ПОЛИЦЕЙЛІК МЕМЛЕКЕТТЕ «ЖАҢА ҚАЗАҚСТАН» ҚАЛАЙ ҚҰРЫЛАДЫ?!

| Feb 8, 2022

Жазушы-публицист

Марат Бәйділдаұлы (Тоқашбаев):

273570361_10227457061721770_7467411172705589605_n

2020 жылы 25 мамырда АҚШ-та миннеаполистік бір полицей Джордж Флойд деген афроамерикалықты тізесімен асфальтқа езгілеп өлтіргенде бүкіл АҚШ-ты цунами сияқты наразылық толқыны шарпыған. Нәтижесінде бүкіл полицейлер тізерлеп тұрып халықтан кешірім сұраған (суретте).

Бізде Қазақстанда 2022 жылы Қаңтар дүрбелеңі кезінде «огонь на поражение!» бұйрығымен 227 адам оққа ұшады. «Қателесіппіз, кешірім сұраймыз!» деген ешкім жоқ. Қаза тапқан полиция қызметкерлерінің отбасына 9 млн теңгеден өтемақы төленді. Ал жазықсыз оққа ұшқандардың отбасына көк тиын да жоқ. Кей дереккөздерінің хабарлауынша халыққа оқ ату жөніндегі бұйрық беруден бас татқан Жамбыл облыстық полиция департаментінің бастығы, генерал Жанат Сүлейменов өзіне өзі қол салған. Полиция мундирінің абыройын сақтап қалған азғантай адамның бірі сол болса керек.

Бізде полиция жұмысын реформалау туралы айтылып жүргеніне бірнеше жыл болды. Полиция жұмысын бағалау өлшемдері өзгертіледі деп жар салынған. Полиция қызметкерлерінің саны қысқартылатын болған. Қоғамның сенім деңгейі мен халықтың қауіпсіздігін арттыру ең басты нысанаға алынатыны айтылған. Бірақ бәрі өтірік екен. Өкінішке қарай Қазақстанның бүгінгі полициясы сонау отаршыл ақ патша заманынан, кешегі кеңестік кезеңнен үзбей жалғасып келе жатқан жазалаушылық функциясы тіпті өзгермегенін көрсетіп берді.

Енді ары қарай полиция қызметкерлерінің саны арттырылатыны, олардың жарақтануы күшейтілетіні мәлім болды. Қазақстан онсыз да полицейлік мемлекет еді, енді супер полицейлік мемлекетке қарай бағыт ұстанғанын көріп отырмыз.

Полиция қызметінің жазалаушылық сипаты назарбаев режимі өмір сүріп тұрғанда халыққа қызмет ету функциясына алмаспайтынына көзіміз жетті. Полицияның қатыгездіктері, азаматтардың конституциялық құқықтарын аяққа таптауы, тергеу изоляторындағы азаптаулар билік қаншама жасырғысы келсе де әшкере болып жатыр. Халықты үнемі темір кісенмен ұстап тұруға болмайды.

Мұндай «ескі» полициямен «Жаңа Қазақстан» құру мүмкін емес.

Marat Baidildauly

Наурыз мерекесі құрметіне Панфилов көшесіндегі Сахнада «Ән қанатындағы Наурыз» атты дәстүрлі өнерде жүрген жас орындаушылардың ән кеші өтті.

kerey.kz

Бүгін Алматы қаласы әкімдігі Мәдениет басқармасының ұйымдастыруымен Панфилов көшесі бойындағы сахнада Наурыз мерекесіне арналған «Ән қанатындағы Наурыз» атты жас орындаушылардың дәстүрлі ән кеші жоғары деңгейде өтті. Алматы қаласы ХХ ғасырдың 30-жылдарынан бастап ұлт мәдениетінің ұйытқысы, ордасы қызметін атқарып келеді. Дәстүрлі өнердің ірі өкілдері, зерттеушілері осы қалада тұрып, еңбек етті. Қазір де профессионалдық типтегі дәстүрлі музыканың ең ірі ошағы – Алматы. Мұнда этномузыканың белгілі қайраткерлері, дәстүрлі домбырашы, қобызшы, сыбызғышы, әнші-термешілер әзірлейтін арнаулы орта және жоғары оқу орындары, өнер ұжымдары шоғырланған. Қазақ көне музыка аспаптарының жер бетіндегі жалғыз музейі мен еліміздегі жалғыз дәстүрлі өнер театры да осында. Соңғы уақыттары Алматы қаласында дәстүрлі өнерді насихаттап жүрген жас өнерпаздардың арнайы ән кеші өтпеп еді.
АҚШ Иранның Харк аралын басып ала ма?

kerey.kz

Киан ШАРИФИ Иран ислам республикасына тиесілі Харк аралы. Америка мен Израильдің Иранға әуе шабуылдары жалғасып жатқан тұста АҚШ-тағы саяси ортада ислам республикасына тиесілі Харк аралын басып алу идеясы талқылана бастады. Сарапшылардың айтуынша, Вашингтон Ирандағы мұнай экспортының негізгі ошағы саналатын Харк аралын нысанаға алуы әбден мүмкін. Бұл санкциялар құрсауындағы Иран экономикасын құлатпай ұстап тұрған басты табыс көзін жауып тастауы ықтимал. Алайда Иран мұнай экспортының 90 пайызын қамтамасыз ететін Парсы шығанағындағы шағын аралды басып алса, бұл АҚШ пен Израильдің Иранға қарсы соғысын тіпті ушықтырып жіберуі мүмкін. Мұның өзі де Иран экономикасын толық құрдымға жібере алмайды дейді сарапшылар. 7 наурызда Axios басылымы АҚШ әкімшілігі Харк аралын басып алу мүмкіндігін талқылағанын хабарлады . Иран бұл аралға
Тоқаев мырза тіл жайлы тағы бірдеңе депті

kerey.kz

Zhalgas Yertay Орыс тілінің мәртебесін еш төмендетпедік, оның бәрі күңкіл сөз деген екен. Қазақ тілінің де мәртебесі төмендеді деп байбалам салмаңдар деп ұрсыпты. Алдымен жауабы жоқ сұрақтардан бастайық. Тоқаев мырза, егер ештеңе өзгермесе, онда “тең” сөзінің “қатарға” ауысуы жай көз алдау әрекеті ме? Қоғамдағы градусты басуға талпыныс қана ма? Қазіргі мемлекеттік бюрократиялық аппараттың статус-квоны сақтап қалуға тырысуы деп бағаласа бола ма? Енді Тоқаев мырзаның әр сөзіне тоқталсақ.“Жаңа Конституция мәтінінің ресми құжат ретінде қазақ және орыс тілдерінде жариялануы көп нәрсені аңғартпай ма? Бұл жерде түсініктеме беріп, ақталудың өзі артық”Иә, қазіргі қазақ тілінің проблемасы да сол – қазақ тілі мен орыс тілінің құқықтық теңдігі мемлекеттік тілді кемсітіп тұр. Өйткені бюрократия құжаттарды орысша әзірлеп, кейін
Конституцияда қазақ тілін мемлекеттік әрі ресми тіл етсек, басқа тілдердің құқы шектеле ме?

kerey.kz

Бұған нақты жауап – жоқ, бұл шешімнен ешбір тілдің, соның ішінде, орыс тілінің де құқы шектелмейді. Неге? Өйткені конституциядағы мемлекеттік тіл мәртебесі биліктің жұмыс тілін ғана реттейді. Ол норманың қарапайым адамдардың қатынас тіліне қатысы жоқ. Яғни, мемлекеттік тіл – мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару ұйымдары жұмыс істейтін тіл деген сөз. Бұл шешім орысша сөйлейтіндердің құқығын шектемейді, орысша сөйлеуге тыйым салмайды. Қарапайым адамдар үйінде, қоғамдық орындарда, бизнесте, медиа мен мәдениет ошақтарында қалаған тілінде сөйлей де, жұмыс істей де алады. Бұған конституцияның басқа баптары нақты кепіл болып отыр. Ал жаңа конституцияда 9-баптың 2-тармағы қазіргі күйінде қалса, бұл – қазақ тілінің құқығын шектейді. Себебі мемлекеттік органдар құжаттарды өздері үйренгендей алдымен орысша жазып,
Қазіргі биліктің ең үлкен қорқынышы…

kerey.kz

Zhalgas Yertay Конституциядан орыс тілін алып тастасақ, Ресей бізге соғыс аша ма? Билік осылай қорқыта бастады. Бірақ ол сұраққа қысқа жауап – жоқ. Себебі, Ресейге қарсы Әзірбайжан да, Армения да неше түрлі әрекетке барды, барып та жатыр, бірақ оларға қазір соғыс қаупі төніп тұрған жоқ. Бұл әдісті саяси манипуляция дейді, шын мәнінде, бұны қазіргі статус-кво жағдайын сақтап қалғысы келетін жүйенің асығыс ойлап тапқан аргументі деуге болады. Ойлап көріңізші, Ресейге біздің мемлекеттік органдар қай тілде іс-қағаз жүргізетіні емес, лоял болғанымыз керек. Ендеше, Ресей біздің лоялдығымызды сақтап қалғысы келсе, конституциядағы тіл мәселесіне қарсы болмауы керек. Себебі бұл ішкі тұрақтылық мәселесі. Дені сау елдің билігі өз көршісіне осындай қарсы аргумент айтар еді. Енді