|  |  | 

Көз қарас Саясат

Қытайды қоршаған АҚШ әскери базалары: АҚШ-тың Қытайды бөлшектеу жоспары болған ба?

14-800x480

Қытайды қоршаған АҚШ әскери базалары. Фото: YouTube.com.

Соңғы жылдары АҚШ пен Қытай экономика, қорғаныс сынды ең негізгі салаларда бәсекелесе бастады. Құрама Штат тарабы стратегиялық бәсекелесі ретінде Ресей мен Қытайды қатар қойды. Сонымен бірге Үнді-Тынық мұхитындағы әскери әрекеттері АҚШ пен Қытай арасында туылуы мүмкін соғыс қаупін елестетті. Осыған байланысты АҚШ-тың әскери базалары қандай рөл атқарып тұр? Қытайдың басты қауіптері неде? АҚШ-тың әскери базалары қайда, қалай орналасқан деген сұрақтарға жауап іздеп көрдік. «2030 жылы АҚШ Қытайды бөлшектеуі мүмкін» 2009 жылы 20 қарашада Қытайдың Халықтық азаттық армия әскери-әуе күштері университеті профессоры Дәй Шүй (Dai Xu) аталған жоғары оқу орнында «Қытайды бөлшектеу 2030 – АҚШ-тың ғаламдық стратегиясы және Қытай дағдарысы» атты атышулы лекциясын сөйлеген. Оның лекциясы Қытайдың өзге әскери мамандары айтқандай «біз құдіретті армиямыз» деген ойға құрылмаған, керісінше Қытайдың ең күрделі әскери қиындықтары, АҚШ-тың Қытайға бағыттаған «C тәрізді қоршау стратегиясын» алға тартқан. Аты шулы бұл лекцияда Дәй Шүй Тибет пен Шынжаң мәселесін де тілге тиек етіп, аталған автономиялы регион тұрғындарын «өздерін ешқашан Қытайдың бұқарасы сезінбейтінін», «Қытайдың тұрақтылығына қауіп төндіретін күш» ретінде бағалаған. Соны айта отырып, алдағы уақытта Қытайдың тұрақтылығы үшін бұл аймақтарда аса қатаң сақтық шараларын енгізу керек екенін ортаға салған. Аталған региондардағы басшылықтың жалған «ұлттар ынтымағын» ұрандаған көз бояушылығын ашық сынға алған. Әрі, бұл аймақтар шетелдік күштердің қолдауына ие болса дербестік алу мүмкіндігінің бар екенін баса айтқан. Профессор Дәй Шүй лекциясында Қытай үшін ең үлкен қауіп ретінде Құрама Штатты көрсетеді. АҚШ-тың Қытай айналасына әскери базалар орналастырып, Қытайды «С» тәрізді қоршап тұрғанын айта келіп: «Қазір Қытай қоршауда қалған мемлекет! Қытай экономикасы алдағы уақытта Құрама Штатты басып озуы мүмкін. Бірақ, ірі экономика құдіретті елдің кепілдігі емес. Кезінде дүниенің 33 пайыз экономикасын иелеген Цинь империясы Англия мен Жапониядан оңбай жеңілген. Біз қазір екінші ірі экономикалық ел болғанымызбен, экономика құрылымын тұрғын үй, тұрмыстық тұтыну бұйымдары ғана құрап отыр. Экономика құрылымы АҚШ секілді әскериленгенде ғана біз құдіретті ел бола аламыз. Айталық, экономикасы бізден кенже қалған Ресей бізден әлде қайда құдіретті ел; Израиль кішкентай ғана ел бола тұра әскери технологиясы бізден озық. Біздің теңіз армиямыздың әскери технологиясы 1960 жылдардағы Кеңес одағының теңіз күштерінің қуатымен қарайлас. Бұл – намыс, бізде шындықты айтатын адам кем. 2030 жылы АҚШ Қытайды бөлшектеуі мүмкін», – деп түйіндеген. АҚШ-тың Қытайдың қоршаған 400 әскери базасы 2017 жылы 31 қаңтарда Англияда «Таяу мерзімде болуы мүмкін Қытайға қарсы соғыс» атты деректі фильмі жарық көрді. Бұл деректі фильмде АҚШ-тың Қытай территориясын қоршап тұрған 400 әскери базасы толық айтылған. Фильм таралысымен бұл Қытай тарабынан қызу талқыға түсті. Қытайдың әскери мамандары да АҚШ-тың Қытайды қоршаған 400 әскери базасының бар екенін растаған, әрі бұл әскери базаларда шабуылдаушы, шарлаушы, ұшақ тасымалдаушы және жойғыш кемелерімен қатар, стратегиялық бомбалаушы ұшақтар, ядролық оқ тұмсықтар, зымыран қорғаныс жүйелерінің орналасқанын айтты.

13

Үнді-Тынық мұхитындағы АҚШ теңіз күштері. Фото: VOA.

Ал, 2017 жылы Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азия елдері арасындағы жанжал күшейіп, тараптар жиі қарсылыққа келді. Таласты территорияларда әскери жаттығулар өткізді немесе өзге де әскери қадамдарға барды. Бұның бәрінде Құрама Штат ашық араласып отырды. Үнді-Тынық мұхитындағы АҚШ әскери базалары жалпы Құрама Штат әскери базаларының 42,7 пайызын ұстайды. Олар негізінен үш үлкен негізгі шеп пен жеті үлкен шоғырға бөлініп орналасқан. Бірінші шеп: Аляска-Жапония-Оңтүстік Корея-Тайуан (Тайуан)-Папуа Жаңа Гвинея-Аустралия шебі; Міндеті – Стратегиялық маңызды аралдар мен теңіз жолдарын бақылау; Теңіз аумағын тізгіндеу; Екінші шеп: Гуам аралы–Папуа Гвинея–Аустралия–Жаңа Зеландия шебі; Қатаң бақылаудағы әскери базалар шебі; Үшінші Шеп: Гавай аралдары мен оған жақын шағын аралдардағы әскери базалар; Егер АҚШ-Қытай арасында әскери қақтығыс болған жағдайда осы аталған үшінші шеп артқы шеп қызметін атқарады. Маңызды базаларының бірі Жапон теңізіндегі Окинауа базасы. Бұл базаны Құрама Штат 1945 жылдан бері өз меңгеруіне алған. Бұл базада көптеген ірі әскери қарулар орналасқан және оқ тұмсықтар 2 мың шақырым аумақтағы маңызды қалаларын (Бейжің, Шанхай, Чұңчин, Ши-ан) қарауылға алған. Оңтүстік Кореядағы әскери базаларда сүңгуір қайықтар, маңызды соғыс кемелері орналасқан. Ал, Тынық мұхитындағы Маршалл топ аралдары да аса маңызға ие. Өткен ғасырда көптеген ядролық сынақтар осы аралдарда жасалған. Міне осы Тынық мұхит аралдарындағы базалар мен Үнді мұхитындағы, Пәкістан және Ауғанстандағы әскери базалар арқылы Қытайды «С» тәрізді қоршауға алған. Қазіргі кезде осы әскери базалар арқылы Қытайдың теңіздегі тауар тасымалына кедергі келтіруге, сол арқылы экономикасын әлсіретуге де күш салады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Америка Құрама Штаттары бар жағынан ең қуатты елге айналды. Бірақ, соғыстан да аз зардап шеккен жоқ. Әсіресе, өзіне тікелей қауіп төндірген Жапонияның территориясына әскери базалар орналастырып, қатаң бақылауына алды. Бұдан кейін Корей тоғысы, Африкадағы дербестік алу қозғалыстары, Вьетнам соғысы, Шығанақ соғысы, Ауған соғысы, Ирак соғысы қатарлы әскери операциялардың орайымен сол елдер мен өңірлерде әскери базалар салды. Тіпті, Қырғызстан мен Өзбекстанға да әскери базаларын орналастыруға тырысты. Оның соңғы Қырғызстандағы дүрбелеңге ұласып, сәтсіздікке ұшырағанымен, Украинадағы жағдайда орнын толтырды.

 

11

АҚШ-тың әскери базалары орналасқан елдер.

 

12

Трамп үкіметінің бюджеттік жоспары.

АҚШ әскери базалары Жапония, Оңтүстік Корея, Тайуан, Филиппин, Тайланд, Аустралия қатарлы елдерде көбірек шоғырланған. Осы елдердегі 30-дан астам портқа тікелей иелік етіп, 1300 соғыс кемелерін орналастырған. Тіпті, Жапониядағы Жың Шүйхы базасында АҚШ ұшақ тасымалдаушы кемелерін қайта жөндеуден өткізе алады. Ал, Тайуанға 640 шақырым қашықтықтағы Чыңчүн базасы Үнді-Тынық мұхитындағы АҚШ әскери жабдықтарының 60 пайызы орналасқан. Филиппинде 8 базасы болса, Сингапурдағы Жаң И базасы Малакка бұғазын бақылайтын маңызды порт. Ұшқыштар қосынынан Жапонияда 5, Кореяда 7, Гуам аралында 2 қосыны орналасқан. Бұлар өткен ғасырда Кеңес одағына қарсы пайдаланған, ал қазір Қытайдың ықпалын тежеу мақсатына пайдаланылады. Америка Құрама Штатының әлемнің 70-тен астам еліндегі әскери базаларында 500 мыңнан астам әскері орналасқан. Бұлар үшін жылына 15 млрд АҚШ доллары жұмсалады. АҚШ әскери қуаты әлемде бірінші орында тұрады. Сондай-ақ, қорғаныс қуатын жан-жақты салыстырғанда өзінен кейінгі 46 елдің қорғаныс қуатына тең. 2018 жылы қорғаныс шығындары 71 млрд 600 млн доллар болса, биылғы жылы 2,2 трлн доллар болады деп болжануда. Бұл әлемдік қорғаныс бюджетінің 47 пайызына тең. Әскер саны – 1 млн 460 мың 930 адам. Әскерлерінің заманауи қарулануы жағынан да ең алдыда. АҚШ армиясы бес үлкен құрамнан тұрады – Құрлық армиясы, Әскери-теңіз күштері, Әскери-әуе күштері, Теңіз корпусы және жағалау қорғау күштері. Америка Құрама Штаттары әлемдегі ең ірі ядролық арсеналға ие және нақты шайқаста ядролық қару қолданған әлемдегі жалғыз ел. Трамп билікке келгеннен кейін де бар күшпен әскери бюджетті арттырған.
Тайуан әскери саласымен АҚШ тығыз байланыс орнатқан. Олар Қытайдың әскери дамуын бақылау, арнайы қызметтер мен жасанды жер серіктері арқылы жинақталған мәліметтерді бөлісу сынды ынтымақтастықты жүзеге асырады деген болжамдар да бар. Ал, Ауғанстандағы АҚШ әскери базалары Шынжаң мәселесімен тығыз байланысты деген көзқарастар да кездеседі.

Ерзат Кәрібай

Related Articles

  • Қазақстандағы билік жүйесінің сәлде болса өзгеруі өңірдегі гео-саяси жағдайға да ықпал етуі мүмкін.

     Соңғы жаңалық Қазақстан xалқына ғана емес әлемнің біраз еліне де тосын жағдай болды. Қазір орталық азияны қалыптасқан өңірлік гео-саяси жағдайда жаңа саяси таңдаулар мен саяси қарым-қатынастар күтіп тұрғаны айқын. Әлемдегі біраз алпауыт елдің назары Қазақстанда. Менің түсінігімше алпауыт елдер орталық азияға астыртын жаңа жоспарларды ойластырды, соның ішінде ең орайлы кезең саяси жүйенің бір форматтан екінші форматқа ауысуы, тб. дегендей… Алпауыт елдер ауыз салмай жатып президенттің тосын мәлімдеме жасап биліктің ауысуын бастап кетуі шынымен саяси тактика саналады. Ақш-Қытай, Қытай-Батыс, Қытай-Ресей, Ресей-Батыс, Ресей-Ақш қатынастарына байланысты тұтас орталық азия жаңа саяси күрделі таңдауға дөп келген еді. Бұндай күрделі өткіншіде әлем назары орталық азиядағы ішкі-сыртқы саясатты көбірек бақылауға алатыны рас. Сондықтан тұтас орталық азияда

  • Тәңіртау мен Алтай арасы – Қазақтың ата қонысы 

    Бүгінде Қытайдың солтүстік-батысындағы Шынжаң провинциясының Алтай, Тарбағатай, Іле, Үрімжі, Санжы, Баркөл және Бұратала өңірлері бағызы заманнан көшпенділердің, соның ішінде қазақты құрған көшпелі тайпалардың ата мекені болғаны белгілі. 2000 жыл ілгері бұл өлкелерді Сақтар, Нүкүздер, Усүндер (үйсін) мекендеген. Усүндер туралы сол замандағы Қытай деректерінде : «Усүндердің түтін саны 120 мың, халық саны 630 мың, садақты әскер саны 180 мыңнан асатын, батыстағы ең ірі мемлекет», – деп көрсетеді. Ал шындығында Усүн ұлы Ғұндардың қарастылығындағы ел болатын. Оларды Ғұн тәңірқұты Нүкүздерге қарсы аттандырған, олар Нүкүздерді жеңіп Іле, Тәңіртауды жайлаған. Ғұн мен Хан патшалығы арасындағы соғыс кезінде де Усүндер Ғұн жағында болды, Ғұндар олардың Хан патшалығымен тікелей қарым-қатынас орнатуына жол бермеген. Усүн ханының ғұн

  • Бәрі жақсы дегенмен бары ақсауда

    2018 жылы еліміздегі үш бірдей МӨЗ жаңаландырудан өтіп, толық жаңғырды деп жарияланды. Енді олар елімізді мұнай өнімдерімен толықтай қамтамасыз ететін болды деп бөркімізді аспанға аттық. Ресми деректер ішкі рыногымыз бензинмен -93,2., дизельді отынмен -91,1пайызға отандық өніммен қамтамасыз етіледі деп жариялады. Энергетика министрлігі тіпті Ресейден сатып алынатын дизельді отын көлемі 40 мың тоннаға дейін азайып, ал авиациялық керосин мүлде алынбайтынын да айтып қуантты. Осындай қуанышты хабарлар болып жатқанымен оның ішкі сырлары басқа болып шықты. Оны Мәжілістегі «Халықтық коммунистер» фракциясы ашып отыр. Фракция жетекшісі Айқын Қоңыров авто отын өндірісі осылай артты деп жақсы хабар таратқанымызбен жаздық дизельді отынның бағасы 21.9%, ал қыстық дизельді отынның бағасы 26.2% артқанын айтады. Ішкі рыноктың сұранысы толық

  • Марат Бәйділдәұлы:   ЕЛІМІЗДІ ӨЗГЕРІСТЕР КҮТЕДІ

    «Адам ақиқатты бас көзімен көрмейді, ақыл көзімен көреді» дейді Шәһкәрім Құдайбердіұлы. Мен де еліміздің таяу болашағына қатысты өзімше «ақыл көзімен» қараған кейбір ойларыммен бөліскім келеді. Сонымен Бақытжан Сағынтаевтың Үкіметі доғарысқа кеткенін бәріңіз білесіздер. Мұның астарында не сыр бар? Елімізді қандай өзгерістер күтіп тұр? Соған барлау жасап көрелік. Мемлекет басшысының 21 ақпан күнгі мәлімдемесінде «Үкімет мүшелері, министрлер, әкімдер халықпен жұмыс істей алмады, сондай-ақ жұртшылықтың проблемаларына құлақ асып, атқарылып жатқан істер мен саясатты түсіндіру жұмыстарын жүргізуге шамасы келмеді» деген кінә тағылды. Онымен келіспеуге болмайды. Меніңше енді оқиғалар барысы былай өрбиді. «Нұр Отан» партиясының 27 ақпанда өтетін кезекті съезінде Мемлекет басшысы әлеуметтік қолдауды күшейтуге және азаматтардың тұрмыс сапасын арттыруға арналған бірқатар шаралар ұсынатыны

  • Несие қайда жұмсалып жатыр?

    2018 жылдың 11 айында банктердің халыққа берген несиелерінің 52 пайызы импорттық тауарларды алуға жұмсалған екен. Мұны «Халықтық коммунистер» партиясының сарапшылары анықтап отыр. Осы партияның Мәжілістегі фракциясының жетекшісі А.Қоңыров мұны алаңдатарлық жағдай деп санап, Ұлттық Банк төрағасы Д.Ақышевке сауал жолдады. Өйткені, барлық дамыған және дұрыс жолмен дамып келе жатқан мемлекеттерде несиенің үлкен бөлігі өндіріс пен ауыл шаруашылығына беріледі. Ал сауда саласына, атап айтқанда алыпсатарлық жұмыстар үшін берілетін несие көлемі төмен. Бізде бәрі керісінше болып отыр. Депутаттың айтуына қарағанда бізде өңдеу өнеркәсібіне берілетін несие әлемдік тәжірибенің талабына да, Қазақстанды индустрияландырудың маңызды міндеттеріне де жауап бере алмайтын мардымсыз халде. Оның да жалпы көлемінің төрттен бір бөлігі ғана ұзақмерзімді қарыз саналады. Соның ішінде, ұзақмерзімге

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: