|  | 

Жаһан жаңалықтары

Каспий теңізі: Ашғабад пен Баку 30 жылдық даудың шешімін тапты


Каспий теңізінің Бакудегі жағалауында мұнай платформасы алдында шомылып жүрген балалар.

Каспий теңізінің Бакудегі жағалауында мұнай платформасы алдында шомылып жүрген балалар.

Түркіменстан президенті Гурбангулы Бердімұхамедов пен Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев 21 қаңтарда өткен видеоконференцияда “Достлук” кен орнын игеру бойынша өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылғанын мәлімдеді.

Көмірсутек кен орны бойынша жасалған келісім Каспий жағалауындағы қос мемлекеттің қарым-қатынасын дамытудағы маңызды қадам болып, Транскаспий құбырын салу идеясын қайта жандандырып отыр.

Кен орнының “Достлук” немесе “Достық” деп аталуының өзі “келісімге келу” деген мағынаны береді.

1991 жылдың соңында Совет одағы тарағаннан кейін қос мемлекет кен орнына иелік ету құқығын қатар талап етіп, бұл жерді Әзербайжан “Кяпаз”, Түркіменстан “Сердар” деп атаған.

Бұл – Әзербайжан мен Түркіменстан арасында, Каспий теңізінің ортасында жатқан даулы үш кен орнының бірі. Әзербайжан “Азери” және “Чираг” деп атайтын қалған екі кен орнына Түркіменстан сәйкесінше “Омар” және “Осман” деген атау берген. Әзербайжан Түркіменстанмен арадағы даулы мәселені шешпей тұрып, халықаралық BP консорциумымен бірге 1997 жылы “Чираг”, 2002 жылы “Азери” кен орнын игеру жұмыстарын бастаған.

Бұл шешім Түркіменстанның бірінші президенті Сапармұрат Ниязовтың шамына тиген.

“Чираг” және “Азери” кен орындарында мұнай өндіру жұмыстары басталған кезде Әзербайжан-Түркіменстан қарым-қатынасы күрт нашарлап кетті.

Үшінші Гюнешли кен орнымен қосқанда даулы аумақтағы барланған мұнайдың жалпы қоры 7 миллиард баррельді құраған. Аз уақыттың ішінде аталған кен орындары Әзербайжанда өндірілетін мұнайдың негізгі бөлігін беретін деңгейге жеткен (өндіріс көлемі жоғары болған 2010 жылы күніне 823 100 баррель мұнай өндірілген, содан бері өндіріс көлемі қысқарып келеді).

Бакудегі мұнай скважинасы мен биік ғимараттар. Баку, Әзербайжан.

Бакудегі мұнай скважинасы мен биік ғимараттар. Баку, Әзербайжан.

Бірақ Түркіменстан танкерлердің болмауынан көп мұнайын экспортқа шығара алмады.

Әзербайжан мен Түркіменстанның қарым-қатынасы 2003 жылы Гейдар Әлиев, 2006 жылы Сапармұрат Ниязов қайтыс болғаннан кейін түзеле бастады. Соған қарамастан, 2009 жылы Бердімұхамедов “Чираг” және “Азери” кен орындарына иелік еу құқығын қайтару үшін әлі де халықаралық сотқа жүгінуді ойлап жүрді.

Бердімұхамедов билікке келген бірінші жылы (2007) Түркіменстан Кипрде орналасқан Buried Hill компаниясына үшінші блок – “Сердар” (қазіргі атауы “Достлук”) кен орнын игеруге лицензия берген. Компания сейсмологиялық зерттеу жүргізуді бастаған. Бірақ Түркіменстан мен Әзербайжан кен орнына қатысты дау түбегейлі шешілгенше игеру жұмыстарын тоқтата тұруға келіскен.

Сондықтан Достлук кен орны бойынша меморандумға қол қою қос мемлекет үшін маңызды жетістік саналады. Әлиев “Бұл – екі елдің табанды белсенділігінің нәтижесі” деп мәлімдеді.

Әзербайжан мемлекеттік мұнай компаниясының ресми өкілі Ибрагим Ахмедов болашақта кен орнын игеру жұмыстарын бастау үшін әлі де көп техникалық және коммерциялық мәселелерді шешіп алу керегіне назар аударып, жаңа меморандумды “Әзербайжан-Түркіменстан қарым-қатынасындағы жаңа кезең” деп бағалады.

Достлук кен орнының дәлелденген қоры 1,4 миллиард баррельді құрайды. Алдағы зерттеулер барысында бұдан да көп мұнай қоры табылуы мүмкін.

Ахмедов “Чираг” және “Азери” кен орындарын игерудің арқасында бізде инфрақұрылым мен Каспий теңізінде орналасқан, өңірді Еуропаның және басқа аймақтардың нарығымен байланыстыратын мұнай-газ құбырлары бар” деді.

Осы тұста жыл сайын Түркіменстаннан Еуропаға экспортталатын 30 миллиард текше метр газды Каспий теңізі арқылы Әзербайжанға жеткізуді көздейтін Транскаспий құбыры мәселесі көтеріледі.

Роберт Катлер – НАТО Канада қауымдастығының энергетикалық қауіпсіздік бағдарламасында аға ғылыми қызметкер және директор болып жұмыс істейді. Ол – Каспийдегі геосат және энергетика саласының жетекші маманы.

Катлер Азаттыққа “2018 жылы Ақтауда жасалған келісімнен кейін жылдам қарала бастаған [түсіністік меморандумы] Транскаспий жобасын жүзеге асыру жолындағы соңғы кедергіні жояды” деді.

Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев (сол жақта) пен Түркіменстан президенті Гурбангулы Бердімұхамедов.

Әзербайжан президенті Ильхам Әлиев (сол жақта) пен Түркіменстан президенті Гурбангулы Бердімұхамедов.

Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі мен оны бөліске салу жөніндегі ұзаққа созылған пікірталас 2018 жылы тамызда Ақтау қаласында өткен саммитте шешілгендей болды. Саммитте Каспий жағалауында орналасқан бес мемлекет (Әзербайжан, Түркіменстан, Қазақстан, Ресей және Иран бар) басшылары Каспий теңізі жөніндегі конвенцияға қол қойды.

“Достлук” кен орны бойынша жасалған келісім Әзербайжан мен Түркіменстанның Каспий теңізіндегі көмірсутек қорын бірлесіп игеру жолындағы әріптестігін нығайтып, Транскаспий құбырының құрылысына жол ашады.

Катлер екіжақты талқылаулар кезінде қос тараптың Транскаспий жобасында әріптес болу мүмкіндігін қарастырып, нәтижесінде осы [түсіністік туралы меморандумға] қол қойғанына күмән жоқ деп есептейді.

Ахмедов айтқандай, әлі де “Достлук” кен орнына қатысты көп мәселені шешіп, оның ішінде жобаны қаржыландыру жағын келісіп алу керек.

Әзербайжанның газы Трансанадолы газ құбырын (TANAP) толтыруға жетпейді. Өйткені жобаның соңғы нұсқасында газ құбырының көлемі 60 миллиард текше метр болады деп белгіленген. Сондықтан TANAP құбыры арқылы газ жіберуге тағы бірнеше мемлекет қатысуы мүмкін деген болжамдар айтылған.

TANAP құбыры арқылы Еуропаға газ жеткізу мәселесіне келгенде негізгі таңдау табиғи газ қоры жөнінен әлемде төртінші орын алатын Түркіменстанға түсетіні белгілі.

Катлердің пікірінше, “Достлук” меморандумына қол қойылғаннан кейін бақылаушылар Транскаспий құбыры жобасының қарқынды жүзеге аса бастағанына таңғалмаса да болады.

Бірақ бұл жерде бір мәселе бар.

Әзербайжан мемлекеттік мұнай компаниясы энергоресурстарды экспорттау жобаларына, оның ішінде Әзербайжан газын Түркия арқылы Еуропаға жеткізетін Транскаспий құбырына қаржы құйған.
Қазір Түркіменстан экономикасы дағдарыс жағдайында, сондықтан мемлекет қосымша табыс табудың кез келген әдісін пайдалануға дайын отыр.
Бірақ Әлиев 2018 жылы тамыздың соңында Әзербайжан түркімен газын тасымалдауға қатысатын транзит-ел болуға дайын екенін, ал Түркіменстан газ құбырын салғысы келсе, Әзербайжан мемлекеттік мұнай компаниясы сияқты жобаға қаржы бөлуі керегін ашып айтты.

Мемлекет басшыларының видеоконференция кезіндегі жылы лебізге толы сөздерінен Әлиевтің “Достлук” кен орнын игеруге Түркіменстан да қаржылай үлес қосуы керек” деген пікірге қатысты не ойлайтынын түсіну мүмкін болмады.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Related Articles

  • Пашинян елде әскери төңкеріс жасау талпынысы болғанын мәлімдеді

    Армения премьер-министрі Никол Пашинян. Армения қарулы күштерінің бас штабы премьер-министр Никол Пашинян мен үкіметті отставкаға кетуге үндегеннен кейін премьер-министр елде әскери төңкеріс жасау талпынысы болғанын мәлімдеді. Бас штабтың ақпарат департаменті 25 ақпан күні таратқан мәлімдемеде бас штаб төрағасының бірінші орынбасарының “болмашы себеппен” қызметтен босатылуына қарсылық ретінде сондай үндеу жасалғанын хабарлаған. “Бұл Арменияның ұлттық және мемлекеттік мүдделерін ескермей отырып жасалған қадам. Осындай күрделі шақта мұндай шешім мемлекет мүддесіне қайшы, жауапсыз қадам” делінген қарулы күштер таратқан мәлімдемеде. Олар осындай “күрделі шақты премьер-министр мен үкімет бұдан әрі қарай ақылға қонымды дұрыс шешім қабылдай алмайды” деп санайды. Қарулы күштер өздерінің талаптарын орындату мақсатында күш қолдана ма, жоқ па, белгісіз. Ал Никол Пашинян отставкаға кетпейтін

  • Байден АҚШ-тың Қытайға қатысты әскери стратегиясын дереу сараптауды тапсырды

    АҚШ президенті Джо Байден. АҚШ президенті Джо Байден қорғаныс министрлігіне АҚШ-тың Қытайға қатысты әскери стратегиясын тез арада сараптауға бұйрық берді. 10 ақпанда Пентагонда сөйлеген сөзінде Байден сараптама АҚШ-қа Қытай мәселесі бойынша “мығым саясат жүргізуге” көмектеседі деді. “Біз Үнді-Тынық мұхиты аймағында және әлемде бейбітшілікті сақтап, мүддемізді қорғай алу үшін Қытай тарабынан артып келе жатқан мәселелерді оңтайлы шеше білуіміз керек” деді Байден. Сараптама барлау, технология, АҚШ-тың аймақтағы ықпалы, одақтастық, Пекинмен қорғаныс мәселелері бойынша әріптестік сияқты негізгі салаларды қамтуы тиіс. Қорғаныс министрі Ллоид Остин 20 қаңтарда президент қызметіне кіріскеннен бері алғаш рет Пентагонға келген Байденге Пекинге қатысты әскери стратегияны қарастыру үшін жаңа жұмыс тобы құрылғанын айтты. Жұмыс тобы төрт ай ішінде талдаулары мен

  • Путинизм және мафия логикасы. Ресей президентінің өткенін зерттеушімен сұхбат

    Дмитрий ВОЛЧЕК Владимир Путин мен Заирдегі қаңырап бос қалған сарай. Фотоколлаж. “Путинизм” сайтының негізін қалаушы Артем Круглов Ресей президентінің өткенін зерттеумен айналысады. 2019 жылдан бері Youtube желісінде “Путинизм как он есть” дейтін деректі фильмдер сериясы шығып келеді. Фильмдер Кругловтың сайтында жарияланған зерттеулерге сүйенеді. Азаттықтың Орыс қызметі одан осыған дейін де сұхбат алған. Ал мына әңгіме “Путин сарайы” фильмі жарық көргеннен кейін жазылған. Фильм авторлары да Круглов тапқан деректерді негізге алған. НАВАЛЬНЫЙ ЗЕРТТЕУІНДЕГІ ТЫҢ ДЕРЕКТЕР Азаттықтың Орыс қызметі: ФБК (Кремль сыншысы Алексей Навальныйдың Жемқорлықпен күрес қоры) зерттеуінде сіз үшін беймәлім, нақтылауды не толықтыруды қажет ететін деректер болды ма? Артем Круглов: Идокопас мүйісіндегі сарай жаңа тақырып емес. Ол туралы сонау 2010 жылы Путиннің айналасынан қашқан Сергей Колесников айтқан.

  • Мьянмадағы әскери төңкерістің артында кім тұр?

    Reuters агенттігі Мьянмадағы әскери төңкерістің басында тұрған генерал Мин Аунг Хлайн. 1 ақпанда Мьянмада әскерилер төңкеріс жасап, елдің лидері Аун Сан Су Чжи мен басқа да белді шенеуніктерді қамауға алды. Қазір билік ел әскерін басқарған генерал Мин Аунг Хлайнның қолына өтті. Мьянмадағы билік жүйесін бір күнде өзгертіп, елдегі саяси ахуалды күрделендіріп жіберген Мин Аунг Хлайн кім? ӘСКЕРДІҢ САЯСАТТАҒЫ РӨЛІ ҚАНДАЙ? Мьянмада 1962 жылы әскерилер төңкеріс жасап, содан кейін елу жылдай билікте болды. 2008 жылы әскерилер Конституцияны өзгертіп, әскердің елдің саяси жүйесіндегі рөлін бекітіп алды. Бұл Конституцияға сай, әскерилер сайлауға қатыспай-ақ парламенттегі орынның 25 пайызын алады. Әскердің қолбасшысы елдің қорғаныс, ішкі істер және шекара ісі бойынша министрді тағайындайды. Яғни, әскерилерге берілген

  • “Навальный Путиннен сарайын тартып алды ма?” Ресей және АҚШ сарапшыларымен сұхбат

    Азаттық радиосы Алексей Навальный және “Путин сарайы”. Коллаж. Алексей Навальныйдың “Путин сарайы” дейтін фильмінің көрілімі 106 миллионнан асты және одан әрі көбейетін көрінеді. Ал осы тұста Кремль қазір қамауда отырған Алексей Навальный мен оның жақтастарына қарсы репрессия науқанын бастады. Ұстап әкету, айып тағу, үйін тінту. Билік наразылық акцияларын басу үшін түрлі амалға жүгініп отыр. Бірақ бұл қарсылық акцияларын тоқтата алмады. Полиция бүкіл ел бойынша 5 мыңнан астам адамды, көптеген шеруші соққыға жығылды. Азаттық радиосы Орыс қызметінің журналисі Мумин Шакировтің ресейлік саясаттанушы Александр Кынев пен Теннеси штаты университетінің профессоры Андрей Коробков пен алған сұхбатының ықшамдалған нұсқасын ұсынып отыр. Сұхбаттың түпнұсқасы наразылық акциясы өткен 31 қаңтарға дейін жарияланған. ГЕЛЕНЖИКТЕГІ “ПУТИН САРАЙЫН” ЖӘНЕ 100 МИЛЛИОННАН АСТАМ КӨРІЛІМ Мумин Шакиров: Геленжиктегі сарайдың

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: