|  |  | 

Руханият Әдеби әлем

Абайдың Мәшһүр Жүсіпке қойған сұрағы

abai
Тобықтының еліне сапарлап шыққан Мәшһүр Жүсіп бірер кісімен ақынның үйіне кіріп келгенде Абай оған әлденеше тосын сауал қойып:
- Ақымақ басқа адырайып көз бітеді, дуалы ауызға сылдырлаған сөз бітеді. Келбетсіз емес екенсің. Айтшы, құдай қайда? Жұмақ пен тозақ қайда? – депті.
Сонда Мәшһүр іркілместен:
- Абайдың құдайы қайда екенін білмеймін. Менің құдайым, міне, жүрегімде тұр. Жұмақ пен тозақ әркімнің өз үйінде, қатының ақылды болса – жұмақ, ақымақ болса – тозақ, – деген екен.
Абай сонда: «Мәшһүрім, десе дегендей екенсің, төрге шық» – деп құрмет көрсетіпті.
***
Ақ неке
Ұрпақ! Перзент! Жан біткеннің көкірегін әп-сәтте ізгі сезімге, мақтанышқа, қуанышқа толтыратын қайран жалғыз ауыз қасиетті сөз! Сенің атың да, затың да мәңгілік. Бабаларың, аталарың, әкелерің әспеттеген, сен де күні-түні ойыңнан шығара алмайтын қастерлі ұғым. Қай дәуірде де адам өзінен бұрын сені ойлаған келер ұрпақ!
Біз – қазақ бүгінде өз ұрпағының қамын бұрынғыдан сан есе артық ойлауға тиіс кезеңде тұрмыз. Қазақстан тәуелсіз ел болды. Бірнеше ғасырдан бері тұңғыш рет өз мұңын өзі мұңдауға, өз жоғын өзі жоқтауға тарихи мүмкіндік алды. Сол ойлауға, жоқтауға, күйттеуге тиісті ұлттық, халықтық міндетіміздің ең бастысы – тәуелсіз елдің болашақ азаматын қалыптастырып – өсіру.
Бала – ата-ана қолындағы Алла тағаланың берген аманаты. Аманатқа қиянат жасамайық,
дұрыс тәрбие берейік.
Мекке менен Мәдина жолдың ұшы,
Алыс сапар дейді ғой барған кісі.
Ата менен Анаңды құрметтесең,
Мекке болып табылар үйдің іші.
(Шал Құлекеұлы)
Алла тағала пайғамбарлар арқылы хабар жіберген: «Туған әке-шешең – жер бетіндегі құдайың. Әке-шешеңді қуантсаң мен де қуанамын. Ренжітсең, мен де ренжимін. Менің қандай екенімді әке-шешеңнің қас-қабағына қарап білесің». «Әке-шешеміз қайтыс болған жағдайда қалай білеміз». «Онда әке-шешеңнің орнында бауырларың, туған-туыстарың, қала берді халық болады, соларға адал қызмет ет. Солар қалай бағаласа, менің де солай бағалағаным».
Бұл әңгімеде қанша даналық жатыр. Алла тағала сүйіспеншілігіне бөленудің бірден-бір көзі ата-ананың алғысын алуда екен. Бауырларына, туған-туыстарына, халқына қызмет етудің одан кем түспейтіндігі және көрініп тұр. Мұны, бүкіл адамзат баласы ұғынса, қандай ғанибет.
Ата-ананың ұлықтылығын мына әңгімеден де байқауға болады. Екінің бірі Меккеге қажылыққа бара алмайтыны белгілі. Әр мұсылман, егер ата-анасы қайтыс болса, қажылыққа баратын айда ата-анасының басына зират етіп, дұға оқып қайтса, үйіне келгеннен кейін құрбандық берсе, о дүниеде қажылыққа барған сияқты есептеледі. Мен қажылыққа бара алмадым деп армандамауына болады. Бұдан Алла тағала кеңшілгі өте үлкен екенін білеміз: «Мен пайғамбар болсам да, әр мұсылманның ата-анасы сол мұсылманның өзіне менен ұлық» деген Мұхаммед Мұстафа. «Егер менің бейітімде біреудің ата-анасы жерленсе, келген кісі ең алдымен ата-анасына баруы міндетті. Егер ата-анасына бармай, алдымен маған келсе, зиратын (дұғасын) қабыл алмаймын», – деген.
Кісінің бойынан шыққан толқын – шарапат (кесапат) сол кісінің отырған орнында, басқан ізінде сақталады, ауаға да тарайды. Толқын жиілігіне байланысты шарапатты – нұр (ақ толқын), ал, кесапатты – шайтанның шалығы (қара толқын) деп аталған. Ізді басқанда жерде сақталатын толқын кері шарпып бойға дариды. Ал, толқынның сақталу мерзімі қысқа, бір тәулікке дейін ғана. Халық көп жиналған жерлерде жағымсыз әсер ететін толқындар болады. Бұл туралы пайғамбарымыз (ғ.а.с.): «Ең нашар жерлер базарлар мен жолдар, ең жақсысы – мешіттер» – деген /22. 502 –хадис/.
Мысалы, адам құлап, қол-аяғын, тізесін, маңдайын басқа да жерін ауыртып алған болса, сол жерде шұқтап жібереді. Ауырған жерін сипалап, «шық-шық» деп үш рет қайталау қажет, оны шұқтау дейді, Яғни, жаман кесапат толқынды мезгілінде шығарып тастайды. Уақытында шұқтамаса, жаман толқын ішке кіріп, жылдар өткенде адам ауруға шалдығуы мүмкін. (Ә.Е.)
Толқын әсерінің енді бір көрінісі халық тәжірибесіндегі нәрестенің кіндігін кесу тәжірибесінде сақталған. Әрбір адамның мінез-құлқы кіндік шешесіне тартатындығы өмірде дәлелденген ақиқат. Неліктен бұлай? Бұрынғы кезде аяғы ауыр әйелдің босанар мезгілін асыға күтетін адамның бірі кіндек шеше. Кіндік шеше болу кім көрінгенге берілмейді. Жаны таза, ақ көңіл, мейірбан, яғни, шапағаты мол адам таңдап алынады да оған арнайы ертерек ескертіледі Адамның бойынан тарайтын толқын әркімде әртүрлі деңгейде болады. Жарық дүниеге келген нәрестенің бойындағы толқын нәрестенің денесіне (кіндігіне) алғаш қолы тиген кіндік шешенің бойындағы толқын нәрестеге өтеді. Кіндік шешенің бұл сәтте ерекше сезімде болатындығы түсінікті. Яғни, толқын қуаты қалыпты жағдайдағыдан жоғары болады. Нәресте қабылдап алған толқын оның келешек өміріндегі өзіне ғана тән болатын ерекшелігі бар қуат (энергия) көзі болып табылады. Біртіндеп дами келе балаға өз жұртынан, нағашысынан ауысқан қасиеттерге кіндік шешенің қасиеттері қосылады. Баланың мінез-құлқының, қимыл қозғалысының негізгі ерекшеліктері кіндік шешеге тартуы осыдан.
«Адамзаттың денесінде Алла тағала төрт түрлі зат пайда етті.
Бірі – ақыл, бірі – рух, бірі – нәпсі, бірі – көңіл. Олардың әрқайсысын әр нәрседен алады. Көңілді – судан алады. Сол себепті ол тап-таза, мөп-мөлдір, құпия және жария жаһанның айнасы. Рухты – самал желден алды. Оны құпиялап, өзіне бенделік жасауға қойды. Ақылды – топырақтан алды. Осы себепті топырақ қандай реңде болса, ми да сондай реңде болады. Ақыл не нәрсе үйретсе, үйренеді. Нәпсіні – оттан алды. Осы себепті кімде-кім нәпсінің жалынына түссе, оны машақат, әурешілік айналдырады, ақырында жазаға кіріптар болғанын білмей қалады».

Related Articles

  • АПОРТТЫҢ ЖҰПАР ИІСІ(Әңгіме, болған оқиғаның ізімен)

    Жұмат ӘНЕСҰЛЫ Алматы қаласы күні қарсаңына орай Осыдан елу жылдай бұрын болған оқиға. 65-жылдары Қостанай облысынан Бәкіш деген бала Алматыға оқуға түсуге аттанады. Поезға мініп, Алматы вокзалынан түседі. Бала таксиге отырып, баратын әдресін айтады. Таксиші баламен анау Ақсайға дейін барып, қазіргі Әл Фараби көшесімен зуылдатып келе жатады. Ол кезде Фараби көшесінің арғы беті Ақсайдан осы күнгі Достық көшесіне дейін «Горный гигант» совхозының алма бағы. Баланың көзі жол боййында самсаған қызыл алмаларды көріп, аузынан сілекейі ағады. Бала Бәкіш таксистке : – Аға анау алма ағаштарынан бір екі алма алсам бола ма ? Тасиші машинесін тоқтатып,: –Болады- дейді. Бала секіріп барып, ағаштан бір екі алманы жұлып алып таксиге отырады. Үлкен екі қызыл

  • Марат Бәйділдаұлы (Тоқашбаев): ҚАРАДАЛА АТАУЫ ҚАЛПЫНА КЕЛТІРІЛСЕ…

    Жазушы-публицист Ұйғыр ауданында қазақ-ұйғыр жастары арасында жанжал шығып, төбелеске ұласқанын, арасында жарақат алғандар бар екендігін естіп өте қапа болдым. Бұл сөз жоқ, идеологиялық жұмыстардың олқылығы деп ойлаймын. Жалпы ұйғыр халқына жаппай қара бояу жағуға болмайды. Олар да өзінше бір халық, туыс халық, түркі халқы, мұсылман халқы. Негізгі мекені қазіргі Қытай жерінде. Ұйғыр халқы бірнеше ғасырдан бері өз тәуелсіздігі үшін күресіп келеді. Саяси тұрғыдан ашықтан ашық оларды қолдауға құқымыз жоқ болса да, өз басым іштей мұсылман бауырларымыз ғой, өз алдына ел болып кетсе ғой деп тілеймін. Ұйғыр халқының еңбекқорлығы мен мәдениетіне, тілі мен дәстүріне құрметіміз үлкен. Бірқатар ұйғыр қаламгерлерінің шығармаларын қазақ тіліне аударуға атсалысқаннан болар ұйғырша да тәп-тәуір сөйлей аламын. Бірақ

  • АХАҢ мен ЖАХАҢ САЛҒАН АЗАТТЫҚ ЖОЛЫ

     «Қазақ» газетіне –107 жыл ЖҰМАТ ӘНЕСҰЛЫ                                                                                                                       ТАРИХИ ПОВЕСТЬ                                                                                       

  • ТӘҢІРШІЛДІК — қазақтың көнермейтін көне дүние танымы

    Тәңіршілдік — қазақтың көнермейтін көне дүние танымы. Тәңіршілдік ұғымында көп діндер қатарлы Жаратушыны бар деп есептейді, бірақ Ол адамдарға елші жібермейді, Көктен кітап түсірмейді, жаратылысқа (сіз бен бізге) “сәлем” жолдамайды — деген наным-сенім бар. Жаратушы барлығын жерге қалдырған, бәрі айналып тұратын механизм. Сондықтан жақсылық жасасаң да, жамандық жасасаң да өзіңе айналып келеді. Сол себепті Тәңіршілдік ұғымындағы ең негізгі ғибадат — шын көңілден жақсылық жасау, барыңды бөліп беру. Оны репрессия жылдарында Қазақ даласына айдалып келген өзге ұлттар жақсы біледі. Ал қазақ неге қырғынға ұшырады..? Оған Ислам жауап бере алмайды, оған Тәңіршілдік жауап береді: қазақ қашан да жауынгер халық болған, кеше ғұндар қытайларға қауіп төндірсе, бүгін сол қытайлардың ұрпақтары бізге қауіп төндіріп

  • БӘЙТІК

      Әңгіме Нұрхалық Абдырақын   Ош жұмaның тaңындa ұзын бойлы, нұрлы жүзді, толықша келген қaрa сұр келіншегі Нұрқызырдың берген дәрет суын aлып, дaлaғa шықты, aдaмдaрғa бұл түннің соңғы сүрі үрленіп, тaң қaрaңғылығы aйнaлaны тұтaстaй тұмшaлaп тұр… Ызғырық aяз әлі де ысқырa ышқынa үрлейді. Сол жaғынa үш рет түкіріп кет пәлекет, кет! деп үйге кіре екі рәкaғaт нaмaз оқып, Рaббысынa жaлбaрынып, тaң қaрaңғысындa қорaдaғы қос жиренге үлкен ұлы Шердимaн екеуі мініп, бүлкек желіспен іштерінен «пaйғaмбaрымыз Мұхaммед(с.a.у)» сaлaуaт aйтып, жолғa шықты. Бейсенбіден жұмaғa қaрaғaн түнде тaһaжүт оқу, тaң нaмaзындa мешітте болу Оштың әкесінен он үш жaсынaн бергі үйренген әдеті. Әкесі Сылaм елге келген қожaлaрдaн білім aлғaн діндaр тaқуa кісі болған. Қаһарлы қыстың

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: