|  | 

Саясат

Дипломатиялық кездесулерді көбейткен Орталық Азия Мәскеуді ығыстыра ала ма?


Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Астанаға келген Франция президенті Эммануэель Макронды Ақордада сән-салтанатпен күтіп алды.

Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев Астанаға келген Франция президенті Эммануэель Макронды Ақордада сән-салтанатпен күтіп алды.

Ресейдің Украинаға қарсы соғысы аяқталған жоқ. Ал Орталық Азия елдері АҚШ Ауғанстанға әскер кіргізген кезден бері үшінші рет әлемнің назарына түсіп отыр. Өңір мемлекеттері көршісінен асып түсіп, әлемдік державалармен тығыз байланыс орната ала ма?

9 қарашада Ресей президенті Владимир Путин Қазақстанға келді. Қазақстан басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев оны стратегиялық әріптесіне сай сән-салтанатпен күтіп алды.

Бірақ бұрын басымдық берілген кей дүниелердің өзгергені байқалды.

Жақында Халықаралық қылмыстық сот Украинадағы ықтимал соғыс қылмыстары үшін Владимир Путинді тұтқындауға ордер берді. Ресей президенті одан бері үш елге сапарлады. Соның бірі – Қазақстан.

Қазақстан мен Орталық Азия елдері үшін ықпалды мемлекеттердің басшыларымен жоғары деңгейде кездесу үйреншікті дүниеге айналып барады. Кейінгі кездері дипломатиялық күнтізбеде бос орын жоқ.

Қасым-Жомарт Тоқаев пен Астанаға келген Ресей президенті Владимир Путин. 9 қараша 2023 жыл.

Қасым-Жомарт Тоқаев пен Астанаға келген Ресей президенті Владимир Путин. 9 қараша 2023 жыл.

Ресей мен Қазақстан президенті келіссөз жүргізіп жатқанда, көрші Өзбекстанда Экономикалық әріптестік ұйымының саммиті өтті. Жиынға Түркия басшысы Режеп Тайып Ердоған, Иран президенті Ибрагим Раиси, Қазақстанның премьер-министрі Әлихан Смайылов қатысты. Италия президенті Серджио Матарелло дәл сол күні Ташкентте Өзбекстан басшысы Шавкат Мирзияевпен және басқа да өкілетті тұлғалармен келіссөз жүргізді.

3 қарашада Астанада Түркі мемлекеттері ұйымының мүшелері бас қосты. Экономикалық әріптестік ұйымы сияқты Түркі мемлекеттері ұйымына да Ресей мен Қытай кірмейді.

Одан бұрын Тоқаев пен Мирзияев Франция президенті Эммануэль Макронды өз елдерінде қарсы алған. Бұл – осы маусымдағы ең атышулы кездесу болды.

Қазан айы салыстырмалы түрде тыныш өтті, ал қыркүйек әртүрлі оқиғаларға толы болды. Қыркүйекте Орталық Азия мемлекеттерінің басшылары Нью-Йорктегі БҰҰ Бас Ассамблеясы аясында АҚШ президенті Джо Байденмен, кейін Берлинде Германия канцлері Олаф Шольцпен кездесті.

Орталық Азия басшылары АҚШ президенті Джо Байденмен. Нью-Йорк, 19 қыркүйек 2023 жыл.

Орталық Азия басшылары АҚШ президенті Джо Байденмен. Нью-Йорк, 19 қыркүйек 2023 жыл.

Кей кездесулер біраз уақыт бұрын жоспарланған. Соған қарамастан, Ресей Украинаға қарсы соғыс ашқалы екі жыл өткенде Орталық Азия елдерінің тәуелсіздік алған және АҚШ Ауғанстанға әскер кіргізген жылдарды есептемегенде, бірінші рет дипломатиялық қызығушылық нысанына айналып отырғанын атап өту керек.

Бірақ бұл қызығушылық ұзаққа созыла ма?

Орталық Азияны зерттеумен айналысатын Давиде Канкарини аймақ елдерінің халықаралық байланыстарының күрт артуын экономикалық “көпіршік” (белсенділік инвестиция тартатын негізгі факторлардан асып түскенде қолданылатын метафора) ұғымына теңейді. Канкарини Орталық Азияның әлеуетін, Мирзияев пен Тоқаевтың көпвекторлы саясаты ұтымды шешім екенін мойындайды.

Кездесулердің көбі символикалық мәнге ғана ие болғанымен, өңірге келген өкілетті тұлғалар бірлі-екілі экономикалық не саяси келісімдерге қол қоймай кетпейді, бұл өте маңызды дейді сарапшы.

ОРТАЛЫҚ АЗИЯҒА БӘРІ ҚЫЗЫҒА МА?

1-2 қарашада Макрон Орталық Азияға келгеннен кейін шетелдік ақпарат құралдарында “Өңірде геосаяси бәсеке артып келеді”, “Франция Ресей мен Қытайдың ауласына кірді” деген пікір көбейді.

Бірақ Орталық Азия елдері басқаша ойлайды. 5 қарашада Абу-Дабиде өткен Бүкіләлемдік саяси конференцияда Қазақстан сыртқы істер министрінің орынбасары Роман Василенко бұл қатынас бәріне пайдалы деді.

Макрон “Қазақстан үлкен державаның вассалы болудан бас тартты” деп Астананың Украинадағы соғыс мәселесінде Мәскеудің қысымына қарамастан бейтарап позицияда қалғанын мақтады.

Кездесу барысында Қазақстан-Франция кәсіпкерлері көлік құрастыру, денсаулық сақтау және ауыл шаруашылығы саласында көлемі 1,4 миллиард доллар болатын келісімге қол қойды. Жақында Total Energies француз компаниясы Қазақстанның оңтүстігінде жел электр станциясын салу туралы келісім жасады.

Франция Өзбекстанмен де экономикалық байланысын нығайтқысы келеді. Макронның Ташкентке сапарынан кейін, Өзбекстанның тау-кен өндірісі және геология министрі Борис Исламов екі жаңа уран кен орнын игеру туралы келісімге қол қойылса, Францияның Orano мемлекеттік атом компаниясы 500 миллион доллар көлемінде инвестиция салатынын айтты. Тараптар сондай-ақ ауыл шаруашылық өнімдерінің экспортын арттыратын логистикалық желілер құрылысын инвестициялау туралы келісімге келді.

Бәрінен де Мирзияев пен Макронның түнгі Самарқанды аралауға шығып, ұзақ уақыт бір-бірінің қолын қысып, жылы сөйлесіп тұрғаны есте қалды.

Өзбекстан президенті Шавкат Мирзияев пен Франция президенті Эммануэль Макрон Самарқанда. 1 қараша 2023 жыл.

Өзбекстан президенті Шавкат Мирзияев пен Франция президенті Эммануэль Макрон Самарқанда. 1 қараша 2023 жыл.

Өзбекстандағы әлеуметтік желілерде танымал болған бұл сурет Мәскеуге ұнай қойған жоқ. 12 қарашада Ресейдің сыртқы істер министрі Сергей Лавров “Еуроодақ Мәскеуді Орталық Азиядан ығыстырғысы келеді, бірақ Ресей өңірде тарихтан бері келе жатыр” деді.

Франция президентін Қырғызстан басшысы Садыр Жапаров та қонаққа шақырды. Президент әкімшілігі Макронның бұл шақыруға оң жауап бергенін хабарлады.

Макроннан кейін Қазақстанға Путин келді. Қазақстандық саясаттанушы Досым Сәтпаев Вадим Борейконың “Гиперборей” бағдарламасына берген сұхбатында “Орталық Азияда болған халықаралық қонақтардан кейін, бұл кездесу Тоқаевқа қарағанда, Путинге көбірек керек еді” дейді.

Қыркүйектің аяғында Орталық Азия президенттері Берлинге сапарлап, Германия канцлері Олаф Шольцпен кездесті. 29 қыркүйек 2023 жыл.

Қыркүйектің аяғында Орталық Азия президенттері Берлинге сапарлап, Германия канцлері Олаф Шольцпен кездесті. 29 қыркүйек 2023 жыл.

Тоқаев пен Путин кездескенде бір жайсыздық байқалды. Мәселен, Тоқаев қазақша сөйлеп, кейін орыс тіліне көшті. Мәскеуден келген делегацияға Тоқаевқа қазақша сөйлей бастағаны күтпеген жағдай болды.

Ал Путин Тоқаевтың әкесінің атын айта алмай, тағы да қателесті. Ресей президенті әріптесінің аты-жөнін бұрын да бірнеше рет бұрмалаған. Кейбірі Путин мұны әдейі істей ме екен деп жатты.

Саясаттанушы Сәтпаевтың пікірінше, Ресей қазір бұрынғыдан әлсіз болғанымен, оның Қазақстандағы ықпалы азайды деуге әлі ерте. Ол Қазақстан–Ресей бірлескен кәсіпорындары көбейіп келе жатқанын, жақында қазақстандық олигархтар бизнесінің бір бөлігін ресейліктерге сатқанын мысалға келтірді.

Көлеңкелі импорт арқасында Қазақстан мен Ресей арасындағы сауда қатынастары да қарқынды дамып келеді.

Путиннің Қазақстанға сапары барысында үлкен бизнес келісімдер жасалмаса да, энергетика министрліктерінің арасында өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды. Меморандумға сәйкес, Ресей Көкшетау, Өскемен және Семей қалаларына жылу электр станциясын салуға инвестиция бөледі.

Қазақстан сенатының төрағасы Мәулен Әшімбаев 10 қыркүйекте “Ресейдің Қазақстанда атом электр станциясын салу ықтималдығы азайған соң, Астана осындай шағын келісімдермен Мәскеудің көңілін аулап отыр ма?” деген журналистер сұрағына “Атом электр станциясының тағдыры жалпыхалықтық референдумда шешіледі, мұның кейінгі келісімдерге еш қатысы жоқ” деп жауап берді.

Билік ядролық энергия идеясын қолдайтындықтан, бұл жоба түбінде жүзеге асатын сияқты.

Бұл – Қазақстан үшін тағы бір геосаяси тепе-теңдікті қажет ететін қадам. Украинадағы соғысқа дейін Ресейдің “Росатом” компаниясы Қазақстанда атом электр станциясын салуға қатысқысы келген. Бірақ соғыстан кейін компанияның жобаға араласуы қиындап кетті.

Былтыр Тәжікстан президенті Эмомали Рахмон Путиннен өз еліне көбірек инвестиция бөлуді сұрап, Мәскеудің Душанбеде өткен сауда жәрмеңкесіне министрдің орынбасарын жіберуі құрметсіздік болғанын ескерткен. Рахмон Ташкенттегі саммитке бармас бұрын, Иран президеті Раисимен визасыз режим, сауда, көлік және мәдениет саласындағы әріптестік туралы келіссөз жүргізді.

Душанбе мен Тегеранның арасы бірде жақсы, бірде нашар болғанымен, Тәжікстан билігі көршісінен мұнай экспорттауды сұрап отыр. Бұл Мәскеудің Тәжікстан энергетикалық нарығындағы мүддесіне кері әсер етуі мүмкін.

Иран президенті Ибрагим Раиси Экономикалық әріптестік ұйымының саммитінде. Ташкент, 9 қараша 2023 жыл.

Иран президенті Ибрагим Раиси Экономикалық әріптестік ұйымының саммитінде. Ташкент, 9 қараша 2023 жыл.

Питтсбург университеті нарықтарды басқару орталығының директоры Дженнифер Брик Муртазашвилидің пікірінше, осының бәрі Мәскеудің Орталық Азиядағы стратегиялық басымдығын сақтап қалғанымен, ықпал ету тетіктерін жоғалта бастағанын көрсетеді.

– Басқа мемлекеттер Ресейдің әлсіздігі мен Орталық Азияның геосаяси маңызын көрді. Өңірге қызығушылық жоғары болғандықтан, аймақ елдері бұрыннан арман болған көпвекторлы саясатын жүзеге асыра алады, – деді ол.

Сарапшы алдағы уақытта дипломатиялық байланыстар жалғасқанымен, болашақта әлем қызығушылығы азаюы мүмкін деп топшылайды.

Азат Еуропа / Азаттық радиосы

Related Articles

  • “Қазақстан дұрыс бағытта”. Деколонизация, Украинадағы соғыс және Қаңтар. Балтық елшілерімен сұхбат

    Дархан ӨМІРБЕК Балтық мемлекеттерінің Қазақстандағы елшілері (солдан оңға қарай): Ирина Мангуле (Латвия), Эгидиюс Навикас (Литва ) және Тоомас Тирс. Совет одағы ыдырай бастағанда оның құрамынан бірінші болып Балтық елдері шыққан еді. Өзара ерекшеліктері бар болғанымен, сыртқы саясатта бірлігі мықты Латвия, Литва және Эстония мемлекеттері НАТО-ға да, Еуроодаққа да мүше болып, қазір көптеген өлшем бойынша әлемнің ең дамыған елдерінің қатарында тұр. Ресей Украинаға басып кіргенде Киевті бар күшімен қолдап, табандылық танытқан да осы үш ел. Соғыс басталғанына екі жыл толар қарсаңда Азаттық Балтық елдерінің Қазақстандағы елшілерімен сөйлесіп, екіжақты сауда, ортақ тарих, Ресей саясаты және адам құқығы тақырыбын талқылады. Сұхбат 8 ақпан күні алынды. “БІЗДЕ ҚАЗАҚСТАНДЫ ДҰРЫС БІЛМЕЙДІ” Азаттық: Сұхбатымызды Балтық елдері мен Қазақстан арасындағы сауда қатынасы

  • Бақсылар институты

    Сараптама (оқысаңыз өкінбейсіз) Бірінші, ілкіде Түркі баласында арнайы қаған құзіреті үшін жұмыс істейтін көріпкел бақсылар институты болған. Аты бақсы болғанымен ханның қырық кісілік ақылшысы еді. Көріпкел бақсылар хан кеңесі кезінде алдағы қандайда бір саяси оқиға мен ситуацияны күні бұртын болжап, дөп басып талдап һәм сараптап бере алатын соны қабілеттің иесі-тін. Оларды саяси көріпкелдер деп атаса да болады. Хан екінші бір елді жеңу үшін білек күшінен бөлек көріпкел бақсылардың стратегиялық болжауына да жүгінетін. Қарсылас елдің көріпкел бақсылары да оңай емес әрине. Екінші, уақыт өте келе саяси көріпкел бақсылар түркілік болмыстағы стратегиялық мектеп қалыптастырды. Түркі бақсылары қытай, үнді, парсы, ұрым елдерін жаулап алуда маңызды рөл атқарды. Ол кездегі жаһандық жауласулар жер, су,

  • Мәскеу Тоқаевтан Пригожиннің бүлігін басуға көмектесуді сұрады ма?

    Елнұр ӘЛІМОВА Қазақстан президенті Қасым-Жомарт Тоқаев және Ресей басшысы Владимир Путин. Бұл аптада Батыс басылымдары маусым айында «ЧВК Вагнердің» жетекшісі Евгений Пригожиннің әскери бүлігі кезінде Ресей Қазақстаннан көмек сұрағанын, бірақ президент Қасым-Жомарт Тоқаев одан бас тартқанын жазды. Сонымен қатар Астана мен Анкара әскери саладағы серіктестікті күшейтіп, 2024 жылы елде дрон шығара бастайтынына тоқталды. Бұдан бөлек Орталық Азия Батыс елдері үшін не себепті маңызды аймаққа айналғанын талдады. ҚАЗАҚСТАН МЕН ТҮРКИЯ ANKA ДРОНЫН ШЫҒАРА БАСТАЙДЫ АҚШ-тағы Jamestown қоры Қазақстан мен Түркия әскери серіктестікті күшейтіп жатқанына назар аударады. Қазақстан 2024 жылдан бастап елде Түркияның Anka дрондарын шығара бастайды. 28 қараша күні қорғаныс министрлігі дрон өндіретін отандық компанияны таңдап жатқанын хабарлады. Мәлімдемеде Түркияның Anka дроны елде

  • Мәжіліс әскери резервті жасақтау туралы заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады

    Қазақстан әскері жаттығу кезінде. 15 қарашада Қазақстан парламентінің төменгі палатасы әскери резервті жасақтау туралы заң жобасын бірінші оқылымда мақұлдады. Құжаттың ресми атауы – “Қазақстан Республикасының кейбір заңнамалық актілеріне резервтегі қызмет мәселелері бойынша өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы” заң жобасы. Құжат Қазақстанда “әскери қызметтің жаңа түрі – резервтегі қызметті енгізуді қарастырады” деп жазды ресми БАҚ. “Заң жобасын іске асыру азаматтарға резервте әскери қызмет етуге мүмкіндік береді. Ол үшін келісімшарт ерікті түрде үш жылға жасалады. Даярлық бір жылда екі айдан аспайды. Жауынгерлік жиындар 30 күнде іске асырылады. Резервтегілерге арналған сабақтар ай сайын екі-үш күн болады” деді парламент отырысында қорғаныс министрі Руслан Жақсылықов. Ресми ақпаратқа қарағанда, әскери резерв 2025 жылға қарай жасақталады. Бірінші

  • “Саясаткерлер пафоспен сөйлегенді жақсы көреді”. Түркі мемлекеттері ынтымақтастығының болашағы бар ма?

    Елнұр ӘЛІМОВА Түркі мемлекеттері ұйымына мүше және бақылаушы мәртебесіне ие елдердің басшыларының Самарқанда (Өзбекстан) бірігіп түскен суреті. 11 қараша, 2022 жыл Астанада Түркі мемлекеттері ұйымының (ТМҰ) оныншы саммиті өтіп жатыр. Бұл кездесу не береді? Түркия Ресейдің Украинамен соғыстан бас көтере алмай жатқанын пайдаланып, аймаққа ықпалын күшейтуге тырыса ма? Түркі мемлекеттері ынтымақтастығының, әсіресе әскери салада болашағы бар ма? Азаттық осы жөнінде Солтүстік Кипрдегі Таяу Шығыс университеті саясаттану кафедрасының доценті Әсел Тутумлумен әңгімелесті. ТҮРКИЯНЫҢ МҮДДЕСІ МЕН ЫҚПАЛЫ ҚАНДАЙ? – Астанада Түркі мемлекеттері ұйымының (ТМҰ) оныншы саммиті өтіп жатыр. Ұйым азаматтық қорғаныстың бірлескен механизмін нығайтуға мүдделі. Сондай-ақ күн тәртібінде аймақтағы және сырттағы саяси-экономикалық оқиғаларды талқылау мәселесі тұр. Саммиттің уақыты мен геосаяси контексі жөнінде

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: