|  |  |  | 

Тарих Тұлғалар Қазақ шежіресі

ӘМІР ТЕМІРДІҢ ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ ҚАЛДЫРҒАН ҮШ ЕСКЕРТКІШІ

Орта ғасырдағы қазақ тарихынан
ӘМІР ТЕМІРДІҢ ҚАЗАҚ ЖЕРІНДЕ ҚАЛДЫРҒАН ҮШ ҰЛЫ ЕСКЕРТКІШІ
МОВЗОЛЕЙ
1.Әмір Темір 1397-99- жылдары Яссауи мовзелейін салдырған.

тайказан
2 Әлемде теңдесІ жоҚ, салмағы екі тонналық ТАЙҚАЗАНДЫ (Өнер туындысы)
ҚҰЙДЫРҒАН.

ТЕМІРДІҢ ТАСЫ
3 . Ұлытаудың Алтын шоқы деген төбесінде үлкен қара тасқа араб және шағатай
тілінде жазу жазып қалдырған. (Бұл тас қазір Эрмитажда тұр)
АҚСАҚ ТЕМІР
Әмір Темір1370- жылы Мауреннахр билігіне келді. Айналдырған он жылдың ішінде
Әмір Темір Ауғанстанды, батыс Үндістанды , батыс Қытайды, Парсы елін, Араб
елдерін , Қап тауы елдерін бағындырып, Осман империясының падишағы Баязитті
жеңген. Ә,ТЕМІРГЕ аз уақыттың ішінде жиырма алты мемлекет бағынышты болған.
1380-жылдары Алтын Орда әлсіреген кезде Алтын Орда тағына Ә.Темір Тоқтамысты
отырғызған. Тоқтамыс
Маңғыстаудағы Орыс хан өлтірген Түй сұлтанның баласы еді. Тоқтамыс хан Алтын
Ордада күшейген кезінде Әмір Темір Парсы елінде жүргенде, Тоқтамыс Самарқан мен
Бұхараға әскерімен келіп, елді тонаған. Одан кейін Әмір Темірге бағынышты Қап
елдерін жаулаған. Тоқтамыстың осы опасыздығын Әмір .Темір кек тұтып, 1391-
Тоқтамыспен шайқасуға аттанады. 200 мың әскермен ені 400шақырымдай елсіз,
сусыз Бетпақдаланы үш аптада басып өткен екен! Содан Сарысу өзеніне кездесіп,
оны кешіп өтіп, Жошы ұрпақтары билеген Алтын Орданы шабуға бара жатқанын
ескеріп, Ұлытаудағы Жошы ханның мазарына соғып, дұға оқыған, бата сұраған. Содан
шығыс жақ беттегі Алтын шоқы деген жерге әскерін тоқтатып, шоқының басына тас
үйдірген екен. (Ол тастар әлі бар деседі) Сосын бір үлкен тасты күйдіртіп арап және
шағатай тілінде сөз жазғызыпты. Біріншісі құран сөзі екен, екіншісінде " «В стране
семисот черных токмак в год овцы, в средний весений месяц султан Турана Темурбек
шел двумястами тысячи войск, имени своего рода на кровь Тохтамыш хана.
Достигнув этой он воздвиг этот курган, дабы он был знаком. Бог да скажет
правосудие! Если богу будет угодно! Бог да окажет милосердие людям! Да вспомнит о
нас милосердием!" Әмір Темір қалдырған бұл тасты 1935- жылы Қаныш Сәтпаев
тауып 1936-жылы Эрмитажға жіберген. Бұл тастағы жазуларды аударғандар
прфессор Пеппе мен акаднмик Ə.Марғұлан . Содан кейін Әмір Темір Жайықтан өтіп,
Қап тауының солтүстік бетінде Тоқтамыс ханның әскерін талқандайды, бірақ,
Тоқтамыс хан қашып кетеді. Әмір Темір 1395-96- жылдары Тоқтамыс ханды екінші рет
қуып барып, Құндызды өзенінің бойында тағы жеңіп шығады. Бірақ, Әмір Темір
Тоқтамысты тағы қолына түсіре алмаған. Әмір Темір сол шайқастан оралып келе
жатқанда Түркістанға соққанда Ахмед Яссауидің шағын мазарын көріп, сұрағанда,
Яссауидің сопылық жолды ұстанған, есімі елге аңыз болған ұстаз екенін естіп, сол
жерде үлкен мовзелей салуды бұйырады. Нешетүрлі шеберлер мен ұсталарды парсы
елінен алдырып, екі жылда үлкен мовзелейді тұрғызады. Мовзелейдің төбесі
күмбезделіп, қабырғалары айшықты керамикалармен қапталған. Сырт

қабырғаларындағы айшықтарда құран сөздері ойылып, жазылған. Мовзелейдің кіре
берісінде кешенді "1597-98-ӘМІР ТЕМІР КӨРЕГЕН САЛДЫРҒАН" дегенде жазу бар.
Ал, мовзелейдің ішінде тұрған салмағы екі тонналық Тай қазанды Әмір Темір
Шарафиддин Тәбризи деген ұстаға қүйдырған екен. Бұл әртүрлі металлдар
қосындысынан құйылған әлемде теңдесі жоқ өнер туындысы, әрі қасиеті ерекше
қазан!
Сонымен Әмір Темір қазақ жерінде қалдырған ұлы үш ескерткішті атап өттік. Бұл
ескерткіштер қазақ жерінің даңқын әлемге асырып тұрған ерекше қасиетті
ескерткіштер!

Жұмат ӘНЕСҰЛЫ, ақын, жазушы, тарихшы
Суреттерде ӘМІР ТЕМІРДІҢ XIY-ғасырдағы миниатюралық портреті, Ахмет Яссауи
кесенесі, Кесененің ішінде тұрған атақты ТАЙ ҚАЗАН

Related Articles

  • ГЕРМАНИЯ НЕГЕ СОҒЫС АШТЫ?

    Жазушы-публицист Марат Бәйділдаұлы (Тоқашбаев): Ертең, 22-маусымда Германияның Совет Одағына қарсы шабуыл бастағанына 81 жыл болады екен. Жыл сайын осындай кезеңде «1941 жылы 22 маусымда фашистік Германия опасыздықпен соғыс жарияламастан Совет Одағына басып кірді» деген құлаққа сіңісті тұжырым кезекті рет қайталанып жатады. Осы шындыққа үйлесе ме? Немістердің опасыздықпен басып кіргені рас па? Ресей тарихшылары 2009 жылға дейін бұл тақырыпқа ауыз ашып көрген емес. Өйткені ақиқатты айтуға жол берілмейтін. Тарихи құжаттар болса не дейді? Тарихи құжаттар Германия 1941 жылы 21 маусымда соғыс жариялау туралы Берлинде әзірленген құжаттың 22-маусымға қараған түнде Мәскеудің ресми өкілдеріне тапсырылғанын айтады. Германия елшісі Вернер фон дер Шуленберг 1941 жылы 22 мауымда Кремльге келіп, қабылдау бөлмесінде бірнеше сағат тосып,

  • ҚАРАТАУДЫҢ ҚАРА БЕКЕТІНДЕГІ ҚЫС

      ЖҰМАТ ӘНЕСҰЛЫ (Тарихтың бір сабағы– әңгіме) ҚАРАТАУДЫҢ ҚАРА БЕКЕТІНДЕГІ ҚЫС Бұл 1917-жылдын кейін болған уақиға. Қаратаудың солтүстігіндегі Бетпақдаланың арғы бетіндегі көтерілістің у шуы басылып, , қызыл мен ақтың әскері Бетпақдаланы әлі ойқастап жүрген кез. Қаратаудағы қара бекет қыстың қиын кезінде, адасқан, не тоңған жолаушы  жылынып, есін жинайтын бекет еді. Осы бекетте елмен бірге көше алмай , елуден асқан әйел мен жасы он тоғызға толған қызы Қарғаш амалсыз осы Қара бекетті қыстап қалған. Олардың бір сиыры бар еді, соны күнделікті қорек қылып, күндерін көріп отырған. Түн қараңғысы түскен кезі еді. Кіре берісте байланған  жас бұзау мен қашар тұр, алдына салынған азғантай шөпті күрт күрт шайнап тұрған. . Бір кезде қойдың

  • Украина әскеріндегі қазақ: Екі баламның бойында украин қаны бар, оларды қорғау – парызым

    Сәнияш ТОЙКЕН Ресейдің Украинаға басқыншылығы кесірінен қираған тұрғын үйлердің қасынан өтіп бара жатқан ресейшіл күштер әскери танкі. Попасная қаласы, Луганск облысы, Украина, 26 мамыр 2022 жыл. Арқалықтың тумасы, ұлты қазақ Жасұлан Дүйсембин үш жыл бұрын Украинаға көшіп барып, қазір сол елдің әскері сапында Ресей басқыншылығына қарсы күресіп жүр. Украиналық әйелмен шаңырақ құрған Дүйсембиннің екі баласы бар. Ол әлеуметтік желілердегі парақшаларында майдандағы ахуал, Қазақстандағы саяси жүйе туралы ой-пікірін жиі білдіріп тұрады. Жасұлан Дүйсембин ұрыс даласында уақыт тауып, Азаттыққа сұхбат берді. “ӨМІР БОЙЫ ЖАЛДАМАЛЫ ПӘТЕРДЕ ТҰРДЫҚ” Азаттық: Жасұлан, өзіңіз туралы айтып берсеңіз, немен айналысасыз, мамандығыңыз қандай? Украина әскері қатарында Ресей басқыншылығына қарсы күресіп жүрген қазақ Жасұлан Дүйсембин. Жасұлан Дүйсембин: Арқалық қаласында туып-өстім. 1999 жылы

  • АХМЕТТАНУШЫ ЖАЗУШЫНЫҢ ЖАҢА КІТАБЫНЫҢ ТҰСАУКЕСЕРІ

    Мәдениет жаңалығы Ұлт ұстазы, Алаш көсемдерінің бірі Ахмет Байтұрсынұлының туғанына 150 жыл Таяуда  Алматыдағы  Ұлттық Академиялық кітапханада  ақын, жазушы Жұмат Әнесұлының «Тарихи хикаяттар» атты кітабының  тұсаукесері өтті. Бұл кітап  қазақ әліпбиі мен грамматикасының, әдебиеттану ғылымдарының негізін қалаған, Алаш көсемдерінің бірі Ахмет БАЙТҰРСЫНҰЛЫНЫҢ  1919-1920- жылдары алғашқы Қырғыз Қазақ автономиялық республикасының құрылуына сіңірген зор қайраткерлік қызметі  баян етілген. Жаңа кітаптың авторы Ұлт ұстазы А.Байтұрсынұлын  үнемі ұлықтауымен оқырмандарға жақсы мәлім. Жұмат ӘНЕСҰЛЫНЫҢ Ахмет Байтұрсынұлының  өмірі мен шығармашылығын, Алаш қозғалысы мен партиясының тарихы баян етілген « Мақтанышы елімнің», Ұлтына ғұмырын арнаған тұлға», «Алаш туын көтергендер атты  тарихи кітаптары Ұлттық кітапхананың  каталогына енген. Жаңа кітаптың тұсаукесеріне  белгілі ақын Аян Нысаналин, белгілі жазушы , «Балбұлақ» журналының

  • Қара теңізде Ресейдің “Мәскеу” крейсері суға батты. Оған не болды?

    Марк КРУТОВ “Мәскеу” крейсері Ресейдің Қара теңіздегі әскери флотының флагманы болған. 14 сәуір кешке Ресей қорғаныс министрлігі елдің Қара теңіздегі әскери флотының флагманы – “Мәскеу” крейсері суға батқанын хабарлады. Сарапшылар зымыран қаруы бар крейсерден айырылу Ресей флотына елеулі соққы болып тиетінін айтады. 13 сәуір кешке Украинаның Одесса облыстық әскери әкімшілігінің басшысы, полковник Максим Марченко telegram-каналына Ресейдің Қара теңіз флотының флагманы (жолбасшы кеме) саналатын, зымыранмен жабдықталған “Мәскеу” крейсеріне Украинаның кемеге қарсы екі “Нептун” зымыраны тигенін жазды. Бірнеше сағаттан кейін Ресей қорғаныс министрлігі ТАСС агенттігіне кемеде өрт болғанын растады. Әскери ведомство “Өрт салдарынан “Мәскеу” зымыран крейсерінде оқ-дәрі қоры жарылды. Кемеге едәуір зақым келді. Экипаж толықтай эвакуацияланды” деп мәлімдеп, өрттің шығу себебі анықталып жатқанын айтқан.

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: