|  |  | 

Көз қарас Саясат

Қытайды қоршаған АҚШ әскери базалары: АҚШ-тың Қытайды бөлшектеу жоспары болған ба?

14-800x480

Қытайды қоршаған АҚШ әскери базалары. Фото: YouTube.com.

Соңғы жылдары АҚШ пен Қытай экономика, қорғаныс сынды ең негізгі салаларда бәсекелесе бастады. Құрама Штат тарабы стратегиялық бәсекелесі ретінде Ресей мен Қытайды қатар қойды. Сонымен бірге Үнді-Тынық мұхитындағы әскери әрекеттері АҚШ пен Қытай арасында туылуы мүмкін соғыс қаупін елестетті. Осыған байланысты АҚШ-тың әскери базалары қандай рөл атқарып тұр? Қытайдың басты қауіптері неде? АҚШ-тың әскери базалары қайда, қалай орналасқан деген сұрақтарға жауап іздеп көрдік. «2030 жылы АҚШ Қытайды бөлшектеуі мүмкін» 2009 жылы 20 қарашада Қытайдың Халықтық азаттық армия әскери-әуе күштері университеті профессоры Дәй Шүй (Dai Xu) аталған жоғары оқу орнында «Қытайды бөлшектеу 2030 – АҚШ-тың ғаламдық стратегиясы және Қытай дағдарысы» атты атышулы лекциясын сөйлеген. Оның лекциясы Қытайдың өзге әскери мамандары айтқандай «біз құдіретті армиямыз» деген ойға құрылмаған, керісінше Қытайдың ең күрделі әскери қиындықтары, АҚШ-тың Қытайға бағыттаған «C тәрізді қоршау стратегиясын» алға тартқан. Аты шулы бұл лекцияда Дәй Шүй Тибет пен Шынжаң мәселесін де тілге тиек етіп, аталған автономиялы регион тұрғындарын «өздерін ешқашан Қытайдың бұқарасы сезінбейтінін», «Қытайдың тұрақтылығына қауіп төндіретін күш» ретінде бағалаған. Соны айта отырып, алдағы уақытта Қытайдың тұрақтылығы үшін бұл аймақтарда аса қатаң сақтық шараларын енгізу керек екенін ортаға салған. Аталған региондардағы басшылықтың жалған «ұлттар ынтымағын» ұрандаған көз бояушылығын ашық сынға алған. Әрі, бұл аймақтар шетелдік күштердің қолдауына ие болса дербестік алу мүмкіндігінің бар екенін баса айтқан. Профессор Дәй Шүй лекциясында Қытай үшін ең үлкен қауіп ретінде Құрама Штатты көрсетеді. АҚШ-тың Қытай айналасына әскери базалар орналастырып, Қытайды «С» тәрізді қоршап тұрғанын айта келіп: «Қазір Қытай қоршауда қалған мемлекет! Қытай экономикасы алдағы уақытта Құрама Штатты басып озуы мүмкін. Бірақ, ірі экономика құдіретті елдің кепілдігі емес. Кезінде дүниенің 33 пайыз экономикасын иелеген Цинь империясы Англия мен Жапониядан оңбай жеңілген. Біз қазір екінші ірі экономикалық ел болғанымызбен, экономика құрылымын тұрғын үй, тұрмыстық тұтыну бұйымдары ғана құрап отыр. Экономика құрылымы АҚШ секілді әскериленгенде ғана біз құдіретті ел бола аламыз. Айталық, экономикасы бізден кенже қалған Ресей бізден әлде қайда құдіретті ел; Израиль кішкентай ғана ел бола тұра әскери технологиясы бізден озық. Біздің теңіз армиямыздың әскери технологиясы 1960 жылдардағы Кеңес одағының теңіз күштерінің қуатымен қарайлас. Бұл – намыс, бізде шындықты айтатын адам кем. 2030 жылы АҚШ Қытайды бөлшектеуі мүмкін», – деп түйіндеген. АҚШ-тың Қытайдың қоршаған 400 әскери базасы 2017 жылы 31 қаңтарда Англияда «Таяу мерзімде болуы мүмкін Қытайға қарсы соғыс» атты деректі фильмі жарық көрді. Бұл деректі фильмде АҚШ-тың Қытай территориясын қоршап тұрған 400 әскери базасы толық айтылған. Фильм таралысымен бұл Қытай тарабынан қызу талқыға түсті. Қытайдың әскери мамандары да АҚШ-тың Қытайды қоршаған 400 әскери базасының бар екенін растаған, әрі бұл әскери базаларда шабуылдаушы, шарлаушы, ұшақ тасымалдаушы және жойғыш кемелерімен қатар, стратегиялық бомбалаушы ұшақтар, ядролық оқ тұмсықтар, зымыран қорғаныс жүйелерінің орналасқанын айтты.

13

Үнді-Тынық мұхитындағы АҚШ теңіз күштері. Фото: VOA.

Ал, 2017 жылы Қытай мен Оңтүстік-Шығыс Азия елдері арасындағы жанжал күшейіп, тараптар жиі қарсылыққа келді. Таласты территорияларда әскери жаттығулар өткізді немесе өзге де әскери қадамдарға барды. Бұның бәрінде Құрама Штат ашық араласып отырды. Үнді-Тынық мұхитындағы АҚШ әскери базалары жалпы Құрама Штат әскери базаларының 42,7 пайызын ұстайды. Олар негізінен үш үлкен негізгі шеп пен жеті үлкен шоғырға бөлініп орналасқан. Бірінші шеп: Аляска-Жапония-Оңтүстік Корея-Тайуан (Тайуан)-Папуа Жаңа Гвинея-Аустралия шебі; Міндеті – Стратегиялық маңызды аралдар мен теңіз жолдарын бақылау; Теңіз аумағын тізгіндеу; Екінші шеп: Гуам аралы–Папуа Гвинея–Аустралия–Жаңа Зеландия шебі; Қатаң бақылаудағы әскери базалар шебі; Үшінші Шеп: Гавай аралдары мен оған жақын шағын аралдардағы әскери базалар; Егер АҚШ-Қытай арасында әскери қақтығыс болған жағдайда осы аталған үшінші шеп артқы шеп қызметін атқарады. Маңызды базаларының бірі Жапон теңізіндегі Окинауа базасы. Бұл базаны Құрама Штат 1945 жылдан бері өз меңгеруіне алған. Бұл базада көптеген ірі әскери қарулар орналасқан және оқ тұмсықтар 2 мың шақырым аумақтағы маңызды қалаларын (Бейжің, Шанхай, Чұңчин, Ши-ан) қарауылға алған. Оңтүстік Кореядағы әскери базаларда сүңгуір қайықтар, маңызды соғыс кемелері орналасқан. Ал, Тынық мұхитындағы Маршалл топ аралдары да аса маңызға ие. Өткен ғасырда көптеген ядролық сынақтар осы аралдарда жасалған. Міне осы Тынық мұхит аралдарындағы базалар мен Үнді мұхитындағы, Пәкістан және Ауғанстандағы әскери базалар арқылы Қытайды «С» тәрізді қоршауға алған. Қазіргі кезде осы әскери базалар арқылы Қытайдың теңіздегі тауар тасымалына кедергі келтіруге, сол арқылы экономикасын әлсіретуге де күш салады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Америка Құрама Штаттары бар жағынан ең қуатты елге айналды. Бірақ, соғыстан да аз зардап шеккен жоқ. Әсіресе, өзіне тікелей қауіп төндірген Жапонияның территориясына әскери базалар орналастырып, қатаң бақылауына алды. Бұдан кейін Корей тоғысы, Африкадағы дербестік алу қозғалыстары, Вьетнам соғысы, Шығанақ соғысы, Ауған соғысы, Ирак соғысы қатарлы әскери операциялардың орайымен сол елдер мен өңірлерде әскери базалар салды. Тіпті, Қырғызстан мен Өзбекстанға да әскери базаларын орналастыруға тырысты. Оның соңғы Қырғызстандағы дүрбелеңге ұласып, сәтсіздікке ұшырағанымен, Украинадағы жағдайда орнын толтырды.

 

11

АҚШ-тың әскери базалары орналасқан елдер.

 

12

Трамп үкіметінің бюджеттік жоспары.

АҚШ әскери базалары Жапония, Оңтүстік Корея, Тайуан, Филиппин, Тайланд, Аустралия қатарлы елдерде көбірек шоғырланған. Осы елдердегі 30-дан астам портқа тікелей иелік етіп, 1300 соғыс кемелерін орналастырған. Тіпті, Жапониядағы Жың Шүйхы базасында АҚШ ұшақ тасымалдаушы кемелерін қайта жөндеуден өткізе алады. Ал, Тайуанға 640 шақырым қашықтықтағы Чыңчүн базасы Үнді-Тынық мұхитындағы АҚШ әскери жабдықтарының 60 пайызы орналасқан. Филиппинде 8 базасы болса, Сингапурдағы Жаң И базасы Малакка бұғазын бақылайтын маңызды порт. Ұшқыштар қосынынан Жапонияда 5, Кореяда 7, Гуам аралында 2 қосыны орналасқан. Бұлар өткен ғасырда Кеңес одағына қарсы пайдаланған, ал қазір Қытайдың ықпалын тежеу мақсатына пайдаланылады. Америка Құрама Штатының әлемнің 70-тен астам еліндегі әскери базаларында 500 мыңнан астам әскері орналасқан. Бұлар үшін жылына 15 млрд АҚШ доллары жұмсалады. АҚШ әскери қуаты әлемде бірінші орында тұрады. Сондай-ақ, қорғаныс қуатын жан-жақты салыстырғанда өзінен кейінгі 46 елдің қорғаныс қуатына тең. 2018 жылы қорғаныс шығындары 71 млрд 600 млн доллар болса, биылғы жылы 2,2 трлн доллар болады деп болжануда. Бұл әлемдік қорғаныс бюджетінің 47 пайызына тең. Әскер саны – 1 млн 460 мың 930 адам. Әскерлерінің заманауи қарулануы жағынан да ең алдыда. АҚШ армиясы бес үлкен құрамнан тұрады – Құрлық армиясы, Әскери-теңіз күштері, Әскери-әуе күштері, Теңіз корпусы және жағалау қорғау күштері. Америка Құрама Штаттары әлемдегі ең ірі ядролық арсеналға ие және нақты шайқаста ядролық қару қолданған әлемдегі жалғыз ел. Трамп билікке келгеннен кейін де бар күшпен әскери бюджетті арттырған.
Тайуан әскери саласымен АҚШ тығыз байланыс орнатқан. Олар Қытайдың әскери дамуын бақылау, арнайы қызметтер мен жасанды жер серіктері арқылы жинақталған мәліметтерді бөлісу сынды ынтымақтастықты жүзеге асырады деген болжамдар да бар. Ал, Ауғанстандағы АҚШ әскери базалары Шынжаң мәселесімен тығыз байланысты деген көзқарастар да кездеседі.

Ерзат Кәрібай

Related Articles

  • АҚШ мемлекеттік хатшысының орынбасары Дэвид Хейл Нұр-Сұлтандағы саммитке қатысады

    АҚШ мемлекеттік хатшысының орынбасары Дэвид Хейл. АҚШ мемлекеттік хатшысының саяси мәселелер жөніндегі орынбасары Дэвид Хейл 20-23 тамыз аралығында Орталық Азия елдеріне ресми сапармен келеді. Сапардың негізгі мақсаты – 21 тамызда Нұр-Сұлтанда өтетін Орталық Азиядағы бес елдің жоғары деңгейдегі жиынына қатысу. С5+1 деген атаумен белгілі жиын барысында Хейл Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан, Тәжікстан мен Түркіменстан сыртқы істер министрліктері өкілдерімен келіссөздер өткізеді. “Олар Орталық Азиядағы қауіпсіздік, даму және қарым-қатынасты бірлесіп нығайту жайын талқылайды” деп хабарлады АҚШ мемлекеттік департаменті 19 тамызда. С5+1 форматы 2015 жылы қарашада АҚШ пен Орталық Азияның бес елі арасында экономикалық интеграцияны дамыту, қоршаған ортаны қорғау мен қауіпсіздік мәселелерін бірлесіп шешу мақсатында құрылған. Бұған қоса Хейл Қазақстанның жоғары лауазымды шенеуніктерімен “екіжақты кеңейтілген

  • Шарқи Түркістаншыл мен Чин Түркістаншыл арасындағы қақтығыс

    1947-1948 жылдың өрара кезеңінде Үрімжідегі қазақ игі-жақсылары мен зиялылары, саясаткерлері өлкелік үкіметтің төраға, хатшыларымен бірлесіп Үрімжі қаласына қарасты Қаратау (қытайша 南山) баурайында Наурыз мерекесін тойлап шағын құрылтай жиналысын өткізеді. Наурыз мерекесіне тігілген оншақты кигіз үйдің және өлкелік үкімет төрағалары мен әскери адамдардың (қазақ әскері де бар) суретін анық көре аласыз. 1947-1948 жылдары Шарқи Түркістаншыл күштер мен Чин Түркістаншыл күштер арасындағы қырғиқабақ қақтығыс қатты ушығып тұрған кез еді. 1946-1947-1948 жылдары Манас, Құтыби, Бөкен (Фукаң), Жемсары, Шонжы, Мори аудандарынан қазақ әскері жасақталып Манас өзенінің күнбатыс бетіндегі Шарқи Түркістан әскеріне арнайы қарулы қорғанысқа өткен кезең еді. Сонымен Манасты шекара еткен Шарқи Түркістаншыл күштер мен Чин Түркістаншыл күштер болып екі жаққа бөлінген қазақтардың саяси

  • Қарақалпақтар жаппай қазақ боп жазылып жатыр

    Өзбекстан Республикасының құрамына кіретін Қарақалпақстан азаматтары жаппай қазақ болып жазылып жатыр. Бұл туралы  IWPR басылымының тілшісі Ольга БОРИСОВА хабарлайды.. Жуырда Қарақалпақстан астанасы Нүкіс қаласында біздің тілмен айтқанда ХҚО сияқты мекеменің басшысы тұтқындалған. Ол пара алып адамдардың ұлтын өзгертіп отырыпты. Яғни қарақалпақтарды қазаққа айналдырған. Жергілікті полицияның айтуынша, соңғы кездері осындай қылмыстар көптен тіркелуде. Демография және миграция агенттігінің ақпаратына сүйенсек 1991 жылдан бері Қарақалпақстаннан Қазақстанға 100 мың адам көшіп кеткен. Халықаралық Аралды құтқару қорының мәліметінше соңғы жеті жылдың ішінде 250 мың адам Қазақстанға қоныс аударған екен. 1 млн 842 мың халқы бар Қарақалпақстан үшін бұл үлкен көрсеткіш. Сондай-ақ, қазір ол жерге өзбектер санының артып келе жатқанын да ескеру қажет. 2018 жылғы статистикаға сүйенсек

  • Қош бол, Советтік атаулар!

    Редакциядан: Күні бүгінге дейін Болат Бакауов басқаратын Павлодар облысына, ондағы тілдік мәселелерге, жер-су атауларына, әлеуметтік мәселелерге т.б. қатысты сыни сөз Abai.kz ақпараттық порталында аз жазылған жоқ. Біз жазсақ өткір һәм әділ сын жаздық. Біреуді нақақ қаралап, дерек бұрмалаған жоқпыз. Өзекті проблемаларға өз ойымызды қостық. Соның бірі – өңірдегі өгей атаулар еді. Ескі одақтың кезінде идеологиялық мәжбүрлеу арқылы енген сол бір саяси һәм бейсауат атаулардың күні бүгінге дейін сақталып келе жатқанын талай рет жаздық.  Бүгін редакциямыздың электронды поштасына Павлодар облысы Тілдерді дамыту жөніндегі басқармасының ономастика жұмыстары бөлімі өңірдегі жер-су, елді-мекен мен көше, аудан атауларын қазақыландыру бойынша атқарылған жұмыстар туралы егжей-тегжейлі баяндап, мақала жолдапты. Сөйтсек, Кереку жұрты “Қош бол, советтік атаулар” депті. Нақтылап

  • Қазақ тілі тек кедейлерге керек…  

        Еліміздегі жалпы  отбасының саны 2,3 млн-нан астам деседі.Жарияланған деректерге сүйенсек олардың  сексенге таяуы  әлемдік бахуатты байлармен теңесе  алатын шамалы  екен.Жалпы ұлттық буржуйлардың  негізі қаланған тәрізді.Екінші жағынан кедейлер де оларға сай, қалыспай өсіпті.Білікті уәлидің  сөзіне қарағанда әлеуметтік жағынан аз қам-тылған отбасы- 600 мыңға таяу көрінеді.Оларды тақыр кедейге санайтындар да бар екен. Қазақ қоғамының өткен тарихына  көз жүгіртсеңіз,өлкемізде,жалпы аумақта, тыныштық орнап,адамдар алаңсыз өмір сүріп, тірлік кешкен, «қой үстіне боз торғай жұмыртқалаған да», аштықтан қырылып-жойылып,тентіреп безіп,ауып-көшіп,зар еңіреген заман  да болыпты. Бірақ,қай-қайсысы да ұзаққа созылмапты.Елбасына жақсылықты орнатып,басын біріктіріп,мемлекет  құрып,халықтың әл-ауқатын қалпына келтіруде, хандардың,билердің,сұлтандардың,батырлардың,ойшыл-ғұлама ақылмандардың , күрес-керлердің,қайраткерлердің салихалы саясаты шешуші рөл атқарыпты.Ал,қырылып жойылу,тентіреп безу,басқаның қол астына еніп,бодандыққа айналу жауларымыздың жымысқы саясаты,ұлы державалық шовинистік пиғылы

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: