|  |  |  | 

Тұлғалар Қазақ хандығына 550 жыл Қазақ шежіресі

Ер Жабай (Абақ Керей) бабаның жатқан жері табылыпты. 

Jabai batyrСламбек Жумагали

Бұл үлкен қуаныш! Ұрпақтары үшін үлкен өнеге, рухани азық. Атақты Абылайдың ақ туын ұстаған, әрі тәлімгер ұстазы, ерлік және теңдессіз батырлығымен көзге түсіп, жыраулар мен ақындардың уытты сөзіне арқау болған Ер Жабай батырдың жерленген жерінің табылуы қазақ тарихы үшін демаңызды. Ұрпақтары тынымсыз ізденіп, қазақтың алып тұлғасының жерленген жерін соноу Қостанай өңіріндегі Атбасар маңынан тауып, сүйінші сұраған жылы хабар естідік. Талай ғасырлар бойы тарих қойнауында құпия болып қалған Жабай бабамыздың қайта тарих бетіне оралып, ұрпағымен қауышуы “Рухани жаңғырудың” жемісі. Әлбетте, әлі де қазақтың қаншама баһадүр батырлары мен ел бастаған көсемдері, сөз бастаған шешендері белгісіз күйінде қалып отыр? Бұл да ішке түскен “жылым құрттай” саясаттың салқыны болғаны ақиқат. Қазақтың басына небір зобалаң шақ туып, бабаларым қайда тентіремеді. Бірі итжеккенге айдалса, енді бірі “итішпестің Алакөлі” дегендей, тентіреп шет ел асты. Әлі де шекараның әр жағында екі көздері мөлдіреп, жүректері елжіреп, Қазақстанға сүзіле қарайтындары қанша ма? Тәуелсіздік алғаннан кейін “елге ел қосылса құт” дегендей, ата-бабаларының атының тұяғының ізі қалған қазақ даласына көштің басын ата қонысқа бұрды. Әншейінде “жыланның басына ақ құйып шығаратын” кей қазақтар сол қандастарымызға кірпідей жиырылып, жат бауырлық танытып, үкілеп “Оралман” деген ат таңды. Онымен қоймай мұрындарын шүйіріп, намысына тиіп “моңғол, қытай, өзбек, сарт т. б.” деп төмендетті. Ниеттің бұзылғаны осы емес пе? “Елім, жерім, өз қазағым” деп келген қандастарымызға бұл сөз оңай тимегені белгілі. Ал шын мәнісінде сол көшіп келген бауырларымыз өздерімен бірге ұмыт бола бастаған тарихымыз бен шежіремізді, ата дәстүр мен салт-санамызды, қол өнерімізді, киіз үй т. б. ала келді. Осы қазақ “Алтай қазақтарының әні” дегенді, “Қара жорғаны” біле ме екен? Санамыздың уланғаны осылайша мен мұндалады! Атақты ғалымдар, тарихшылар, жазушылар мен өнерпаздар, спортшылар т. б. тың серпін, жаңа леп ала келді. Олардың бар айыбы ата бабамның қонысына келгені мен орысша білмейтіндігі және европалық үрдістен бойларын алшақтап салғандығы болатын. “Өз балаң өзегіңнен тепсе де кетпейді” дегендей, қаны бір жаны бір ағайын шыдап, төзіп бақты, ақыры сіңді. Осы тұста қазақ қайта түлеп, қайта тарихқа мойын бұра бастады, жаңғырды. Сол шекара ашып келгендер уақыт өте келе “аталарының басын” іздей бастады. Өйткені, олардың бабалары осы өңірде қоныстанып, жаудың жағасын жыртып, талай шайқастарда көзге түскен. Жер атауларының орысшаланып кеткені, осы тұста көп кедергі келтіргені анық. Бұл енді Ресейдің құйтырқы саясатының лаңы. Дей тұрсақ та, шым-шымдап тарих беттері айқындала бастады. Көз майын тауысып іздеудің арқасында бабаларының қорымдары, зираттары, ата қоныстары табылды. Тарих бетінде жаңа есімдер пайда болып, ұрпақтары атаусыз келген бабаларына ескерткіш белгі қойып, дұға бағыштап ас берді. Атап айтқанда Ер Жәнібек, қос Қожаберген,Бұқарбай, Байтайлақ, Шәку, Қаптағай, Ботақара, Паң Нүрмағанбет, Кете, Есет, Махамбет, Көбек, Есеней, Ұлпан, Жобалай, Нұралы, Шақантай, Мәди, Матақ, Нұра, Теңіз,Тұрым, Киікбай, Сәбит дамолла, Ахыт, Оспан, Зуқа т. б. Ал біз Мұхамедқанапия (Сегіз Серіні) тарихта болмаған деп лағып жүрміз?! Бұл да сол құйтырқы, жымысқы саясаттың салқыны екені ақиқат. Қазақтык мықтылары, зиялылары Алаштың арды емген ұлы, алып тұлғасы, Қазақстанның бірінші Премьер Министрі Сәкен Сейфуллинді неге іздемейді? Әлі күнге қай жерде сүйегінің жатқаны беймәлім? “Өзім дегенде өгіз қара күшім бар” дейтін қазақ неге үнсіз? Сәкендей азаматтар енді қайтіп келмесі ақиқат! Бұған не себеп, кім кедергі келтіріп отыр? Әлде рулық кесапат кедергі болып отыр ма? Әлкей Марғұланның ізбасарлары неге үнсіз? Сәкеннің атылғанына ғасырдан жаңа асқан жоқ па? Шын іздеуші 5-10 ғасыр бұрын өткен батыр бабаларының қай жерде жерленгенін тауып, басына белгі қойып жатыр емес пе? Олардың тарихта ойып тұрып орын алғанын жер, су, тау т. б. атаулары айқындап тұр емес пе? Әлде сол бабаларымыз тек бір рудың ғана намысы үшін шауып, бастарын қатерге тігіп пе еді? Олар күллі Алаштың айбарлы батыр-баһадүрлері емес пе? Ал осындай алып тұлғаларымыздың есімін білу өскелең ұрпақ үшін де қажетті, әрі маңызды дүние?! Әлі де ізденіп, теңдессіз батыр бабаларымыздың аттарын тарихқа қайтарып, ұлықтау парызымыз. Сол бабаларымыздың аманатын ақтау жолында барынша күш жұмылдыруымыз қажет. Ендеше, кемеңгер бабаларға мың мәрте тағзым! Алла жар болып, қасиетті де киелі бабаларымыздың рухы қолдасын!

Related Articles

  • Жолымбет алтын кенішінің атауы туралы

    Атақты Жолымбет биден – Қали, Қалидан – Бектаза, Бектазадан – Азнабек тарайды. Азнабек Алексеев ауданына қарайтын «Искра» совхозы бөлімшесін басқарып келген. Азнабектен – Амангелді, Алтынбек, Дәулетбек, Асылбек, Азаматтар тарайды. Жолымбет жайлауын басып өтіп Ащылы-айрық өзені 92 шақырым ағып Сілеті өзеніне құяды. Күрсары керей – Жебеке – Жанғабыл – Дәулетбай – Құдайбарген – Тәңірберген – Шақабай – Сыздық. Қамаш (Қамаридден) аға Сыздықов 1915 жылы дүниеге келген. Атасы Шақабай Қына ауылында туған. Қимаш Сыздықов 77 жасында ата-бабасының зиратына дұға бағыштауға жолға шығады. Қына ауылында жасы сексенге келген Нұртаза Шәріповпен кездеседі, «Шақабай желісін» көрсетуді сұрайды. Жасы келіп қалған Нұртаза сіздермен жүру оңай болмас қоймас деп, Азнабек Бектазаұлы Қалиевтің үйін көрсетеді. Жалпы осы маңайдағы

  • Қазақ Сібір хандығына – 800 жыл!

          Соңғы жылдары жарық көрген ғылыми еңбектер де Қазақ хандыгының тарихы бір жақты көрсетіліп жүр. алғашқы Қазақ хандығымен соғысқан көрші елдер халқымыздың бітіспес жауы ретінде баяндалады. Солардың бірі – Сібір хандығы. Ғасырлар бойы Қазақ Хандыгының теріскей жағында жатқан қазақ тайпалары Сібір хандыгының құрамында ғұмыр кешкені белгілі. Бүгінде Ноғай ордасы мен Сібір хандыгын Ресей ғалымдары меншіктеп алып жүр. Ал қазіргі қазақ елінің құрамына кіретін керей тайпасының сол заманда өз хандығы болған. Керей хандарының ғасырдан ғасырға созылған ежелгі әулеті Оң ханмен, Сәнгүнмен бітпейді. Әрқилы тарихи жағдай, әртүрлі кейіпте одан әрі жалғасқан. Оң ханның «Жинақты тауарих» пен «Қастерлі шежіреде» арнайы аталмайтын ұлдарының бірі, кей деректерде, немересі Тайбұға (Тай-Бұқа) азды-көпті жасағымен, Тұрғақтарымен,

  • Қазақ ру-тайпаларының отбасы саны тралы тізім дәптері

    (Цяньлуна жылнамысының 23-жылы 1-ай) 1758-жылы ақпан 21-құжат 1758 жылғы ақпан айында хатталып, тіркелген «Қазақ тайпаларының саны туралы» тізбеде: «Орта жүзде: тарақты, арғын, найман, керей, уақ, төлеңгіт, қыпшақ қа­тарлы 7 тайпа бар», екендігі көрсетіледі де, олардың саны, кімнің билігінде екендігі құжат түрінде жазылған. Көне тарихи мағлұмат ретінде , бұл деректер «Қожаберген батыр»  атты зерттеу кітабтің  192-194 беттерінде толық берілген. Мұнда біз әуелі 21-құжатты ерекше атағымыз келеді, өйткені, өзгеқұжаттарда сақталған мағлұматтарға қарағанда, бұл құжаттың арғытүпнұсқасын өзге емес, Абылай ханның өзі жазып берген. Демек, мұндағыаталған тұлғалар – Абылай хан мойындаған, санасқан Орта жүз қазақбасшылары.                  Ашамайлы-керейдің 10 000 отбасы Тұрсынбай батырдың (Балта-керей Тұрсынбай атанаған батыр. –З.Т.)

  • ДӘСТЕМ САЛ ҚАРАБАСҰЛЫ

    Елбасы Нұрсұлтан Әбішұлы биылғы жылдың сәуір айында еліміздің бас газеті «Егем- енді Қазақстан» газетінде жариялаған мақаласында туған жер тарихын, оның тәуел-сіздігі мен бостандығы үшін күрескен тұлғалар есімін қайта жаңғыртуды ұсынды. Осы ретте бүгінгі қазақ елінің солтүстігінде өмір сүрген ру-тайпалар тарихы осы күн- ге дейін маман-тарихшылар назарынан тыс қалып келе жатқандығ белгілі. Бүгінгі жастар түгіл ақсақалдардың өзі елдің кешегісі турал жарытып ештеңе айта алмайды. Оған оларды кіналаудың өзі қиын сияқты. Кешегі кеңес үкіметі заманындағы қысаң саясат өткенімізді білуге мұрша бермегендін қалай жасыра аламыз. Қазақстанның солтүстігі мен Батыс Сібір өлкесі орта ғасырда біріңғай саяси-этника- лық аумақ болған. Керейдің тайпасының Тайбұға әулеті негізін қалаған, тарихта «Сібір хандығы» деп аталатын мемлекет аумағында тек керейлер

  • ҚОЖАБЕРГЕН БАТЫР

    Бахыт Еженханұлы тарих ғылымдарының докторы , «Қожаберген батыр» кітабының авторы 1756-1767 жылдарда қалыптасқан мәнжу-қытай мұрағат құжаттары негізінде 1. Кітабымызға енгізілген Қожаберген батырға қатысты тарихи құжаттар Қолыңызға тиген бұл кітап абақ крейдің шыбарайғыр руынан шыққан Қожаберген батырдың 1756-1767 жылдары аралындағы тарихы туралы сыр шертетін, өз дәуірінде қалыптасқан нақты мұрағат құжаттар негізінде жазылған. Кітап үш бөлімнен тұрады: 1. Аталмыш тарихи кезеңде қалыптасқан қазақ-цин қарым-қатынасы және ондағы Қожаберген батырдың ықпалы сынды тақырыптарға арналған зерттеулер; 2. Қожабергенге қатысты мәнжу-қытай тілдерінде қалыптасқа нақты мұрағат құжаттардың қазіргі қазақ тіліне аудармалары (тарихи-деректанулық ғылыми талапқа сай, мұнда мәнжу тілдегі құжаттардың транскрипциялары да берілген); 3. Құжаттардың факсимиле көшірмелерінің таңдамалы топтамасы. Кітапқа жалпы 70 құжат енгізілді. Уақыт жағынан айтқанда, бұл

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: