|  | 

Саясат

“Ресей үстемдігіне соққы”. Қазақстан Каспийдегі әскери теңіз күштерін не үшін күшейтіп жатыр?


Қазақстан әскери-теңіз күштерінің кемесі. Қорғаныс министрлігінің Телеграм-арнасынан алынған.

Қазақстан әскери-теңіз күштерінің кемесі. Қорғаныс министрлігінің Телеграм-арнасынан алынған. 

Батыс басылымдары бұл аптада Түркия Қазақстанға Каспийдегі әскери теңіз флотын күшейтуге көмектесетінін жазып, бұл теңіздегі флотилиясы мықты Ресейдің үстемдігіне қалай әсер етеді деген сұраққа жауап іздеді. Сонымен қатар Қазақстан Батыстың жанама санкциялары мен оның ықтимал салдарынан қауіптеніп отырғанын талдады. Бұдан бөлек сыртқы державалар Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказды біртұтас географиялық аймақ ретінде қарастыра бастағанына назар аударды.

ТҮРКИЯ ҚАЗАҚСТАННЫҢ КАСПИЙДЕГІ ФЛОТЫН КҮШЕЙТУГЕ КӨМЕКТЕСПЕК

Сарапшы Пол Гобл АҚШ-тағы Jamestown қорының сайтында Түркия Қазақстанға Каспийдегі әскери теңіз күштерін күшейтуге көмектесетінін жазды. Анкара мен Астананың жоспары Каспийдегі флотилиясы ең қуатты Ресейдің үстемдігіне қалай әсер етпек?
Ресейдің Каспий флотилиясы көп жыл бойы теңіз айдынында үстемдік етті. Сондықтан да болар, көпшілік Каспийде бұдан басқа ұлттық флоттар бар екенін елемей жатады. Оның үстіне осы күнге дейін теңіз жағалауындағы өзге елдер әскери-теңіз флотын қорғаныс үшін емес, іздеу-құтқару жұмыстары немесе теңіздегі бұрғылау платформасы мен құбырлардың қорғайтын күзет үшін қажет етті.

Дегенмен Қазақстан бұл ахуалды өзгертуі мүмкін. Гоблдың жазуынша, ел жағалаудағы ғана емес, теңіздің таяз жеріндегі қорғанысқа да мән бермек.

Қазақстан әскери-теңіз күштерінің кемесі. 1 наурыз 2023 жыл. Қорғаныс министрлігінің Телеграм-арнасынан алынған.

Қазақстан әскери-теңіз күштерінің кемесі. 1 наурыз 2023 жыл. Қорғаныс министрлігінің Телеграм-арнасынан алынған.

Өткен аптада Қазақстанның мемлекеттік «Зенит» зауыты Түркияның Asfar және YDA Group компанияларымен Оралда әскери кемелерді жасау туралы келісімге қол қойды. Гоблдың пайымдауынша, бұл келісімнің бірнеше салдары бар.

Біріншіден, ол Мәскеудің Қазақстанның кеме жасау өнеркәсібінде үстем ойыншы болып қала беремін деген жоспарына соққы жасайды. 2010 жылы Мәскеу Астанаға кеме жасайды деген келісімге қол қойылғалы Ресей өзін бұл саладағы басты ойыншымын деп келген. Бірақ одан бері мина сүзетін екі кеме ғана жасалған соң, Қазақстан кеме жасайтын басқа ойыншыларды іздеуге кірісті.

Екіншіден, бұл келісім Анкараның Астанамен қорғаныс саласындағы ынтымақтастығын күшейтеді. Түркия үкіметі Орталық Азия мемлекеттерінің қарулы күштерін дамытуда жетекші рөлге ие болуға талпынып жатыр. Гобл Астанамен кеме жасау туралы Анкараның келісімі осы жоспардың бөлігі деп есептейді.

Үшіншіден, Ресей де, Қазақстан да Каспийдің солтүстігіндегі судың тартылуынан туындайтын стратегиялық және экономикалық салдарға алаңдайды. Астананың бұған дейін ұстанып келген шағын кемелер жасау саясаты енді Түркиямен келісім аясында жалғасатын тәрізді. Ал бұл Астананың экономикалық, тіпті әскери позициясын жақсартады, тіпті Ресейден де үстем етуі мүмкін.

Гобл Түркиямен кеме жасау туралы келісім Қазақстан мен Ресей Каспий теңізінде текетіреседі дегенді білдірмейді дейді. Ресей кемелерінің саны аз болғанымен, әскери қуаты әлдеқайда мықты. Сонымен қатар бұл келісім Түркия қанша жерден үміттенсе де, Анкара жақын уақытта Каспий теңізінде үстем ойыншыға айналады деген сөз емес. Түркия Каспий жағалауындағы Ресейден өзге елдерге кемелер мен оның бөлшектерін жасап беріп жатса да, тез нәтижеге қол жеткізе алмайды, себебі шағын кеме жасаудың өзі көп уақыт талап етеді. Бұдан шығатын қорытынды: Қазақстан Каспийдің тіпті бір бөлігінде жақын уақытта үстемдікке ие болуы екіталай.

Бірақ Каспийдің солтүстігі тартылған сайын таяз жерде жүре алатын Қазақстанның әскери кемелері көбейе түседі. Бұл Астанаға кемелері үлкен Мәскеу алдында артықшылық береді.

Каспий теңізінің аумағында өткен ведомствоаралық оқу-жаттығу. Маңғыстау облысы, 2 тамыз 2022 жыл. Қорғаныс министрлігінің Телеграм-арнасынан алынған.

Каспий теңізінің аумағында өткен ведомствоаралық оқу-жаттығу. Маңғыстау облысы, 2 тамыз 2022 жыл. Қорғаныс министрлігінің Телеграм-арнасынан алынған.

Гоблдың ойынша, Ресейдің Каспий флотилиясы мен кемелері біртіндеп көбейіп жатқан Қазақстанның әскери-теңіз флоты арасындағы арасалмақ біртіндеп өзгере бермек. Бұл Каспий жағалауындағы елдердің аймақтағы сауда және құбырмен байланысты жоспарына әсер етеді. Ал бұл жоспар Қазақстан мен Ресейдің қарым-қатынасына ғана емес, Астананың Орталық Азия, Кавказ бен Батыс елдерімен қарым-қатынасына да әсер етеді.

“ҚАЗАҚСТАН ЖАНАМА САНКЦИЯДАН ҚАУІПТЕНІП ОТЫР”

Жапонияда шығатын Asia Nikkei басылымы Ресей қос мақсатта қолданылатын тауарды алдырып, өз газын сату үшін Орталық Азия елдерімен қарым-қатынасты күшейтіп жатқанын жазды.

16 маусым күні Өзбекстан Ресейдің «Газпром» компаниясымен газ келісіміне қол қойды. «Газпром» 1 қазаннан бастап Өзбекстанға 2,8 миллиард текше метр газ тасымалдайды. Биыл қыста Өзбекстан газ тапшылығына тап болды, бұл келісім тапшылықты азайтуға септігін тигізуі керек. Газ Қазақстан аумағы арқылы «Орталық Азия – Орталық» газ құбырымен тасымалданады. Бұл үшін «Газпром» Қазақстандағы мемлекеттік «QazaqGaz» компаниясымен келісімге қол қойды.

Басылым «Газпром» Қазақстанмен де осындай келісімді талқылап жатыр деп жазады.

Украинаға басып кірген соң, Еуропа нарығына газ өткізе алмай қалған Ресей Өзбекстанмен газ келісімінен ұтты. Мақала авторлары Алматыда тұратын журналистер Пол Бартлет пен Нәубет Бейсеновтің жазуынша, Ресей Орталық Азияны газ өткізетін нарық ретінде ғана емес, азаматтық және әскери салада қолданылатын қос мақсаттағы тауарды алдыру үшін пайдаланып жатыр. Ресейге санкцияларды айналып өтуге көмектескен аймақтағы бірқатар компанияға санкция салынды.

Тоқаев жаппай тәртіпсіздіктен қауіптене ме? Путиннің “газ одағы” біртіндеп іске аса бастады ма?

20 шілде күні АҚШ-тың қаржы министрлігі тыйым салынған тауарды Ресейге жеткізгені үшін Қырғызстандағы төрт компанияға санкция салды. Сәуір айында АҚШ қаржы министрлігі «Ресейдің әскери-қорғаныс өнеркәсіп кешеніне көмектесу үшін және АҚШ-тан санкция салынған тауар алдыру үшін құрылған» Өзбекстандағы екі компанияға санкция салды.

Авторлардың жазуынша, Қазақстан жанама санкциялар мен оның салдарынан қауіптеніп отыр. Жанама санкциялар шетелдік инвестицияларға нұқсан келтіріп, беделге сызат түсіруі мүмкін.

Маусым айында сауда және интеграция министрі Серік Жұманғарин Қазақстандағы компаниялар Ресейге қос мақсаттағы технологиялар жібергенін растады. Ол үкімет алдағы уақытта 104 тауар түрін Ресейге жеткізуге жол бермеу үшін экспортпен айналысатын компанияларға бақылау күшейетінін мәлімдеді.

Бейсенов пен Бартлет Ресей өз газын экспорттайтын жаңа нарық тапқанымен, Мәскеудің Орталық Азиядағы одақтастарына қарсы санкциялар күшейген сайын қос мақсаттағы тауарды алу қиындай түсуі мүмкін дейді.

“ОҢТҮСТІК КАВКАЗ БЕН ОРТАЛЫҚ АЗИЯ БІРТҰТАС ГЕОГРАФИЯЛЫҚ КЕҢІСТІК РЕТІНДЕ ҚАРАЛА БАСТАДЫ”

Тбилисидегі Еуропа университетінің халықаралық қатынастар жөніндегі профессоры Эмиль Авдалиани АҚШ-тағы Jamestown қорының сайтында Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказ арасындағы қарым-қатынас күшейіп жатқанына назар аударады.

23 маусым күні Қазақстан, Әзербайжан мен Грузия Орталық Азия − Оңтүстік Кавказ арасындағы жүк тасымалын жақсарту үшін бірлескен логистикалық компания құрды. 2022 жыл басынан бері Грузия, Әзербайжан мен Орталық Азия елдері түрлі меморандумға қол қойып, аймақтар арасындағы алыс-берісті күшейту үшін транзиттік тосқауылдарды жою мәселесін белсенді көтеріп жүр.

Авдалианидің пайымдауынша, бұл оқиғалар соңғы он жылда Қара теңізден Орталық Азияға дейінгі аумақ бірте-бірте біртұтас, ажырамас географиялық кеңістік ретінде қарала бастағанын айқындайды. Ресейдің Украинаға басып кіруі бұл үрдісті күшейте түсті.
Ресей Украинаға басып кірген соң, Мәскеуге салынған Батыс санкциялары Азия мен Еуропаны жалғайтын дәліздер жұмысына әсер етті. Ресейді айналып өтетін балама бағыттарды дамытуға ұмтылыс Орталық Азия мен Оңтүстік Кавказ ең қысқа дәліз екенін айқындады. Бұл сыртқы ойыншыларды екі аймаққа қатар, тандем ретінде қарауға итермеледі.

Авдалианидің ойынша, Орталық Азияда да, Оңтүстік Кавказда да Украинада соғыс басталғалы бірде-бір сыртқы держава үстемдік етпейді. Осылайша екі аймақ бір-бірімен қарым-қатынасты дамытып, баланстауға мәжбүр. Мысалы, Қазақстан Түркия, Еуроодақ пен Қытаймен қарым-қатынасты күшейтіп жатыр. Аймақ елдерінің бұлайша сыртқы державалардың арасында амалдауға ұмтылуы сыртқы ойыншылар арасындағы бәсекені күшейтеді.

Зерттеушінің пайымдауынша, Оңтүстік Кавказ бен Орталық Азияны біртұтас географиялық кеңістік деп қарау бір аймақтағы оқиға екінші аймақтағы процеске көбірек әсер ете бастайды дегенді білдіреді. «Сондықтан аймақтағы ірі ойыншылар үшін ең тиімдісі – трансаймақтағы инфрақұрылым мәселесіне келгенде сегіз ел (Армения, Әзербайжан, Грузия, Қазақстан, Қырғызстан, Тәжікстан, Түркіменстан, Өзбекстан) қатар қатысып, ортақ шешім қабылдай алатын механизмдер құру», − деп қайырады зерттеуші.

Азаттық радиосы

Related Articles

  • “Қазақстан дұрыс бағытта”. Деколонизация, Украинадағы соғыс және Қаңтар. Балтық елшілерімен сұхбат

    Дархан ӨМІРБЕК Балтық мемлекеттерінің Қазақстандағы елшілері (солдан оңға қарай): Ирина Мангуле (Латвия), Эгидиюс Навикас (Литва ) және Тоомас Тирс. Совет одағы ыдырай бастағанда оның құрамынан бірінші болып Балтық елдері шыққан еді. Өзара ерекшеліктері бар болғанымен, сыртқы саясатта бірлігі мықты Латвия, Литва және Эстония мемлекеттері НАТО-ға да, Еуроодаққа да мүше болып, қазір көптеген өлшем бойынша әлемнің ең дамыған елдерінің қатарында тұр. Ресей Украинаға басып кіргенде Киевті бар күшімен қолдап, табандылық танытқан да осы үш ел. Соғыс басталғанына екі жыл толар қарсаңда Азаттық Балтық елдерінің Қазақстандағы елшілерімен сөйлесіп, екіжақты сауда, ортақ тарих, Ресей саясаты және адам құқығы тақырыбын талқылады. Сұхбат 8 ақпан күні алынды. “БІЗДЕ ҚАЗАҚСТАНДЫ ДҰРЫС БІЛМЕЙДІ” Азаттық: Сұхбатымызды Балтық елдері мен Қазақстан арасындағы сауда қатынасы

  • Бақсылар институты

    Сараптама (оқысаңыз өкінбейсіз) Бірінші, ілкіде Түркі баласында арнайы қаған құзіреті үшін жұмыс істейтін көріпкел бақсылар институты болған. Аты бақсы болғанымен ханның қырық кісілік ақылшысы еді. Көріпкел бақсылар хан кеңесі кезінде алдағы қандайда бір саяси оқиға мен ситуацияны күні бұртын болжап, дөп басып талдап һәм сараптап бере алатын соны қабілеттің иесі-тін. Оларды саяси көріпкелдер деп атаса да болады. Хан екінші бір елді жеңу үшін білек күшінен бөлек көріпкел бақсылардың стратегиялық болжауына да жүгінетін. Қарсылас елдің көріпкел бақсылары да оңай емес әрине. Екінші, уақыт өте келе саяси көріпкел бақсылар түркілік болмыстағы стратегиялық мектеп қалыптастырды. Түркі бақсылары қытай, үнді, парсы, ұрым елдерін жаулап алуда маңызды рөл атқарды. Ол кездегі жаһандық жауласулар жер, су,

  • Мәскеу Тоқаевтан Пригожиннің бүлігін басуға көмектесуді сұрады ма?

    Елнұр ӘЛІМОВА Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев және Ресей басшысы Владимир Путин. Бұл аптада Батыс басылымдары маусым айында «ЧВК Вагнердің» жетекшісі Евгений Пригожиннің әскери бүлігі кезінде Ресей Қазақстаннан көмек сұрағанын, бірақ президент Қасым-Жомарт Тоқаев одан бас тартқанын жазды. Сонымен қатар Астана мен Анкара әскери саладағы серіктестікті күшейтіп, 2024 жылы елде дрон шығара бастайтынына тоқталды. Бұдан бөлек Орталық Азия Батыс елдері үшін не себепті маңызды аймаққа айналғанын талдады. ҚАЗАҚСТАН МЕН ТҮРКИЯ ANKA ДРОНЫН ШЫҒАРА БАСТАЙДЫ АҚШ-тағы Jamestown қоры Қазақстан мен Түркия әскери серіктестікті күшейтіп жатқанына назар аударады. Қазақстан 2024 жылдан бастап елде Түркияның Anka дрондарын шығара бастайды. 28 қараша күні қорғаныс министрлігі дрон өндіретін отандық компанияны таңдап жатқанын хабарлады. Мәлімдемеде Түркияның Anka дроны елде

  • Мәжіліс әскери резервті жасақтау туралы заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады

    Қазақстан әскері жаттығу кезінде. 15 қарашада Қазақстан парламентінің төменгі палатасы әскери резервті жасақтау туралы заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Құжаттың ресми атауы – “Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне резервтегі қызмет мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” заң жобасы. Құжат Қазақстанда “әскери қызметтің жаңа түрі – резервтегі қызметті енгізуді қарастырады” деп жазды ресми БАҚ. “Заң жобасын іске асыру азаматтарға резервте әскери қызмет етуге мүмкіндік береді. Ол үшін келісімшарт ерікті түрде үш жылға жасалады. Даярлық бір жылда екі айдан аспайды. Жауынгерлік жиындар 30 күнде іске асырылады. Резервтегілерге арналған сабақтар ай сайын екі-үш күн болады” деді парламент отырысында қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов. Ресми ақпаратқа қарағанда, әскери резерв 2025 жылға қарай жасақталады. Бірінші

  • Дипломатиялық кездесулерді көбейткен Орталық Азия Мәскеуді ығыстыра ала ма?

    Крис РИКЛТОН Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Астанаға келген Франция президенті Эммануэель Макронды Ақордада сән-салтанатпен күтіп алды. Ресейдің Украинаға қарсы соғысы аяқталған жоқ. Ал Орталық Азия елдері АҚШ Ауғанстанға әскер кіргізген кезден бері үшінші рет әлемнің назарына түсіп отыр. Өңір мемлекеттері көршісінен асып түсіп, әлемдік державалармен тығыз байланыс орната ала ма? 9 қарашада Ресей президенті Владимир Путин Қазақстанға келді. Қазақстан басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев оны стратегиялық әріптесіне сай сән-салтанатпен күтіп алды. Бірақ бұрын басымдық берілген кей дүниелердің өзгергені байқалды. Жақында Халықаралық қылмыстық сот Украинадағы ықтимал соғыс қылмыстары үшін Владимир Путинді тұтқындауға ордер берді. Ресей президенті одан бері үш елге сапарлады. Соның бірі – Қазақстан. Қазақстан мен Орталық Азия елдері үшін ықпалды мемлекеттердің

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: