|  |  |  | 

Тұлғалар Қазақ хандығына 550 жыл Қазақ шежіресі

Ер Жабай (Абақ Керей) бабаның жатқан жері табылыпты. 

Jabai batyrСламбек Жумагали

Бұл үлкен қуаныш! Ұрпақтары үшін үлкен өнеге, рухани азық. Атақты Абылайдың ақ туын ұстаған, әрі тәлімгер ұстазы, ерлік және теңдессіз батырлығымен көзге түсіп, жыраулар мен ақындардың уытты сөзіне арқау болған Ер Жабай батырдың жерленген жерінің табылуы қазақ тарихы үшін демаңызды. Ұрпақтары тынымсыз ізденіп, қазақтың алып тұлғасының жерленген жерін соноу Қостанай өңіріндегі Атбасар маңынан тауып, сүйінші сұраған жылы хабар естідік. Талай ғасырлар бойы тарих қойнауында құпия болып қалған Жабай бабамыздың қайта тарих бетіне оралып, ұрпағымен қауышуы “Рухани жаңғырудың” жемісі. Әлбетте, әлі де қазақтың қаншама баһадүр батырлары мен ел бастаған көсемдері, сөз бастаған шешендері белгісіз күйінде қалып отыр? Бұл да ішке түскен “жылым құрттай” саясаттың салқыны болғаны ақиқат. Қазақтың басына небір зобалаң шақ туып, бабаларым қайда тентіремеді. Бірі итжеккенге айдалса, енді бірі “итішпестің Алакөлі” дегендей, тентіреп шет ел асты. Әлі де шекараның әр жағында екі көздері мөлдіреп, жүректері елжіреп, Қазақстанға сүзіле қарайтындары қанша ма? Тәуелсіздік алғаннан кейін “елге ел қосылса құт” дегендей, ата-бабаларының атының тұяғының ізі қалған қазақ даласына көштің басын ата қонысқа бұрды. Әншейінде “жыланның басына ақ құйып шығаратын” кей қазақтар сол қандастарымызға кірпідей жиырылып, жат бауырлық танытып, үкілеп “Оралман” деген ат таңды. Онымен қоймай мұрындарын шүйіріп, намысына тиіп “моңғол, қытай, өзбек, сарт т. б.” деп төмендетті. Ниеттің бұзылғаны осы емес пе? “Елім, жерім, өз қазағым” деп келген қандастарымызға бұл сөз оңай тимегені белгілі. Ал шын мәнісінде сол көшіп келген бауырларымыз өздерімен бірге ұмыт бола бастаған тарихымыз бен шежіремізді, ата дәстүр мен салт-санамызды, қол өнерімізді, киіз үй т. б. ала келді. Осы қазақ “Алтай қазақтарының әні” дегенді, “Қара жорғаны” біле ме екен? Санамыздың уланғаны осылайша мен мұндалады! Атақты ғалымдар, тарихшылар, жазушылар мен өнерпаздар, спортшылар т. б. тың серпін, жаңа леп ала келді. Олардың бар айыбы ата бабамның қонысына келгені мен орысша білмейтіндігі және европалық үрдістен бойларын алшақтап салғандығы болатын. “Өз балаң өзегіңнен тепсе де кетпейді” дегендей, қаны бір жаны бір ағайын шыдап, төзіп бақты, ақыры сіңді. Осы тұста қазақ қайта түлеп, қайта тарихқа мойын бұра бастады, жаңғырды. Сол шекара ашып келгендер уақыт өте келе “аталарының басын” іздей бастады. Өйткені, олардың бабалары осы өңірде қоныстанып, жаудың жағасын жыртып, талай шайқастарда көзге түскен. Жер атауларының орысшаланып кеткені, осы тұста көп кедергі келтіргені анық. Бұл енді Ресейдің құйтырқы саясатының лаңы. Дей тұрсақ та, шым-шымдап тарих беттері айқындала бастады. Көз майын тауысып іздеудің арқасында бабаларының қорымдары, зираттары, ата қоныстары табылды. Тарих бетінде жаңа есімдер пайда болып, ұрпақтары атаусыз келген бабаларына ескерткіш белгі қойып, дұға бағыштап ас берді. Атап айтқанда Ер Жәнібек, қос Қожаберген,Бұқарбай, Байтайлақ, Шәку, Қаптағай, Ботақара, Паң Нүрмағанбет, Кете, Есет, Махамбет, Көбек, Есеней, Ұлпан, Жобалай, Нұралы, Шақантай, Мәди, Матақ, Нұра, Теңіз,Тұрым, Киікбай, Сәбит дамолла, Ахыт, Оспан, Зуқа т. б. Ал біз Мұхамедқанапия (Сегіз Серіні) тарихта болмаған деп лағып жүрміз?! Бұл да сол құйтырқы, жымысқы саясаттың салқыны екені ақиқат. Қазақтык мықтылары, зиялылары Алаштың арды емген ұлы, алып тұлғасы, Қазақстанның бірінші Премьер Министрі Сәкен Сейфуллинді неге іздемейді? Әлі күнге қай жерде сүйегінің жатқаны беймәлім? “Өзім дегенде өгіз қара күшім бар” дейтін қазақ неге үнсіз? Сәкендей азаматтар енді қайтіп келмесі ақиқат! Бұған не себеп, кім кедергі келтіріп отыр? Әлде рулық кесапат кедергі болып отыр ма? Әлкей Марғұланның ізбасарлары неге үнсіз? Сәкеннің атылғанына ғасырдан жаңа асқан жоқ па? Шын іздеуші 5-10 ғасыр бұрын өткен батыр бабаларының қай жерде жерленгенін тауып, басына белгі қойып жатыр емес пе? Олардың тарихта ойып тұрып орын алғанын жер, су, тау т. б. атаулары айқындап тұр емес пе? Әлде сол бабаларымыз тек бір рудың ғана намысы үшін шауып, бастарын қатерге тігіп пе еді? Олар күллі Алаштың айбарлы батыр-баһадүрлері емес пе? Ал осындай алып тұлғаларымыздың есімін білу өскелең ұрпақ үшін де қажетті, әрі маңызды дүние?! Әлі де ізденіп, теңдессіз батыр бабаларымыздың аттарын тарихқа қайтарып, ұлықтау парызымыз. Сол бабаларымыздың аманатын ақтау жолында барынша күш жұмылдыруымыз қажет. Ендеше, кемеңгер бабаларға мың мәрте тағзым! Алла жар болып, қасиетті де киелі бабаларымыздың рухы қолдасын!

Related Articles

  • «Отан тарихындағы тұлғалардың рөлі» атты ғылыми-теориялық конференция өтеді.

    Тәуелсіздік мерекесіне орай Ақмола облысы, Көкшетау қаласы, “Достар” мәдениет сарайында, «Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласын жүзеге асыру аясында Отан тарихындағы тұлғалардың рөлі» атты ғылыми-теориялық конференция өтеді. Шыңғысхан және одан кейінгі қазақ хандары дәуірінің қалыптасуына ықпал еткен тұғырлы тұлға Тұғырылханның өмір жолы мен ерлік іздері моңғол, парсы, түрік, қытай, орыс, жапон жазбаларында кезігіп қана қалмай, Марко Поло, А.Андреев, Н.А.Аристов, Г.Ф.Миллер, т.б. еңбектері арқылы да әлемге әйгілі. Тарихи тұлға – Тұғырылхан есімін көтеру Ел басының «Болашаққа бағдар: Рухани Жаңғыру», «Ұлы даланың жеті қыры» мақаласы мен президентіміз Қ.Тоқаевтың «Алтын орданың 750 жылдығын мерекелеу» аясындағы үндеуіне сай қолға алынып отыр. Ұлы дала тұлғаларын көтеруде ҚР Білім және Ғылым минстрлігі Ш.Ш.Уәлиханов атындағы тарих

  • СӨЙЛЕ, ҚОБЫЗ!

    Құдай бұйыртса, ұлы жазушы Мұхтар Мағауин ағамыз келесі жылы мерейлі сексен жасқа толады. Арқалы ақын Ғалым Жайлыбай ағамыз күллі қазақ елін құдіретті қаламымен тамсандырып келе жатқан қабырғалы қаламгерге мынандай жыр жолдарын жолдапты. СӨЙЛЕ, ҚОБЫЗ! Мұхтар Мағауинге – Сөйле, Мұхтар Мағауин! Қарашаның ызғары – нұры тайған қарашық. Кісінеп тұр бесті айғыр үйірінен адасып. Қара қобыз сарыны мұхиттарға жанасып, Алты қырың беріде. бес құрылықтан әрі асып… Азынаса қу тақтай жүрекке ұғар тіл берді, Шыңғыс ханның құйқасы шымыр етіп үлгерді… … Армандының арманын замандардан зарлатып – Жалған күннің жалғанын Сізден өзге кім көрді?! Тоғыз қанат ақ орда қоңыр салқын деп қалдым, Қарашаның ызғары қай жағымнан кеп қалдың?.. Ішігіңіз, ағатай, Хандар киер бұлғыннан –

  • Керей мемлекетінің билеушісі Тоғрыл ханның Шыңғыс ханды тарих сахнасына көтеруі туралы тарихи мағлұматтар

    Тоғрыл зан Шыңғыс ханның әкесі Есугеймен анда болған Керей мемлекетінің ұлы билеушісі. Марқұз Бұйрық ханның бес ұлының бірі. Шамамен 1130 -1203 жылдар аралығында өмір сүрген. Хандық билік құрған жылдары 1168 – 1203 ж.ж. Тоғрыл хан билік құрған жылдары Керей мемлекеті ұлы Монғол үстіртіндегі сайын далада өзіндің саяси бағыт бағдар ұстанған және Еуразия құрлығына аты жайылған іргелі елге айналды. Орта ғвсырлардағы тарихшыларының жазба деректері бойынша сол кезде Керей мемлекетінің халық саны оған бағынышты рулар мен тайпаларды қосқанда тоғыз жүз мыңға дейін жеткен. Енді бір тарихи құжаттарда екі жүз мың жан болған деп жазылады. Олар ақылды хандарының арқасында алтын шатыр тіктіріп, алтын кеседен су ішкені жайында тамсана жазды. Сол заманда өте қуатты

  • Жақия қажы – имани жолдың жаршысы

    Аспанды әуелеп ұшқан қыран құс жылы ұясына қайтып оралды. Сары ауыз балапандары қанаттары қатаймағандықтан, мамық жайдан алысқа ұзай алар емес. Аналары қашан тамақ әкелгенше жанарларын көк аспанға қадап, ұзақ күткен еді. Ауызына тістеген қорегімен нәр жалғатып, балапандарының мәз-мәйрам болғанын көріп, аналық құс та қуанышқа бөленді. Осы бір жылы көріністерді ұзақтан бері қадағалап тұрған Жақия өмірде ізгілік атаулының қалай пайда болғанын ойлап, бас қатырды. Атасы айтып отыратын әңгіме де ойына оралды. Бүкіл жаһанды жаратқан бір Алла деген сөздің астарына үңілгісі келді. Бірақ, Жаратушы Құдай туралы кімнен сұрарын білмей тосылды. Жарытып айтар адам болса ше? Ауылдағы молдаға барайын десе, қазір олардың да қарасы азайды. Жоқтың қасы десе де болады. Молда атаулының соңына

  • Бағылан би.

    Алтын Орда хандығындағы мемлекет қайраткерлерінің бірі. Ол Тобыл өзені бойын мекендепті. Обаған өзенінің Тобылға құяр жерінде Бағылан то- ғайы, Бағылан талы, Бағылан қара суы, Бағылан көлі, Бағылан томары, Бағы- лан қыстауы, Бағылан шоғы, Бағылан өзегі деген жер — су аттары бор. Бағылан баһадүр қартайып, өз есімімен аталатын тоғайды мекендейтін өз аулында ауырып қайтыс болыпты. Оның сүйегі Тобыл өзенінің жарқабағына жерленген. Бағылан бидің Бопай есімді әйелінен Архат, Фархат, Сарымұрат атты ұлдары дүниеге келеді. Фархат батырдың Гүландам есімді әйелінен Та- наш, Аббас, Манас туады. Осы күнгі Қостанай облысының Меңдіқара, Ұзын- көл аудандарын, Солтүстік Қазақстан облысының және Қазақстанның басқа да жерлерін мекендейтін Ашамайлы Керейлер осы Танаштың ұрпақтары. Танаш Алтын Орда хандығының көрнекті адамдарының

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: