебиетінің Тәңірлік әлемге есік ашатын трансценденті

    Қазақ әдебиетінің Тәңірлік әлемге есік ашатын трансцендентті мазмұны Қожа Ахмет Яссауидің хикметінен басталатын еді. Құдайберген Жұбанов бұ турасында бүй деп жазады. «біздің «Əдебиет саласындағы жазуымыздың басы «Диуани хикметтен» басталады. Орта Азиядағы түркі тілінде сөйлейтін халықтардың алғашқы жазба əдебиетінің бірі! Бұл факті қазақ ақындарының Ахметке еліктегенін көрсетеді ». Сәкен Сейфуллин былай деп баға береді. «Қазақ арасында жазба әдебиетін таратқан – Түркістаннан шыққан қожалар. Ол кезде қазақ арасына көп таралғаны – Қожа Ахмет Яссауидің кітабы. Біздің қазақ ақындары соған еліктеді». Большевиктер Яссауидің атын өшіру үшін ақын-жазушыларға тапсырма берді. Мәселен, ЦК 1937 жылы Асқар Тоқмағамбетовті «Хазірет Сұлтан» пьесасын жазуға мәжбүрледі. Бұл спектакль ҚазССР кезінде сахнада қойылып келді. Пьесада Яссауиді терістеп, оның жолын «халықты

  • ҚАЗАҚ КӨРКЕМСӨЗІ МЕН КӨСЕМСӨЗІНІҢ ҰЛТ РУХЫН ЖАҢҒЫРТУДАҒЫ АТҚАРҒАН РӨЛІ

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ   Қазақ көркемсөзі ауыз әдебиетінде ерте заманнан қалыптасқан әдебиет саласы. Ұлттың  рухын ғасырлар бойы асқақтатып, намысын жанып келе жатқан Қазақтың «Батырлар жыры» көркем сөздің ең биік дәрежедегі үлгісі, әлемдік деңгейде мақтаныш етуге болатын, көркем элостық шығарма.  ХVIII-  ХIX- ғасырлардағы  қазақ  жырауларының қай қайсысының да осы күнге дейін ауыздан ауызға көшіп, ХХ- ғасырға дейін аңыз болып жетіп, жазба әдебиет мұрасына айналып, бүгінгі ұрпақтың рухани қазынасына айналуы СОЛ ЗАМАНДАРДАҒЫ КӨРКЕМСӨЗДІҢ МӘҢГІЛІК ӨШПЕС  РУХАНИ КҮШІНІҢ  молдығында еді. Ауыз әдебиетіндегі сол кездегі дастандар, жырлар, термелер кең қазақ  даласындағы әр шаңырақтың дем беруші рухани азығы еді. Сөзімізді тірілту үшін ғасырлардан  ғасырларға ауыздан ауызға көшіп, аңыз болып кеткен Бұхар жыраудың «Абылайға айтқаны» атты ұзақтау

  • Ғалым Жайлыбай:Сарсүмбе, Қаракөпір

    Осы көпірдің оң босағасына жауыздар Зуқа батырдың басын бірнеше күн іліп қойған деседі   Боздайды ботасы өлген ғасыр – інген, Сен менің алшы түскен асығым ба ең! Сұлтаным ұлтан болған сонау жылы Зуқаның бұл көпірге басын ілген. Бас мұнда… қайда қалған жансыз дене?! айналса опат дей бер нар сүлдеге. Қартайдым қара көпір саған жетіп Алтайдың алқасындай Сарсүмбеде. Сарысүмбе, Сен не дейсің, Қыран өзен? Сауалға жауап таппай жылады өзен. Жасында жазмышымның тамшысы бар – басыңда тұрса қандай мына кезең. Сарғайған сағым күнге санам өкіл, Қайысып қайғы ойламас қала нөпір. Ғаламның ғазауатын сенен көрдім Бабамның басы ілінген, Қаракөпір! Жартасы, жағалауы жасыл орман, Әр тасы өр Алтайдың асыл арман. Ақынның осы өлкеде шерлі

  • Кеңесбаевтың  кеңістігі

      Бағына таласпаған кім, Иті де үрген қаланың. Соқтықпай кетті, оған кім, Тікенек тілген табанын. Есілге барса егіліп, Ертіс боп, аққан жанары. Кербұғыдай керіліп, Алтайға аңсары ауады. Автор.   Ілкіде бір әңгіме естіп, зәудеғалам шұқшиып отыра қалғаным сол еді. Жетім қоңырау ( жалғанбаған телефон сигналы) ыңқ ете қалды да, ғайып болды. Не тізімге де түспей қалған. Сөйтсем Ақжолтай інім арман сапарын Астанадан бастамақшы болып, отарба да кетіп бара жатыр екен. Сол кезде есіме бәріміз танитын Талғат аға Кеңесбаев түспесі бар ма. Ініме екеміз әңгіме ауанын солай бұра жөнелдік. Оның құлағы менде, ал бастайын.   Астананың қақаған аязына екі беті сәл-пәл домбығып кеткен, төртбақ тұлғалы алпамсадай қара кісіні жолықтырған болсаңыз. Ол,

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: