|  |  |  | 

Тұлғалар Қазақ хандығына 550 жыл Қазақ шежіресі

Ер Жабай (Абақ Керей) бабаның жатқан жері табылыпты. 

Jabai batyrСламбек Жумагали

Бұл үлкен қуаныш! Ұрпақтары үшін үлкен өнеге, рухани азық. Атақты Абылайдың ақ туын ұстаған, әрі тәлімгер ұстазы, ерлік және теңдессіз батырлығымен көзге түсіп, жыраулар мен ақындардың уытты сөзіне арқау болған Ер Жабай батырдың жерленген жерінің табылуы қазақ тарихы үшін демаңызды. Ұрпақтары тынымсыз ізденіп, қазақтың алып тұлғасының жерленген жерін соноу Қостанай өңіріндегі Атбасар маңынан тауып, сүйінші сұраған жылы хабар естідік. Талай ғасырлар бойы тарих қойнауында құпия болып қалған Жабай бабамыздың қайта тарих бетіне оралып, ұрпағымен қауышуы “Рухани жаңғырудың” жемісі. Әлбетте, әлі де қазақтың қаншама баһадүр батырлары мен ел бастаған көсемдері, сөз бастаған шешендері белгісіз күйінде қалып отыр? Бұл да ішке түскен “жылым құрттай” саясаттың салқыны болғаны ақиқат. Қазақтың басына небір зобалаң шақ туып, бабаларым қайда тентіремеді. Бірі итжеккенге айдалса, енді бірі “итішпестің Алакөлі” дегендей, тентіреп шет ел асты. Әлі де шекараның әр жағында екі көздері мөлдіреп, жүректері елжіреп, Қазақстанға сүзіле қарайтындары қанша ма? Тәуелсіздік алғаннан кейін “елге ел қосылса құт” дегендей, ата-бабаларының атының тұяғының ізі қалған қазақ даласына көштің басын ата қонысқа бұрды. Әншейінде “жыланның басына ақ құйып шығаратын” кей қазақтар сол қандастарымызға кірпідей жиырылып, жат бауырлық танытып, үкілеп “Оралман” деген ат таңды. Онымен қоймай мұрындарын шүйіріп, намысына тиіп “моңғол, қытай, өзбек, сарт т. б.” деп төмендетті. Ниеттің бұзылғаны осы емес пе? “Елім, жерім, өз қазағым” деп келген қандастарымызға бұл сөз оңай тимегені белгілі. Ал шын мәнісінде сол көшіп келген бауырларымыз өздерімен бірге ұмыт бола бастаған тарихымыз бен шежіремізді, ата дәстүр мен салт-санамызды, қол өнерімізді, киіз үй т. б. ала келді. Осы қазақ “Алтай қазақтарының әні” дегенді, “Қара жорғаны” біле ме екен? Санамыздың уланғаны осылайша мен мұндалады! Атақты ғалымдар, тарихшылар, жазушылар мен өнерпаздар, спортшылар т. б. тың серпін, жаңа леп ала келді. Олардың бар айыбы ата бабамның қонысына келгені мен орысша білмейтіндігі және европалық үрдістен бойларын алшақтап салғандығы болатын. “Өз балаң өзегіңнен тепсе де кетпейді” дегендей, қаны бір жаны бір ағайын шыдап, төзіп бақты, ақыры сіңді. Осы тұста қазақ қайта түлеп, қайта тарихқа мойын бұра бастады, жаңғырды. Сол шекара ашып келгендер уақыт өте келе “аталарының басын” іздей бастады. Өйткені, олардың бабалары осы өңірде қоныстанып, жаудың жағасын жыртып, талай шайқастарда көзге түскен. Жер атауларының орысшаланып кеткені, осы тұста көп кедергі келтіргені анық. Бұл енді Ресейдің құйтырқы саясатының лаңы. Дей тұрсақ та, шым-шымдап тарих беттері айқындала бастады. Көз майын тауысып іздеудің арқасында бабаларының қорымдары, зираттары, ата қоныстары табылды. Тарих бетінде жаңа есімдер пайда болып, ұрпақтары атаусыз келген бабаларына ескерткіш белгі қойып, дұға бағыштап ас берді. Атап айтқанда Ер Жәнібек, қос Қожаберген,Бұқарбай, Байтайлақ, Шәку, Қаптағай, Ботақара, Паң Нүрмағанбет, Кете, Есет, Махамбет, Көбек, Есеней, Ұлпан, Жобалай, Нұралы, Шақантай, Мәди, Матақ, Нұра, Теңіз,Тұрым, Киікбай, Сәбит дамолла, Ахыт, Оспан, Зуқа т. б. Ал біз Мұхамедқанапия (Сегіз Серіні) тарихта болмаған деп лағып жүрміз?! Бұл да сол құйтырқы, жымысқы саясаттың салқыны екені ақиқат. Қазақтык мықтылары, зиялылары Алаштың арды емген ұлы, алып тұлғасы, Қазақстанның бірінші Премьер Министрі Сәкен Сейфуллинді неге іздемейді? Әлі күнге қай жерде сүйегінің жатқаны беймәлім? “Өзім дегенде өгіз қара күшім бар” дейтін қазақ неге үнсіз? Сәкендей азаматтар енді қайтіп келмесі ақиқат! Бұған не себеп, кім кедергі келтіріп отыр? Әлде рулық кесапат кедергі болып отыр ма? Әлкей Марғұланның ізбасарлары неге үнсіз? Сәкеннің атылғанына ғасырдан жаңа асқан жоқ па? Шын іздеуші 5-10 ғасыр бұрын өткен батыр бабаларының қай жерде жерленгенін тауып, басына белгі қойып жатыр емес пе? Олардың тарихта ойып тұрып орын алғанын жер, су, тау т. б. атаулары айқындап тұр емес пе? Әлде сол бабаларымыз тек бір рудың ғана намысы үшін шауып, бастарын қатерге тігіп пе еді? Олар күллі Алаштың айбарлы батыр-баһадүрлері емес пе? Ал осындай алып тұлғаларымыздың есімін білу өскелең ұрпақ үшін де қажетті, әрі маңызды дүние?! Әлі де ізденіп, теңдессіз батыр бабаларымыздың аттарын тарихқа қайтарып, ұлықтау парызымыз. Сол бабаларымыздың аманатын ақтау жолында барынша күш жұмылдыруымыз қажет. Ендеше, кемеңгер бабаларға мың мәрте тағзым! Алла жар болып, қасиетті де киелі бабаларымыздың рухы қолдасын!

Related Articles

  •  БАҺАДҮР БОТАҚАРА (Дастан)

     Талапбек АЗАНБАЙ                                                                                     Ақын Талапбек АЗАНБАЙ  1965 жылы Қытай Халық Республикасы , Шыңжаң Ұйғыр автономиялық районы, Алтай аймағы, Алақақ өңірінде дүниеге келген . 2004 жылы ата жұртына көшіп келіп, қазірғы кезде Алматы облысының Ескелдіауданында тұрады. Бегілі ақын Талапбек Өнерхан ұлы АЗАНБАЙ 1990 жылдан бастап әдеьиетке араласып, «Алтын тау салтанаты», «Қыран меруеті» атты жыр жыйнақтарда ШҰАР көлеміндегі түрлі басылым Газет -  Жорналдарында 200 –ден аса өлең,толғау, баллада және поэмалары жарық көріп,

  • Тоғыз оғыз-тоғыз Ителі-тоғыз Торғауыт

    Бөрілі байрақ астында — Бөгеліп көрген жан емен! Бөрідей жортып кеткенде, Бөлініп қалған жан емен!   -Сұйінбай Аронұлы   Ителі шежіресінің Сәбит дамолладан қалған нұсқасында : Орманбет ханның  Торғауыт, Дөрбіт, Тибет, Таңғыт, Қалқа, Ахмет, Онсан деген ұлдары болды. Ахмет алапес болып ауырып елден шеттетіледі де, Ахметті иен жерге өлтіруге апара жатқанда құтқарылып, аман қалады. Ахмет арқардың бауырын жеп, қанын ішіп сауығып кеткенсоң арқарды кие тұтып, тұңғыш ұлының атын Арқаршы қояды. Ахмет жасақ құрып, бөрі басты ту көтеріп Орманбет ханға қарсы шабуылға өтеді. Торғауыт, Дөрбіт, Таңғыт, Қалқа, Сарыүйсін, Бекежан, Тәйті, Онсан бөрілі ту астына бірікті. Бөрі басты туына қаратылып тоғыз Ителі атаныпты- деген аңызды келтіреді.. [1] Сәбит дамолла- Алтай бетінде алғаш

  • Ерке батыр- Бұқарбай Елтоқұлы

    Жұмашәріп Шәһадатұлы Дәндібай тегі (Жазушы, Педагок, поблицик) Әр заман өзінің әйгілі адамдарын тудырып сол тұлғаның бойындағы түрлі қасиеттері арқылы жеткен деңгейі көлемінде ортасына әйгілеп отырады. Заман тұлғаға тиянақ, тұлға заманға қозғаушы рөлда дамиды. Қоғамдық даму барысында заман кемелденіп, тұлға сомдалады. Заман бір тарихи дәуірдің рухани бетбейнесі. Онда хан- қараша, би- қазы, көсем- шешен, батыр- бағлан… т.б лардың бәрі де саяси- заң, дін- мәдениет, шаруашылық т.б қатарлы көптеген салаларда араласа бой көрсетіп сол заманның өзіндік тынысын қалыптастырады. Ендеше сол нар тұлғалардың ішінде батыр образын осы мақалада қаузалатын өзек ете ой өрістетейік. Аллаға шүкір, қазақта батыр баршылық, себебі біз хандық тегіміз арысы Еділқаған (әтилә), Елжаукүнбилерден бастау алып, берісі Тұғұрұлхан, Жошыхандар мен олардың

  • Тұрсынбек КӘКІШЕВ:сол өтірік академиктер көзінің тірі­сінде мақталып та, мадақталып та жатады. Ал көзі кеткеннен кейін соларды іздейтін ешкім болмайды…

    Астана. 11 қазан. Baq.kz Тұрсынбек КӘКІШЕВ,филология ғылымының докторы, профессор: Тұрсынбек аға, бүгінде 85 жасқа келіп жатырсыз. Өмірден не түйдіңіз? Өкініштеріңіз бар ма?  – «Ананы істей алмадым-ау», «мынау қалып қойды-ау» деген өкініш менде жоқ. Өйтіп өкінетіндей мүмкіндік те болған жоқ. Шындығын айтқанда, қазір өздерін «ака­деми­кпіз», «доктормыз» деп жүргендердің арасында архивтің есігі қайда екенін біл­мейтіндер бар. Шыққан кітапты оқып ала­ды да соған қарап өзінің ой-толғамдарын жазады. Негізі, кітап жазу үшін архивті білу керек, кешегі өткен күнді зерттеу керек. Осы жағынан келгенде, менің сөзімде, ойымда қатқыл пікірлер болып жататын болса, көп жағдайда сол тарихтан алған сабақтар еріксіз солай сөйлетеді. Архив дерегіне сүйенген адамның сөзі дәлелді, нығыз болады. Сол архивті ақтарам деп жүргенде менің

  • БАБАДАН ДАРЫҒАН ДАРАЛЫҚ

        Қазіргі қытай жері Алтай беті күллі Абақ керейдің туып өскен ата мекені. Талай заңғар тұлғаларды тудырған алтын құрсақ, Алтайдың бір туар тумасы Әди Тұрар ұлы 1932 жылы Ботақара руының сүйікті мекені Алтайдың Алақақ ауылында дүниеге келген. Әди Ботақара батыр Тыныбек Нұра әулетінен тарайды. Абақ керейдің тұңғыш биі атақты жырауы, Ботақара Тыныбек Нұра әулетінен Шәу(жырау) Апашұлы ,Атақты төкпе ақын Төлеубай Бөжекұлы, жаны жомарт кең пейілді атағы жер жарған бай Шәку Есілбай сынды ұлы тұлға аталарының қасиеті дарыған, Әди балалық шағы өзінің ата мекені Алақақта өтті. Бастауыш сыныбын сол Алақақ ауылындағы Ботақара мектебінен бастады. Әдең өзінің туа бітті дарынымен азаттықтан кейін қоғамның әр саласында қызмет етті. Сол кезде Алтай ауданның

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: