|  |  | 

Көз қарас Саясат

“Лидерлері көрегендік танытпағанда, бірінші құрбан Қазақстан болуы мүмкін еді”

Ресейлік саяси қайраткер, “Ұлттық саясат институты” халықаралық қауымдастығының басқарма мүшесі Андрей Пионтковский Қазақ елін жанжалшыл алпауытқа жем болудан не құтқарып қалғанын айтты.

"Лидерлері көрегендік танытпағанда, бірінші құрбан Қазақстан болуы мүмкін еді"

– ПМЭФ-2022-дегі атышулы мәлімдемесінен кейін Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Катар экономикалық форумына қатысып, онда Ресей Қазақстанның сенімді одақтасы болып қала беретінін жеткізді. Петерборда Мәскеудің солақай саясатын қолдамайтынын мәлімдеген соң Тоқаев Путинмен қайта кездесіп, келіссөз жүргізіпті. Осы орайда қазақстандық оппозиция және бірқатар шетелдік сарапшылар Қазақстан Президентінің “демаршын” Мәскеудің көзбояушы, құйтұрқы “многоходовкасы” деп түсіндіре бастады. Жария түрде қолдамағанымен, жасырын көмек көрсетпек-мыс… 

– Мұндай конспирологияға негіз жоқ. Өйткені Қазақстан унитарлы мемлекеттерді өзге алпауыттардың бөлшектеуін объективті түрде қолдай алмайды. Кремль Украинаның орыстілді облыстарын бөліп алып, одан квазиреспубликалар құруға тырысуда. Мұндай сорақылықты қолдаса, Қазақстанның өзі қақпанға түсіп қалмақ.

Жалпы Қазақстан Кремльдің империяшыл қаскүнемдігінің бірінші құрбанына айналуы ықтимал еді. Жасыратыны жоқ, Кеңес одағы күйрегеннен бергі уақытта Қазақстан Украинаға қарағанда анағұрлым осал еді. КСРО ыдырамағанда, қазақтар жерінің үлкен бөлігінен айырылып қалатын ба еді? Себебі қызыл империя қазақтардың әсіресе, жері шұрайлы, қойнауында аста-төк қазынаға толы орталық, солтүстік, шығыс және батыс өңірлерінде тұрғылықты ұлт үлесін азайту үшін бәрін жасады. Дегеніне жетті де. Бұл облыстардың кейбірінде қазақтар саны тұрғындардың үштен біріне де жетпейтін. Мемлекет құраушы ұлт тек оңтүстікте шоғырланып қалды.

Украинада халықтың көбі, тіпті орыстілділер де украин тілін жақсы түсінеді, сөйлей алады. Қазақстанда жағдай басқа, тіпті қазақтардың үлкен бөлігі қазақша білмейтін жағдайға жеткен. Мұны саяси ойындарға пайдаланып кету қиындық тудырмайтын. Сондықтан мен Назарбаевты бәрібір гений санаймын, ол осы мәселе түптің түбінде ұлтқа зиян-залал әкелуі мүмкін екенін түсініп, тиісті шараларды қабылдады. Әрине, аяғына дейін жеткізбеген шығар, бірақ берік іргетасы қаланды.

Мысалы, Украина Мәскеумен жақсы қарым-қатынасын сақтауға тырыспады, сол үшін Кремль оны қантөгіспен аяусыз жазалап отыр. Беларуське қараңыз: Лукашенко Мәскеуге жағынамын деп жүріп, оның жандайшабына айналып кетті. Ал Қазақстан Ресеймен одақтастық ынтымақтастығын сақтай отырып, Батыспен барынша ықпалдасуда. Қазақстанның №1 сауда әріптесі және инвесторы Ресей де, Қытай да емес, Еуропалық одақ.

Нұлсұлтан Назарбаев – біздің заманымыздың ұлы еуразияшыл тұлғасы болып табылады. Орыс еуразияшылдары өткен ғасырлардан бері еуразиялық идеяны өзге халықтарды Ресей айналасында біріктіру үшін ілгерілетсе, ал Қазақстан оны тәуелсіздігі мен жерінің тұтастығын сақтап қалу үшін пайдаланды. Назарбаев жыл сайын Мәскеуге сапарлап, Еуразиялық экономикалық қауымдастық, кеден одағы, Еуразиялық экономикалық одақ және басқа да еуразиялық интеграция аясындағы кезекті жобаны ұсынатын. Бұл оған Мәскеудің көзін ала беріп, Қытаймен, АҚШ-пен, Еуроодақпен тығыз байланысты ары қарай нығайтуға мүмкіндік берді. Түркі әлемін біріктіруге ден қойды.

Сонымен бір мезгілде, Қазақстан солтүстік өңірлерді қазақыландыруға бағытталған практикалық шаралар қабылдады. Мәселен, астананы оңтүстіктен солтүстікке көшірді. Бүгінде елдің солтүстігінде де тұрғылықты ұлттың үлесі жыл сайын қарқынды өсіп келеді. Басқаша айтқанда, Қазақстан лидерлері көрегендік танытып, үш ғасыр бойы отарлаушылар қалыптастырған аса қатал, қауіпті этникалық-географиялық құрылымды тәуелсіздік жылдарында бұзып, оны ұлттық мүдделерге сай қайта құра алды.

Қазақстанға мол саяси дивидендтер әкелген, ұлттық мүдденің ұпайын түгендеуге мүмкіндік берген көпвекторлы саясатты Тоқаев та табысты жалғастыруда. Сонымен қатар ол Мәскеудің шылауында кетпейтінін анық аңғартып отыр. Қазақстанның қазіргі Президенті салмақты екенін, Кремльдің жарға жығатын зәлім, зиянды ойынын ойнамайтынын байқатты. Бұлай сөйлеуге қуат-күші жететін болса керек.

– Жалпы мұндай мәлімдемелердің астарында бүкіл аймақты қамтитын ірі ойындардың көрінісі байқалмай ма?

– Әрине, бүгінде бүкіл әлемдік тәртіп өзгеріп жатыр. Ол Еуразиялық аймақты да айналып өтпейді. ПМЭФ-тен соң Тоқаев Иранға, Катарға, араб әлемне сапарлады, жабық келіссөздер жүргізді. Ақпарат құралдарының хабарлауынша, ЕҚЫҰ Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюроның директоры Матео Мекаччимен жүздесуде Қ.Тоқаев Қазақстанның еуропалық құндылықтарға да бейілділігін растапты.

Халықаралық сарапшылар Тоқаевтың Петербор форумында ДХР/ЛХР-ге қатысты айтқанына екпін түсірді. Мен болсам, Қазақстан Президентінің басқа мәлімдемелеріне де назар аудардым. Мысалы, ол америкалық-еуропалық санкцияларды қатаң ұстанатынын, Кремльге бола, бәйгеге басын тікпейтінін нақты айтты. Сөз арасында біз Қытаймен бірге былай істейміз, біз Си Цзиньпинь жолдаспен бірге бұған қатысты мынадай көзқарастамыз деген сияқты сөйлемдерді қосып, аймақтағы нағыз держава кім екенін жұмсақ қана түсіндірді.

Кремль бүкіл посткеңестік кеңістікті қарқынды түрде жоғалтуда. Мұны Түркия лидері Ердоған да пайдаланып жатыр. Ол Ресейді Оңтүстік Кавказ аумағынан лақтырып тастады. Екінші Карабах соғысы барысында, 2020 жылғы қарашада босатылған Шуша қаласында 2021 жылғы 15 маусымда Ильхам Әлиев пен Реджеп Тайып Ердоған тарихи кездесу өткізіп, одақтастық туралы декларацияға қол қойды және Біріккен армияның құрылғанын жариялады. Яғни, Әзербайжанда түрік-әзербайжан біріккен армиясы құрылып отыр. Айтпақшы, Түркия – НАТО-ның мүшесі, демек, НАТО да Кавказ жағынан тақап келді. Мәскеу бұған қарсы ештеңе де жасай алмай қалды.

– Кейінгі кезде ресейлік пропагандистер Қазақстанның жеріне қатысты жанжалды мәлімдемелерін өршітті. Мұның соңы неге соқтыруы мүмкін? 

– Жаман адам жанындағысын ұруға бейім тұрады ғой. Сондықтан Қазақстанға Мәскеумен арасын суытпай, тым жақындасып та кетпей, парасатты ара-қашықтықты сақтағаны абзал. Ресей барлық дерлік көршісінің жеріне көз алартады, бұған Литва мысал, бірақ Литва НАТО-ның мүшесі. Сондықтан Литвамен арада соғыс болады дегенге сенбеймін. Мәскеу Қытайға да жерге қатысты ештеңе айта алмайды.

Кремль империяшыл саясатын өзгертпей, көршілеріне үнемі қауіп төндіруі мүмкін. Қазақстан достық пиғылдағы қарым-қатынастарын сақтай отырып, сондай-ақ төл Қарулы күштері мен шекарасын нығайта бергені маңызды.

– Сонда Қазақстан батыл сөйлейтіндей, оның артында алпауыт сүйеніші бар деп есептейсіз ғой?

– Сүйеніші сөзсіз, бар. Ол бұрын да болған, әйтпесе, Мәскеудегі “байырғы жерлерді” жинағыштар соғысты Қазақстаннан бастауы мүмкін еді. Әлгінде айтқанымыздай, бір жағынан Қазақстанның өзі оған сылтау бермеуге күш салды. Сондай-ақ Путин алып автократтар Си, Ердоған – өзінен биік тұғырларда тұрған лидердер екенін, олардың екеуі қатар өзінен теріс айналса, оңбайтынын түсінді. Айталық, Кремль Сирияда Түркиямен ашықтан-ашық соғысып, оның әскерін түре қуып шығудан қорықты емес пе? Оның орнына Астана процесіне илігіп, Дамаскінің қарсылығына қарамастан,

Сирияны Түркиямен, Иранмен бірге бөлшектеуге дейін барды. Осыдан еркінсіген түріктер 2020-2021 жылдары Әзербайжанда да Мәскеудің тісін қағып алды. Ресейдң мәңгілік одақтасы Арменияның оккупациялаған 6 ауданды азат етті. Анкара мен Баку Кремлдің қарсылық білдіргеніне қарамады. Сондай-ақ Украинадағы соғысты бастамас бұрын, РФ басшысы Қытайға сапарлап, оның келісімін алғаны енді құпия емес.

Ал Украина тірек тұтқан Еуропадан Путин қорқуды қойды. Меркель, Шольц, Макрон сияқтыларды, еуропалық өзге лидерлерді ұсақ, өзінен төмен санады. Украинаны тез басып алсам, олар мыңқ етпейді деп білді. Солай болатын да еді. Екі-үш күнде Киев құлағанда Батыс әлемі алаңдаушылық білдірумен, әрі кетсе, санкция енгізумен шектелетін еді.

Қорыта айтқанда, батыстық сарапшылар (Пионтковский қазір АҚШ-та тұрады) Тоқаевтың табандылығына тәнті болған жағдайы бар. Қазақстан бір жардан екіншісіне жүгіріп, тұрақ таба алмай келген бүкіл Орталық Азияға жол, жөн көрсетті. Мәскеудей өрекпіген өктем күшті ауыздықтауға болатынын паш етті. Бұл тұрғыдан алғанда, Астананың халықаралық саясатын бақылау қызықты бола түсуде. Батыстық сарапшылардың Қазақстанға ынта-ықыласы ояна бастады. Бұл салмақты саясаттың әрі қарай қалай өрбитінін бақылап отыр. Астана жолдан тайып кетпей, Ресейдің империяшыл былығының Қазақстан мен Орталық Азияға таралуына тосқауыл қоя алса, жаңа әлемнен құрметті орын ала алады.

Жанат Ардақ

inbusiness.kz

Related Articles

  • “Қысым көрсету құралы”. Тоқаев Ресей ұсынған АЭС-ті салуға неге асықты?

    Елена ВЕБЕР Балқаш көлі жағасында орналасқан Үлкен ауылындағы қаңырап тұрған ғимараттар. Алматы облысы, 13 сәуір 2019 жыл. Балқашқа атом электр станциясын (АЭС) салудан қандай қауіп бар? Ресейден ядролық технология сатып алу Қазақстанды Мәскеуге “байлап қоятыны” рас па? Қазақстан билігі қауіпті нысанның құрылысына рұқсат бермес бұрын халықтың пікірін неге сұрамады? Азаттық бұл тақырыпта KEGOC корпорациясының бұрынғы басшысы, энергетика және экономика саласының сарапшысы Әсет Наурызбаевпен сөйлесті. “КҮН ЭНЕРГИЯСЫНЫҢ БАҒАСЫ – 14 ТЕҢГЕ, АТОМ ЭНЕРГИЯСЫ – 60 ТЕҢГЕ. ТИІМДІСІ ҚАЙСЫ?” Азаттық: Жақында Қасым-Жомарт Тоқаев шетелдік инвесторлар кеңесінің жиынында Қазақстан АЭС салынатын жерді белгілеп, технология таңдап жатқанын, құрылыс жұмыстары келер жылы басталатынын айтты. Президенттің бұл мәлімдемесі асығыс жасалған жоқ па? Әсет Наурызбаев. Әсет Наурызбаев: Президент энергетика саласының маманы емес.

  • Шабдарбаевтың ҰҚК-ні мен басқарғанда бәрі тамаша болса әлгі жиһадшылар мен дағуатшылардың бәрі аспаннан түсті ме?

    Асылхан Мамашұлы Әріптесім Манас Қайыртайұлына Амангелді Шабдарбаев қысқа сұқбат беріпті. Көп нәрсе айтыпты, Көңіліме дық еткен тұсын жазайын. Ұлттық қауіпсіздік комитетін мен басқарғанда (2005-2010 ж) көшеде сақалдылар, анау-мынау исламистер ашық жүрген жоқ, бәрін қадағалап отырдық депті. 2013 жылдың күзі еді. Таңертең жұмысқа келсек, шамамен онның кезінде, қару асынған 30-ға жуық сақалды жігіттің Сириядан Қазақстанға үндеу жолдап тұрғанын көрдік. Қырамыз-жоямыз деген әңгіме. Бұлар кім деп дереу әлеужеліден іздеп, Жезқазған мен Сәтбаевтан Сирияға “жиһадшылап” кеткендер екенін жобаладық. – Барасың ба,- деді редакция. Өмірі көрмеген, ешкімді танымайтын жерім. -Барамын,-дедім. Сол күні түстен кейін Жезқазғанға ұшып кеттім. Ертеңіне Жезқазған базарына барып, біреуді көке, бәреуді жәке деп жүріп, жіптің ұшығын таптым. Біраз тарқаттым. Сонда байқағаным,

  • ГЕРМАНИЯ НЕГЕ СОҒЫС АШТЫ?

    Жазушы-публицист Марат Бәйділдаұлы (Тоқашбаев): Ертең, 22-маусымда Германияның Совет Одағына қарсы шабуыл бастағанына 81 жыл болады екен. Жыл сайын осындай кезеңде «1941 жылы 22 маусымда фашистік Германия опасыздықпен соғыс жарияламастан Совет Одағына басып кірді» деген құлаққа сіңісті тұжырым кезекті рет қайталанып жатады. Осы шындыққа үйлесе ме? Немістердің опасыздықпен басып кіргені рас па? Ресей тарихшылары 2009 жылға дейін бұл тақырыпқа ауыз ашып көрген емес. Өйткені ақиқатты айтуға жол берілмейтін. Тарихи құжаттар болса не дейді? Тарихи құжаттар Германия 1941 жылы 21 маусымда соғыс жариялау туралы Берлинде әзірленген құжаттың 22-маусымға қараған түнде Мәскеудің ресми өкілдеріне тапсырылғанын айтады. Германия елшісі Вернер фон дер Шуленберг 1941 жылы 22 мауымда Кремльге келіп, қабылдау бөлмесінде бірнеше сағат тосып,

  • Қазақ тілін техникалық тілге айналдыруға мемлекет тарапынан қойылып жатқан кедергілер жөнінде

    ҚР Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі – МИИР РК Құрылыс және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық істері комитеті үш жылдан бері қазақ тіліне ауыса алмай келеді. Quanysh Ádilhanuly тарапынан мың хат жазылған. Оған «қарастырамыз, саралаймыз, ойластырамыз, пилоттық қылып жасаймыз» деген мың жауап келді. Бірақ мәселе сонымен шешілмей қалды. Әңгіме мемлекет тарапынан қаржыландыратын құрылыс жобаларының (ПСД) қазақ тілінде жасалуы туралы болып отыр. Қазір оның барлығы тек бір тілде – орысша жасалады. Себеп – тапсырыс беруші тарапынан ондай талап жоқ. Бір қызығы, жобаны жасау үшін қажетті Қазақстан Республикасының Құрылыс нормалары, Құрылыс Ережелері және басқа да мемлекеттік стандарттар мен техникалық талаптардың, нормативті-техникалық құжаттардың толық қазақша нұсқасы бар. Қазақ тілді инженерлер мен басқа да техникалық мамандар

  • Ресейдің қазіргі сыртқы саясаты “айтқанымды орындамасаңдар, күшпен орындатамын”

    Ресейдің қазіргі сыртқы саясаты “айтқанымды орындамасаңдар, күшпен орындатамын” дегенге саяды. Еуродақ санкциясы бойынша Литва Ресейдің Калининградқа баратын темір жолын кесіп тастады. Енді Ресей мынадай 5 түрлі амалдың бірімен, немесе бірнешеуімен Литваға соққы беруі мүмкін. 1) Ресей Литваның тәуелсіздігін мойындаудан бас тартады. Ресей бірден басып кірмесе де, бұл Литва үшін қай-қашанғы сыртқы қауіпке айналып, үздіксіз үрей туғызады. 2) Литваның шекара сызығын мойындамау. Бұл жаңа соғысқа себеп болуы мүмкін. 3) Литваның Клайпеда қаласын басып алу. Бұл деген жаңа соғыс деген сөз. 4) Польша мен Литва территориясынан Калининградқа баратын 100 км-лік Сувалк коридорын ашу. Бұл деген жаңа соғыс деген сөз. 5) Литваға Ресейден баратын газ бен мұнайды үзіп тастау. Ресейге жол беру Ресей

Пікір қалдыру

Электорнды поштаңыз сыртқа жарияланбайды. Белгі қойылған өрісті толтыру міндетті *

Аты-жөні *

Email *

Сайты

Kerey.kz/Керей.кз

Біз туралы:

Тел: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz тің бұрынғы нұсқасын http://old.kerey.kz тен оқи аласыздар!

KEREY.KZ

Сайт материалдарын пайдаланғанда дереккөзге сілтеме көрсету міндетті. Авторлар пікірі мен редакция көзқарасы сәйкес келе бермеуі мүмкін. Жарнама мен хабарландырулардың мазмұнына жарнама беруші жауапты.

Сайт санағы: