Зуқа батыр және әкемнің әттеңі…
kerey.kz
Әлқисса, айтпағым аумалы-төкпелі алмағайып заманда Алланың ақ жолымен жүріп, жоққа жәрдемші, әлсізге қорған болып, әділдікті ту етіп, кертартпа өкіметтің зәре-құтын қашырып Өр Алтайда алдаспандай жарқылдаған Зуқа батыр жайында болмақ. Биыл батырдың дүниеге келгеніне 150 жыл толып отыр. Осы мерейтойға орай, батырмен замандас, дәмдес болған өз аталарымның арасындағы жақын қарым-қатынасы және батырдың қазасы жайлы әкемнің «әттеңін» айтуды жөн көріп отырмын. Абақ Керей Жәнтекейде бес Қыстаубайдың бірі, Бұланбай руынан шыққан атамыз Шабырбай қажы Қилыбайұлы Алтай бетінде алдына жылқы салмаған әйгілі жүйірік Бурыл атымен, шалқыған дәулетімен өз заманында қатарының алды болған кісі. 1903 жылы атамыз Зуқа батыр Сәбитұлымен бірге қажылыққа аттанып, сапарлас, сырлас болып, мыңжылдыққа серттесіп бесіктегі немерелеріне құдаласады. Екі қажы дүниеден өткеннен кейін, яғни, батырдың үлкен ұлы Сұлтаншәріп елді бастап Гималай аспас бұрын адам жіберіп, «әкемнің аманатынан аттай алмаймын, келіндеріңді алып қалыңдар» деп хабар айтады. Сонымен, сексен тайлақ қалың малын беріп, батырдың немересі, Ғазиза Сұлтаншәріпқызы Абзал Намазайұлымен үйленіп, Бұланбай ауылына келін болып түседі. 1929 жылы Шабырбай қажының інісі, Бұланбай руының зәңгісі, атамыз Сарыбай Машпарұлына Қыстаубайдан Асылхан деген жігіт Сарысүмбеден Вэй Джин Го мен Ма Дарын әскер шығарып, Зуқа батырды тұтқындағалы жатқанын хабарлайды. Жайсыз хабарды ести сала Сарыбай зәңгі Қалимолла деген кісіні хабар айтқызып Зуқаның еліне шаптырады. Хабаршы Қалимолла еліңе жау шапқалы келе жатыр деп алдымен Ителінің тәйжісі Жақыпбекке айта кетуді жөн санап, бұрылады. Жақыпбек тәйжі Тұлабай батырмен ақылдасып, хабаршы Қалимоллаға «атың болдырып келген екен, осында тынығып алып, ауылыңа асықпай қайтарсың. Хабарды Зуқа батырға өзіміз жеткіземіз» дейді.
Жақыпбек тәйжі Зуқа батырмен арада қайшылығы болғандықтан Сарыбай зәңгі жіберген хабарды өлсең өле берге салып, айтпай қояды. Кезінде батырдың мейірі түсіп, қаңғып жүрген жерінен асырап алған арам дүнген Ма Дарынға қай кезде батырдың ауылында адам болмайтынын айтып, алтын үшін сатылып кетеді де, жар астына жасырынып, аңдып келген жау ақыры батырдың ордасына басып кіріп, басын алып, тізгін ұшымен Сарысүмбедегі қара көпірге іледі. Әкемнің айтатын әттеген-айы да осы жер: «Қайран батыр осылай сатқындық кесірінен қапыда жау қолында қаза болды. Әттең… Ағайынара алауыздық болмай, Сарыбайдың хабары батырға дер кезінде жетсе, тірі қалар еді. Батырдың өзі тұрмақ,ұлы Сұлтаншәріп-ақ жауды қойдай қырып тастар еді ғой. Әттең, амал қанша?!» деп ұзақ үнсіз отыратын әкем марқұм. Бұл оқиға Батырхан Құсбегиннің «Зуқа батыр» тарихи романының бес жүз тоқсан алтыншы бетіндегі үшінші бөлім, бірініші тарау, «қаралы күндердесінен» оқысаңыз, кейіпкерлердің есімі және барлық шындық егжей-тегжейлі жазылған.
Бүгінде түрлі мәдени шаралар мен мерейтойлар өткізіліп, батырды ұрпақтары ұлықтап жатыр. Бәрін айт та, бірін айт, батырдың бүкіл ғұмырындағы өнегелі істері мен елін-жерін сүйген қайтпас рухынан бүгінгі ұрпақтың үйренері көп.
Батыр тұлғасы бейне бір тау сияқты. Таулар алыстаған сайын биік көрінеді. Батыр да тура сондай, жылдар жылжып, уақыт өткен сайын рухы асқақтап, биіктей береді.
Қайсарбек Кәнзалұлы
Пікір қалдыру