|  |  |  |  | 

Жаңалықтар Көз қарас Саясат Тарих

Қазақстандағы билік жүйесінің сәлде болса өзгеруі өңірдегі гео-саяси жағдайға да ықпал етуі мүмкін.

 22490051_1995325447416318_6241455299474687744_nСоңғы жаңалық Қазақстан xалқына ғана емес әлемнің біраз еліне де тосын жағдай болды. Қазір орталық азияны қалыптасқан өңірлік гео-саяси жағдайда жаңа саяси таңдаулар мен саяси қарым-қатынастар күтіп тұрғаны айқын. Әлемдегі біраз алпауыт елдің назары Қазақстанда. Менің түсінігімше алпауыт елдер орталық азияға астыртын жаңа жоспарларды ойластырды, соның ішінде ең орайлы кезең саяси жүйенің бір форматтан екінші форматқа ауысуы, тб. дегендей… Алпауыт елдер ауыз салмай жатып президенттің тосын мәлімдеме жасап биліктің ауысуын бастап кетуі шынымен саяси тактика саналады. Ақш-Қытай, Қытай-Батыс, Қытай-Ресей, Ресей-Батыс, Ресей-Ақш қатынастарына байланысты тұтас орталық азия жаңа саяси күрделі таңдауға дөп келген еді. Бұндай күрделі өткіншіде әлем назары орталық азиядағы ішкі-сыртқы саясатты көбірек бақылауға алатыны рас. Сондықтан тұтас орталық азияда және Қазақстанда алпауыт елдердің саяси құрығына ілікпейтін, саяси тактикасы берік һам күншілік жерді көре алатын саяси қырағылық лазым-дұр. Кеше соның сеңі басталды. Әгәрәки, тосын таңғалдырмасақ алпауыттың тұзағына түсер ме ек, кім кепіл?! Қош, Қазақстандағы билік жүйесінің сәлде болса өзгеруі өңірдегі гео-саяси жағдайға да ықпал етуі мүмкін. Олар: Қытай; Ресей; Орталық Азия және Ақш пен Батыс. Өтпелі кезеңнің уақытша президенті Қ.Тоқаев мырзаны білікті дипломат ретінде әлемдік және өңірлік гео-саяси қатынастарға тың игі істерімен армен қарай жақсарта түседі деп сенеміз. 
Қазақстандағы билік транзитінің сеңі ертең орталық азия елдеріне және көрші қытайға, Шанxай Ынтымақтастық Ұйымына, Шыңжаңның атқарушы билігіне бәріне сөзсіз ықпал жасайды. Тіпті, түбірлі ауыс-күйістер пайда болуы да бек мүмкін… Егер орталық азияда күрделі билік транзиті жүріп жатса көрші қытай да шекаралас аймақтардағы әкімші саяси ауыс-күйісті соған қарай жаңалап түлетіп отырады. Бұл бұрыннан бар саяси тәжірибе! Онда мынадай заңды сауал туындайды “Қазақстандағы саяси билік транзиті Қазақ-Қытай қатынастарына және Шыңжаң мәселесіне тіке ықпал жасай ма?” деген… Орталық азиядағы саяси ауыс-күйісті Ресеймен қалыспай жіті бақылайтын ел-Қытай екенін ескерсек, Қазақстандағы билік транзиті қытай қатынастарына сөзсіз ықпал жасай алады. Қытай жақ саяси мінберде өзіне бұрыннан таныс тұлға немесе кландық жүйенің билікке келуін қалайды. Ақш-Қытай қатынастарына байланысты және қытайдың теңіз аймақтағы елдермен болған кірбеңдігі қытайдың шығыстағы экономикалық өндіріс салмағын елдің батыс аймақтарына сырғытып жатыр. Яғни бұрын қытайдың сауда ноқтасы теңіз аймақтарында көбірек шоғырланса енді ол құблыс күнбатыс шекара аймақтарға аунап барады. Теңіздегі су жолы транзиті аса белсенді емес және пайдасынан зияны, қаупі көбірек. Қытайдың теңіз аймақтарындағы сауда мен өндіріс ошақтары һам тасымал желісі орта және күнбатыс шекара аймақтарға қарай жылжи түссе онда Қазақстанға және орталық азия елдеріне келетін қытай қаупі һам пайдасы ұлғая түседі. Қай тұсқа келгенде қауіпті, қай тұсқа келгенде ырғын пайда дегенде, Қытаймен тең құқылы принципті келсімшарттар жасалса пайда көбірек, ал принципсіз келсімшарттар жасалса қаупі көбірек. Онда дәл бүгінге дейінгі “қытай қаупі” елу есе артуы мүмкін. Бұл- Ресей ықпалының тең жартысы деген сөз! Бірақ, қытайға керегі тыныштық пен тұрақтылық. Шыңжаң факторы сол үшін бізге өте маңызды! Кезі келсе Шыңжаң факторына байланысты ұзақ стратегиялық жоспарлар жасауға да болады. Шыңжаң- қытайдың орталық азиямен гео-саяси байланысында ең маңызды аймақ. Орталық азиядағы саяси тұрақтылық қытайдың күре тамыры. Сол үшін орталық азиядағы өзіне саяси балама күштермен белгілі деңгейде санасады. Бұл Қазақстан үшін Шыңжаңдағы Қазақтар мәселесін шешудің таптырмас орайы. Алдағы кезеңде жаңа үкімет қытайға нақты ұсыныс талаптарды сауатты айтудан талмауы керек. Кешегі президенттің тосын мәлімдемесі қытай тарапын бір састырды, қытай жақ кідіріңкіреп қалды. Және жаңа тұлғалардың дипломатиялық маңызына көбірек назар аударып жатыр.

Eldes Orda

Related Articles

  • Қаңыраған қала, қираған ғимараттар һәм күшейген күзет

    Асылхан МАМАШҰЛЫ Арыстағы өртеніп жатқан ғимараттың бірі. 25 маусым 2019 жыл.  Арыстағы жарылыстан кейін қала көшелері бос қалған. Жарылыстан қалада біраз үй мен ғимарат қираған. Арыс қаласына барған Азаттық тілшісінің көргендері. “ЖАРЫЛЫС БОЛҒАНДА БӘРІН ТАСТАЙ ҚАШТЫҚ” Арыстың кіреберісінде күзет күшейген. Полицейлер мен қару ұстаған әскерилер қалаға тұрғындарды кіргізбей тұр. Сол маңда “үйіме барсам” деген екі жүзге жуық адам келген. Солардың бірі Садық Оразгелді жарылыс болғанда “алды-артына қарамай қашқандарын” айтады. – Құжатымды алуым керек. Қорада малдар қалған, соларды суару керек. Жаяу болса да, кіріп шығуым керек. Кеше жарылыс болғанда құжаттарымды, бәрін тастай қаштық ғой, – деді Арыс тұрғыны. Ауылға кіреберісте тұрған тағы бір тұрғын “жолға шығуым керек, үйде құжатым мен пойыз

  • Былқ-сылқ жауап… Былқ-сылқ істер…

    Бұдан бұрын Мәжілістегі «Халықтық коммунистер» фракциясының атынан депутат Айқын Қоңыровтың дәрі-дәрмек бағасын реттеу туралы Денсаулық сақтау министрі Елжан Біртановқа жолдаған сауалы туралы жазған болатынбыз. («Дәрі-дәрмектің бағасы қашан реттеледі, Біртанов мырза?»., «Керей кз, 18.04.2019 жыл.) Онда депутат қолданыстағы заңнамаға дәрі-дәрмек бағасын мемлекеттік реттеу бойынша өзгерістер енгізілгенін, осыған байланысты министрліктің қандай шаралар қолданатыны сұралған. «Өткен жылдың алғашқы тоқсанымен салыстырғанда, 2019 жылдың бірінші тоқсанында дәрі-дәрмектер бағасы 8,4%-ға қымбаттаған. Бұл басқа бағалардың өсуінен 1,7 есе артық. Бұл жағдай дәрі-дәрмектер бағасы қымбаттауының объективті және субъективті себептерін шұғыл түрде анықтауды қажет етеді. Бұған қоса бөлшектік нарықта пайда түсімі аз арзан дәрі-дәрмектерді ығыстырып, қымбат дәрі- дәрмек саудасын дамыту қаупі да бар. Статистика комитетінің мәліметі бойынша, өткен жылы

  • Тоқаев: Билік халықтың талабын естіді, жұмыс істейміз

    Қасым-Жомарт Тоқаев сайлау күні дауыс берген сәт. Нұр-Сұлтан, 9 маусым 2019 жыл. Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Euronews телеарнасына берген сұхбатында елдегі митингілер мен халықтың талабы жайлы айтты. Оның сөзінше, билік наразылыққа шыққандардың талабына қатысты жұмыс жасап жатыр. “Наразылар әлеуметтік мәселелер бойынша талаптар қойды. Мәселелер барын жоққа шығармаймын. Халық кедейленді. Олар биліктен әлеуметтік-экономикалық мәселелерді шешуді талап етеді. Билік естіді. Жұмыс істейміз” деді ол. Қасым-Жомарт Тоқаев елдегі сайлау әділ өтті деп санайды. “Әрине, олар (сайлау әділ емес деп наразылыққа шыққандар – ред.) босатылады. Олар сайлау әділ өтпеді деп ойлайды. Ал менің ойымша, сайлау жалпы әділ өтті” деді Қазақстан президенті телеарнаға. Тоқаев Euronews арнасына берген сұхбатында митинг кезінде кездейсоқ ұсталғандардан кешірім сұрады. Қазақстан басшысы ұсталғандар

  • Досым Сәтпаев: “Ескі кадрлармен жүйені жаңарту мүмкін емес”

    Пётр ТРОЦЕНКО Саясаттанушы Досым Сәтпаев. Алматы, 5 маусым 2019 жыл. Тәуекелді бағалау тобының жетекшісі Досым Сәтпаев Азаттыққа берген сұхбатында Қазақстанда сайлауалды насихаттың қалай өткені және жаңа президентті ішкі және сыртқы саясатта қандай сынақ күтіп тұрғаны туралы айтты. Азаттық: Қазақстандағы сайлауалды насихаты түрліше бағаланып жатыр. Бір жақ бәсеке мен саяси балама бар дейді. ЕҚЫҰ миссиясы бастаған екінші жақ сайлауалды насихатын сүреңсіз, азын-аулақ ұран мен билбордтан аспайтын науқан деп сипаттайды. Бұл сайлауалды насихатын тартысты бәсеке деуге келе ме? Досым Сәтпаев: Бұл сайлау бақылау тізгінін уысынан шығармаған бірінші президенттің (Нұрсұлтан Назарбаев – ред.) билікті мұрагерге тапсыру процесін заңдастыру әрекеті екенін негізге алу керек. Сондықтан сайлау ойыншылардың бәрі өздеріне берілген рөлі мен орнын жақсы білетін спектакльге

  • Қастандықпен өлтірілген белсенді Ғалы Бақтыбаевтың ауылы

    Елена ВЕБЕР Ғалы Бақтыбаевтың туыстары белсенді атып өлтірілген үйдің алдында отыр. Қарағанды облысы, Атасу ауылы, 1 маусым 2019 жыл. Атасу ауылы тұрғындарын қоғам белсендісі Ғалы Бақтыбаевтың қатыгездікпен өлтірілуі шошытты. Жергілікті жұрт марқұмды “батыл, шыншыл” әрі “ауыл тұрғындарының мәселесі жайлы жиі шағым жазатын адам еді” деп еске алады. Азаттық тілшісі Атасуда болып, белсендінің туыстары және ауылдастарымен сөйлесіп қайтты. АТАСУ ТҰРҒЫНДАРЫН ДҮРЛІКТІРГЕН ОҚИҒА Қарағандыдан екі жүз шақырым жерде орналасқан Атасу ауылында 14 мыңнан астам адам тұрады. Азаттық тілшісіне мамырдың 28-іне қараған түні осы ауылда атып өлтірілген жергілікті белсенді Ғалы Бақтыбаев тұрған үйді бірден табу мүмкін болмады. Көшеде кездескен адамдар белсендінің үйіне қалай баруға болатынын түсіндіре алмағанымен, Ғалы Бақтыбаевты жақсы білетінін, оның ауылдастарына

2 Comments

  1. Ğaliy Baysımaq

    Əlbette aynalamız tolğan alpaut memleketter. Bir birimizben sözsüz sanasarımız haq. Osu qalıptasqan sayasattı ərmen qaray calğastırúvd’ın paydalı tustarı da cetkilikti. Eger kenetten kürt burup cibersek arban’ın bir buruşu qıyrap qalúvı bek mümkin. Sonduqtan cəymenen cosparlı türde cılcıy berúv qəcet dep sanaymın. Birəq bizge Orta Azyalıq integrasiyanı birtindep küşeyte berúv kerek. Budan biz köp nərseni utarımız anıq sayasíy ekonomíy mədeníy ğılımíy cetistigimiz artpasa kemimeydi. Orta Aziya biz üşin qalın orman ıqtasın bolmaq. Əsirese Tayau şığıstan əldebir qəuip töne qalsa en birinci ontüstigimiz öte bekem bolúv kerek. Sonda ğana alansız ekonomíy tınıştığımız öz dengeyinde alğa cılcıp oturmaq.

  2. Ğaliy Baysımaq

    Bizge qıyını en əueli Orusut elimen aradağı sauda-sattıq araqatınas bolmaq. en kürdelisi bizd’in şiykizat öte köp bölügi sol Orusut territoriyasımen künbatısqa ötedi. Bul degen təueldilikd’in bir bölşegi tusu. Kelerşaqta sayasiy sətsiz qatınas ornay qalsa əlgi qubur colunda tavar tasımalı bas saudağa tüspesi’ne kim kepil. Sol üşin bir ınğay təueldilikden arılúv qəcet. Əzarbaycan Tiblis Türkiye arqılı tasımaldau cağına basa nazar bölúv kerek. Künbatıs Europağa. Osulayşa ərtaraptandırúv iske asıp öz cemisin beretin boladı.

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: