|  |  |  |  | 

Жаңалықтар Көз қарас Саясат Тарих

Қазақстандағы билік жүйесінің сәлде болса өзгеруі өңірдегі гео-саяси жағдайға да ықпал етуі мүмкін.

 22490051_1995325447416318_6241455299474687744_nСоңғы жаңалық Қазақстан xалқына ғана емес әлемнің біраз еліне де тосын жағдай болды. Қазір орталық азияны қалыптасқан өңірлік гео-саяси жағдайда жаңа саяси таңдаулар мен саяси қарым-қатынастар күтіп тұрғаны айқын. Әлемдегі біраз алпауыт елдің назары Қазақстанда. Менің түсінігімше алпауыт елдер орталық азияға астыртын жаңа жоспарларды ойластырды, соның ішінде ең орайлы кезең саяси жүйенің бір форматтан екінші форматқа ауысуы, тб. дегендей… Алпауыт елдер ауыз салмай жатып президенттің тосын мәлімдеме жасап биліктің ауысуын бастап кетуі шынымен саяси тактика саналады. Ақш-Қытай, Қытай-Батыс, Қытай-Ресей, Ресей-Батыс, Ресей-Ақш қатынастарына байланысты тұтас орталық азия жаңа саяси күрделі таңдауға дөп келген еді. Бұндай күрделі өткіншіде әлем назары орталық азиядағы ішкі-сыртқы саясатты көбірек бақылауға алатыны рас. Сондықтан тұтас орталық азияда және Қазақстанда алпауыт елдердің саяси құрығына ілікпейтін, саяси тактикасы берік һам күншілік жерді көре алатын саяси қырағылық лазым-дұр. Кеше соның сеңі басталды. Әгәрәки, тосын таңғалдырмасақ алпауыттың тұзағына түсер ме ек, кім кепіл?! Қош, Қазақстандағы билік жүйесінің сәлде болса өзгеруі өңірдегі гео-саяси жағдайға да ықпал етуі мүмкін. Олар: Қытай; Ресей; Орталық Азия және Ақш пен Батыс. Өтпелі кезеңнің уақытша президенті Қ.Тоқаев мырзаны білікті дипломат ретінде әлемдік және өңірлік гео-саяси қатынастарға тың игі істерімен армен қарай жақсарта түседі деп сенеміз. 
Қазақстандағы билік транзитінің сеңі ертең орталық азия елдеріне және көрші қытайға, Шанxай Ынтымақтастық Ұйымына, Шыңжаңның атқарушы билігіне бәріне сөзсіз ықпал жасайды. Тіпті, түбірлі ауыс-күйістер пайда болуы да бек мүмкін… Егер орталық азияда күрделі билік транзиті жүріп жатса көрші қытай да шекаралас аймақтардағы әкімші саяси ауыс-күйісті соған қарай жаңалап түлетіп отырады. Бұл бұрыннан бар саяси тәжірибе! Онда мынадай заңды сауал туындайды “Қазақстандағы саяси билік транзиті Қазақ-Қытай қатынастарына және Шыңжаң мәселесіне тіке ықпал жасай ма?” деген… Орталық азиядағы саяси ауыс-күйісті Ресеймен қалыспай жіті бақылайтын ел-Қытай екенін ескерсек, Қазақстандағы билік транзиті қытай қатынастарына сөзсіз ықпал жасай алады. Қытай жақ саяси мінберде өзіне бұрыннан таныс тұлға немесе кландық жүйенің билікке келуін қалайды. Ақш-Қытай қатынастарына байланысты және қытайдың теңіз аймақтағы елдермен болған кірбеңдігі қытайдың шығыстағы экономикалық өндіріс салмағын елдің батыс аймақтарына сырғытып жатыр. Яғни бұрын қытайдың сауда ноқтасы теңіз аймақтарында көбірек шоғырланса енді ол құблыс күнбатыс шекара аймақтарға аунап барады. Теңіздегі су жолы транзиті аса белсенді емес және пайдасынан зияны, қаупі көбірек. Қытайдың теңіз аймақтарындағы сауда мен өндіріс ошақтары һам тасымал желісі орта және күнбатыс шекара аймақтарға қарай жылжи түссе онда Қазақстанға және орталық азия елдеріне келетін қытай қаупі һам пайдасы ұлғая түседі. Қай тұсқа келгенде қауіпті, қай тұсқа келгенде ырғын пайда дегенде, Қытаймен тең құқылы принципті келсімшарттар жасалса пайда көбірек, ал принципсіз келсімшарттар жасалса қаупі көбірек. Онда дәл бүгінге дейінгі “қытай қаупі” елу есе артуы мүмкін. Бұл- Ресей ықпалының тең жартысы деген сөз! Бірақ, қытайға керегі тыныштық пен тұрақтылық. Шыңжаң факторы сол үшін бізге өте маңызды! Кезі келсе Шыңжаң факторына байланысты ұзақ стратегиялық жоспарлар жасауға да болады. Шыңжаң- қытайдың орталық азиямен гео-саяси байланысында ең маңызды аймақ. Орталық азиядағы саяси тұрақтылық қытайдың күре тамыры. Сол үшін орталық азиядағы өзіне саяси балама күштермен белгілі деңгейде санасады. Бұл Қазақстан үшін Шыңжаңдағы Қазақтар мәселесін шешудің таптырмас орайы. Алдағы кезеңде жаңа үкімет қытайға нақты ұсыныс талаптарды сауатты айтудан талмауы керек. Кешегі президенттің тосын мәлімдемесі қытай тарапын бір састырды, қытай жақ кідіріңкіреп қалды. Және жаңа тұлғалардың дипломатиялық маңызына көбірек назар аударып жатыр.

Eldes Orda

Related Articles

  • Шұбартаудан ауған “Бес қасқа”. 

    Сламбек Жумагали Қазақтың көрмеген қорлығы, тартпаған азабы бар ма? Бұндай тауқымет кешегі Кеңес дәурінде де тиылған жоқ. Абақ Керейдің ішіндегі Жастабан ұрпақтары Семей өңіріндегі Шұбартау ауданын өз ата қоныстары сайлайды. Тарихшылардың айтуына қарағанда Алтайдан Жобалай би азШахантай батыр Ер Жәнібекпен зөңгілес дос болған соң, осы Бақанас өзенінің бойын жайлай қоныстаныпты. Оның ішінде Жастабан ұрпақтары Бегімбет атанып, Бекназар-Қосай болып екі тармаққа бөлінеді. Осы маңды қоныстанған осы екі атаның баласы, бірінің ұпаны Шақантай, екіншісінікі Жобалай. Яғни,” Жондағы Жобалай елі”атанған. Шақантай батыр осы екі атаның Бас қолбасшысы болса, Жобалай би ақылман, әрі төбе биі болған. Жобалайдың әкксі Байсейітте тегін адам болмапты. Елдің айтысына қарағанда ол кісі де би, әрі батыр болған және елді

  • Cыбайлас жемқорлықпен күрес

    Кез келген өркениетті қоғам үшін сыбайлас жемқорлықпен күрес ең өзекті мәселенің бірі болып табылады. Сыбайлас жемқорлық заман ағысымен бірге өсіп-өркендеп, мол қаражат және қоғамдық бәсекелестік пайда болған жерлерге тамырын жайып, бүгінгі күнге дейін жойылмай отырған кеселдің бірі. Бұл кесел дамушы елдердегідей біздің жас мемлекетімізге де орасан зор нұқсан келтіріп отыр. Сондықтан да Қазақстан Республикасының Президенті Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев өзінің сайлауалды Тұғырнамасын іске асыру жоспарында сыбайлас жемқорлықты жоюды маңызды бағыттардың бірі ретінде айқындады. «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы» Заң талабының аясында жемқорлыққа қарсы іс-әрекеттер әр салада жүзеге асырылуда. Әсіресе, халық парақорлық дертімен жиі бетпе-бет келеді. Сыбайлас жемқорлықпен күресті жеке қарау мүмкін емес. Сондықтан, кез келген ортада пара беру мен пара алудың

  • Керей мемлекетінің билеушісі Тоғрыл ханның Шыңғыс ханды тарих сахнасына көтеруі туралы тарихи мағлұматтар

    Тоғрыл зан Шыңғыс ханның әкесі Есугеймен анда болған Керей мемлекетінің ұлы билеушісі. Марқұз Бұйрық ханның бес ұлының бірі. Шамамен 1130 -1203 жылдар аралығында өмір сүрген. Хандық билік құрған жылдары 1168 – 1203 ж.ж. Тоғрыл хан билік құрған жылдары Керей мемлекеті ұлы Монғол үстіртіндегі сайын далада өзіндің саяси бағыт бағдар ұстанған және Еуразия құрлығына аты жайылған іргелі елге айналды. Орта ғвсырлардағы тарихшыларының жазба деректері бойынша сол кезде Керей мемлекетінің халық саны оған бағынышты рулар мен тайпаларды қосқанда тоғыз жүз мыңға дейін жеткен. Енді бір тарихи құжаттарда екі жүз мың жан болған деп жазылады. Олар ақылды хандарының арқасында алтын шатыр тіктіріп, алтын кеседен су ішкені жайында тамсана жазды. Сол заманда өте қуатты

  • БОЛАТТЫ БОСҚА ЖАМАНДАМАЙЫҚ…

    Пәтер жалдап тұратын 5 баласы бар жесір әйелді танитынмын. Сол кісіге көптен бері көмектескім кеп жүрген. Ақшалай берейін десем, сол сәтте бере қоятын артық ақшам да болмады. Жағдайы ауыр болатын. Содан ол кісіге қайырымдылықпен айналысатын ұйымдардан бір көмек алып берейінші деп сондай қорларды іздестіре бастадым. Іздеп жүріп жағдайы жоқ отбасыларға жәрдемдесетін бір қорды таптым. Мен барған кезде көмекке мұқтаж адамдардың тізімін жасап жатты. Тізімі толып қалыпты. Оларға жаңағы әйелдің жағдайын айтып, ай сайын 30-40 мың теңгенің азық-түлігін тегін алып тұратындай қылып тізімге енгіздім. Иығымнан бір жүк түсіп, әлгі жерден жеңілдеп қалғандай болып шығып келе жатыр едім, сыртта сондай бір кісілер қап-қап картоп пен макаронды мәшинесіне тиеп жатыр екен. Әңгімелесіп тұрсақ,

  • Бағылан би.

    Алтын Орда хандығындағы мемлекет қайраткерлерінің бірі. Ол Тобыл өзені бойын мекендепті. Обаған өзенінің Тобылға құяр жерінде Бағылан то- ғайы, Бағылан талы, Бағылан қара суы, Бағылан көлі, Бағылан томары, Бағы- лан қыстауы, Бағылан шоғы, Бағылан өзегі деген жер — су аттары бор. Бағылан баһадүр қартайып, өз есімімен аталатын тоғайды мекендейтін өз аулында ауырып қайтыс болыпты. Оның сүйегі Тобыл өзенінің жарқабағына жерленген. Бағылан бидің Бопай есімді әйелінен Архат, Фархат, Сарымұрат атты ұлдары дүниеге келеді. Фархат батырдың Гүландам есімді әйелінен Та- наш, Аббас, Манас туады. Осы күнгі Қостанай облысының Меңдіқара, Ұзын- көл аудандарын, Солтүстік Қазақстан облысының және Қазақстанның басқа да жерлерін мекендейтін Ашамайлы Керейлер осы Танаштың ұрпақтары. Танаш Алтын Орда хандығының көрнекті адамдарының

2 Comments

  1. Ğaliy Baysımaq

    Əlbette aynalamız tolğan alpaut memleketter. Bir birimizben sözsüz sanasarımız haq. Osu qalıptasqan sayasattı ərmen qaray calğastırúvd’ın paydalı tustarı da cetkilikti. Eger kenetten kürt burup cibersek arban’ın bir buruşu qıyrap qalúvı bek mümkin. Sonduqtan cəymenen cosparlı türde cılcıy berúv qəcet dep sanaymın. Birəq bizge Orta Azyalıq integrasiyanı birtindep küşeyte berúv kerek. Budan biz köp nərseni utarımız anıq sayasíy ekonomíy mədeníy ğılımíy cetistigimiz artpasa kemimeydi. Orta Aziya biz üşin qalın orman ıqtasın bolmaq. Əsirese Tayau şığıstan əldebir qəuip töne qalsa en birinci ontüstigimiz öte bekem bolúv kerek. Sonda ğana alansız ekonomíy tınıştığımız öz dengeyinde alğa cılcıp oturmaq.

  2. Ğaliy Baysımaq

    Bizge qıyını en əueli Orusut elimen aradağı sauda-sattıq araqatınas bolmaq. en kürdelisi bizd’in şiykizat öte köp bölügi sol Orusut territoriyasımen künbatısqa ötedi. Bul degen təueldilikd’in bir bölşegi tusu. Kelerşaqta sayasiy sətsiz qatınas ornay qalsa əlgi qubur colunda tavar tasımalı bas saudağa tüspesi’ne kim kepil. Sol üşin bir ınğay təueldilikden arılúv qəcet. Əzarbaycan Tiblis Türkiye arqılı tasımaldau cağına basa nazar bölúv kerek. Künbatıs Europağa. Osulayşa ərtaraptandırúv iske asıp öz cemisin beretin boladı.

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: