|  |  | 

Руханият Әдеби әлем

Абайдың Мәшһүр Жүсіпке қойған сұрағы

abai
Тобықтының еліне сапарлап шыққан Мәшһүр Жүсіп бірер кісімен ақынның үйіне кіріп келгенде Абай оған әлденеше тосын сауал қойып:
- Ақымақ басқа адырайып көз бітеді, дуалы ауызға сылдырлаған сөз бітеді. Келбетсіз емес екенсің. Айтшы, құдай қайда? Жұмақ пен тозақ қайда? – депті.
Сонда Мәшһүр іркілместен:
- Абайдың құдайы қайда екенін білмеймін. Менің құдайым, міне, жүрегімде тұр. Жұмақ пен тозақ әркімнің өз үйінде, қатының ақылды болса – жұмақ, ақымақ болса – тозақ, – деген екен.
Абай сонда: «Мәшһүрім, десе дегендей екенсің, төрге шық» – деп құрмет көрсетіпті.
***
Ақ неке
Ұрпақ! Перзент! Жан біткеннің көкірегін әп-сәтте ізгі сезімге, мақтанышқа, қуанышқа толтыратын қайран жалғыз ауыз қасиетті сөз! Сенің атың да, затың да мәңгілік. Бабаларың, аталарың, әкелерің әспеттеген, сен де күні-түні ойыңнан шығара алмайтын қастерлі ұғым. Қай дәуірде де адам өзінен бұрын сені ойлаған келер ұрпақ!
Біз – қазақ бүгінде өз ұрпағының қамын бұрынғыдан сан есе артық ойлауға тиіс кезеңде тұрмыз. Қазақстан тәуелсіз ел болды. Бірнеше ғасырдан бері тұңғыш рет өз мұңын өзі мұңдауға, өз жоғын өзі жоқтауға тарихи мүмкіндік алды. Сол ойлауға, жоқтауға, күйттеуге тиісті ұлттық, халықтық міндетіміздің ең бастысы – тәуелсіз елдің болашақ азаматын қалыптастырып – өсіру.
Бала – ата-ана қолындағы Алла тағаланың берген аманаты. Аманатқа қиянат жасамайық,
дұрыс тәрбие берейік.
Мекке менен Мәдина жолдың ұшы,
Алыс сапар дейді ғой барған кісі.
Ата менен Анаңды құрметтесең,
Мекке болып табылар үйдің іші.
(Шал Құлекеұлы)
Алла тағала пайғамбарлар арқылы хабар жіберген: «Туған әке-шешең – жер бетіндегі құдайың. Әке-шешеңді қуантсаң мен де қуанамын. Ренжітсең, мен де ренжимін. Менің қандай екенімді әке-шешеңнің қас-қабағына қарап білесің». «Әке-шешеміз қайтыс болған жағдайда қалай білеміз». «Онда әке-шешеңнің орнында бауырларың, туған-туыстарың, қала берді халық болады, соларға адал қызмет ет. Солар қалай бағаласа, менің де солай бағалағаным».
Бұл әңгімеде қанша даналық жатыр. Алла тағала сүйіспеншілігіне бөленудің бірден-бір көзі ата-ананың алғысын алуда екен. Бауырларына, туған-туыстарына, халқына қызмет етудің одан кем түспейтіндігі және көрініп тұр. Мұны, бүкіл адамзат баласы ұғынса, қандай ғанибет.
Ата-ананың ұлықтылығын мына әңгімеден де байқауға болады. Екінің бірі Меккеге қажылыққа бара алмайтыны белгілі. Әр мұсылман, егер ата-анасы қайтыс болса, қажылыққа баратын айда ата-анасының басына зират етіп, дұға оқып қайтса, үйіне келгеннен кейін құрбандық берсе, о дүниеде қажылыққа барған сияқты есептеледі. Мен қажылыққа бара алмадым деп армандамауына болады. Бұдан Алла тағала кеңшілгі өте үлкен екенін білеміз: «Мен пайғамбар болсам да, әр мұсылманның ата-анасы сол мұсылманның өзіне менен ұлық» деген Мұхаммед Мұстафа. «Егер менің бейітімде біреудің ата-анасы жерленсе, келген кісі ең алдымен ата-анасына баруы міндетті. Егер ата-анасына бармай, алдымен маған келсе, зиратын (дұғасын) қабыл алмаймын», – деген.
Кісінің бойынан шыққан толқын – шарапат (кесапат) сол кісінің отырған орнында, басқан ізінде сақталады, ауаға да тарайды. Толқын жиілігіне байланысты шарапатты – нұр (ақ толқын), ал, кесапатты – шайтанның шалығы (қара толқын) деп аталған. Ізді басқанда жерде сақталатын толқын кері шарпып бойға дариды. Ал, толқынның сақталу мерзімі қысқа, бір тәулікке дейін ғана. Халық көп жиналған жерлерде жағымсыз әсер ететін толқындар болады. Бұл туралы пайғамбарымыз (ғ.а.с.): «Ең нашар жерлер базарлар мен жолдар, ең жақсысы – мешіттер» – деген /22. 502 –хадис/.
Мысалы, адам құлап, қол-аяғын, тізесін, маңдайын басқа да жерін ауыртып алған болса, сол жерде шұқтап жібереді. Ауырған жерін сипалап, «шық-шық» деп үш рет қайталау қажет, оны шұқтау дейді, Яғни, жаман кесапат толқынды мезгілінде шығарып тастайды. Уақытында шұқтамаса, жаман толқын ішке кіріп, жылдар өткенде адам ауруға шалдығуы мүмкін. (Ә.Е.)
Толқын әсерінің енді бір көрінісі халық тәжірибесіндегі нәрестенің кіндігін кесу тәжірибесінде сақталған. Әрбір адамның мінез-құлқы кіндік шешесіне тартатындығы өмірде дәлелденген ақиқат. Неліктен бұлай? Бұрынғы кезде аяғы ауыр әйелдің босанар мезгілін асыға күтетін адамның бірі кіндек шеше. Кіндік шеше болу кім көрінгенге берілмейді. Жаны таза, ақ көңіл, мейірбан, яғни, шапағаты мол адам таңдап алынады да оған арнайы ертерек ескертіледі Адамның бойынан тарайтын толқын әркімде әртүрлі деңгейде болады. Жарық дүниеге келген нәрестенің бойындағы толқын нәрестенің денесіне (кіндігіне) алғаш қолы тиген кіндік шешенің бойындағы толқын нәрестеге өтеді. Кіндік шешенің бұл сәтте ерекше сезімде болатындығы түсінікті. Яғни, толқын қуаты қалыпты жағдайдағыдан жоғары болады. Нәресте қабылдап алған толқын оның келешек өміріндегі өзіне ғана тән болатын ерекшелігі бар қуат (энергия) көзі болып табылады. Біртіндеп дами келе балаға өз жұртынан, нағашысынан ауысқан қасиеттерге кіндік шешенің қасиеттері қосылады. Баланың мінез-құлқының, қимыл қозғалысының негізгі ерекшеліктері кіндік шешеге тартуы осыдан.
«Адамзаттың денесінде Алла тағала төрт түрлі зат пайда етті.
Бірі – ақыл, бірі – рух, бірі – нәпсі, бірі – көңіл. Олардың әрқайсысын әр нәрседен алады. Көңілді – судан алады. Сол себепті ол тап-таза, мөп-мөлдір, құпия және жария жаһанның айнасы. Рухты – самал желден алды. Оны құпиялап, өзіне бенделік жасауға қойды. Ақылды – топырақтан алды. Осы себепті топырақ қандай реңде болса, ми да сондай реңде болады. Ақыл не нәрсе үйретсе, үйренеді. Нәпсіні – оттан алды. Осы себепті кімде-кім нәпсінің жалынына түссе, оны машақат, әурешілік айналдырады, ақырында жазаға кіріптар болғанын білмей қалады».

Related Articles

  • ОБА…

    Альбер Камю (1913-1960) «Оба»-ны жазды, Орандық ойгер Albert Camus. Өлерінен үш жыл бұрын яки 1957 жылы Нобельге жеткен талант.Фашизмнің саяси індет секілді дертіне қарсы күшті түрен көтерген еңсегей дүлей күш иесі. Ол – «Оба»-мен ең күрделі жол, шүңет иірімге сүңгіді.«Оба»-дағы ең сұрапыл кейіпкер Барнер Рейэнің бейнесі. Көше бойында өлген егеуқұйрықтардың жемтігінен сескену, адам тағдырын ойран ететін кездейсоқтықты сезінген дәрігердің арпалысы. Рейэ өзінің үй қызметшісінің өлімінен кейін алдағы қатерлі жұқпалы дерт жайлы әлеуметке жалбарынып айтпақ болған. Оны көпке танытқан осы абсурды. Бүгінгі тәжтажалдың лаңы секілді түгел парықсыз, райсыздыққа өте ұқсас… Кәрентин, ем мен домның тапшылығы,адамдардың мінез-құлқындағы енжарлық әсіредәуірік парықсыздық. Қоғамдағы құлдық сана, ынжықтық,, құрғақ күйзеліс,титықтау, шаршау, ақырғы шарасыздықтар! Жау жағадан алғанда,

  • 24 жастағы өнерпаз «Алтын Орда» күйін шығарды

      Нұр – Сұлтан қаласы әкімдігінің мемлекеттік академиялық филармониясының “Қорқыт” этно-ансамблінің өнерпаздары жан-жақты өнерлерімен танылуда. Таяуда ғана Гиннестің Рекордтар кітабына енген өнерлі ансамбль қазақтың өнер қоржынын домбыраның күмбірімен үндескен тағы да бір туындымен толықтырмақ. Күй – тарихи сипатқа ие. Оның авторы мен орындауы да шығармашылық топ үшін айтарлықтай жаңалыққа айналары сөзсіз. Жиырма төрт жастағы домбырашы, әрі топтың концертмейстрі  Айбек Әрімбек Президентіміз Қасым-Жомарт Тоқаев Кемелұлының Алтын Орданың 750 жылдығын өткізу туралы халыққа жария еткенін естіген соң, соған арнап күй шығару туралы ой келгенін айтады. Домбырамен қатар шаңқобыз, сыбызғы аспаптарын да жақсы меңгерген күйшінің айтуынша алғашқы туынды бір жетінің ішінде туған. -”Күй өте жылдам темппен орындалады. Бұдан қазақ батырларының бейнесін көруге болады.

  • МЕРЕЙТОЙҒА ШАҚЫРАМЫЗ!

    Қадірлі халқым, қара ормандай Қазағым, бәріңізге “Ассалаумағалайкүм!” деп жалынды сәлем жолдаймын! “Аттан жығылсақ та салттан жығылмайтын”, салт-дәстүрін көз қарашығындай қорғап, аялайтын асыл текті халықтың ұрпағымыз. Мен 60 жасқа толу байланысымен, “ДӘСТҮР-САЛТ, ӘДЕТ-ҒҰРПЫМ – МЕНІҢ РУХЫМ” атты жеке шығармашылық кеш өткізіп, халқыма 40 жыл бойы еткен еңбек жемістерімнен есеп беруге дайындалып жатырмын. Шығармашылық кешімді ҚР Мәдениет және спорт министрлігі 2020 жылы 13 наурыз күні Алматы қаласындағы ҚР Ұлттық кітапханасында өткізуді бекітті. Ақпараттық қолдауды Алматы қалалық әкімшіліктің Мәдениет басқармасы міндетіне алды. Бұл кеште “Қазақ кәдесі”, “Қазақ мінезі”, “Қазақ гүл мәдениеті”, “Қазақ аспан есебі”, “Қазақ жұлдыз жорамалы”, “Қазақ түс жоруы”, “Қазақтың алғыстары мен қарғыстары”, “Ақыт ақиқаты” қатарлы 8 кітабымыздың тұсауы кесіледі. Атамыз қазақта

  • «Алтын Ордаға-750 жыл». Бабалар мұрасын насихаттау балабақшадан басталу керек – Ұстаздар

      Батыр бабалардың мұрасын насихаттау балабақшадан басталу керек. Биыл Алтын Орданың құрылғанына -750 жыл. Күллі ел көлемінде еске алып жатқан тарихи оқиғаны кішкентай бүлдіршіндерге тәрбиешілер өзгеше әдіспен жеткізді деп хабарлайды kerey.kz ақпараттық порталының тілшісі. Алматы қаласы, Алатау ауданы КМҚК №37 бөбекжай – балабақшасында болған семинарға тек балалар ғана емес, қаланың өзге мекемелерінен де ұстаз-тәрбиешілер қатысты. «Алтын Ордаға -750» жыл атты семинарға ұзақ уақыт дайындалған балалар бір сәт өздерін бұрынғының жауынгері ретінде сезінді. Ел қорғауда ерлердің рөлінде ойнаған балалардың қылышпен шайқасуы көріністің көркін аша түсті. Хас батыр ретінде негізгі жаттығуларды жасап, денелерін шынықтырды. «Жекпе- жек», «Туыңды тік» ойындары ойнатылды. Көрініс соңында жеңістен сүйінші сұраған әжей Алтын Орданың төл теңгесін таратты. Бүлдіршіндерге

  • ҰЛЫ ОТАНЫМ-АНАШЫМ

    Отан ,Отан оттан ыстық көрінген, Отан орын алған жүрек төрімнен. Тәуелсз боп арқасында Алланың , Жұлдыз жәйнап ,ай туған күн көгімінен. Ел болмайды артық туған Еліңнен, Елін сату бірдей болар өліммен. Бірлік деген-бик қамал алынбас, Бөрілерге жем болады бөлінген. Осы күнді қадірейік біз бүгін , Жақсылыққа қосып әр кез ізгі үн. Қанша боздақ құрбан етті өмірін, Алу үшін егемен ел тізгінін . Қанша ғасыр өтті Халқым жылауда, (Көздің жасын көрді ақыр бір Алла ). Ата -Бабам жанын берген бұл күнді, Ешкігнің де хақысы жоқ сынауға. Қанден Иттер аса алмайтын бір белден, (Ірітпек боп ін қазып жұр іргемнен). Талай залым ,зәндендерді көрдік біз , Іші тұтын ,сырты бұтын жүргенмен. Елді тонап

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: