| Posts created by kerey.kz
  • شۇبارتاۋدان اۋعان “بەس قاسقا”. 

    سلامبەك جۋماگالي قازاقتىڭ كورمەگەن قورلىعى، تارتپاعان ازابى بار ما؟ بۇنداي تاۋقىمەت كەشەگى كەڭەس داۋرىندە دە تيىلعان جوق. اباق كەرەيدىڭ ىشىندەگى جاستابان ۇرپاقتارى سەمەي وڭىرىندەگى شۇبارتاۋ اۋدانىن ءوز اتا قونىستارى سايلايدى. تاريحشىلاردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا التايدان جوبالاي بي ازشاحانتاي باتىر ەر جانىبەكپەن زوڭگىلەس دوس بولعان سوڭ، وسى باقاناس وزەنىنىڭ بويىن جايلاي قونىستانىپتى. ونىڭ ىشىندە جاستابان ۇرپاقتارى بەگىمبەت اتانىپ، بەكنازار-قوساي بولىپ ەكى تارماققا بولىنەدى. وسى ماڭدى قونىستانعان وسى ەكى اتانىڭ بالاسى، ءبىرىنىڭ ۇپانى شاقانتاي، ەكىنشىسىنىكى جوبالاي. ياعني،” جونداعى جوبالاي ەلى”اتانعان. شاقانتاي باتىر وسى ەكى اتانىڭ باس قولباسشىسى بولسا، جوبالاي بي اقىلمان، ءارى توبە ءبيى بولعان. جوبالايدىڭ اككسى بايسەيىتتە تەگىن ادام بولماپتى. ەلدىڭ ايتىسىنا قاراعاندا ول كىسى دە بي، ءارى باتىر بولعان جانە ەلدى

    12
  • جاڭالىقتار

    Cىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس

    كەز كەلگەن وركەنيەتتى قوعام ءۇشىن سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. سىبايلاس جەمقورلىق زامان اعىسىمەن بىرگە ءوسىپ-وركەندەپ، مول قاراجات جانە قوعامدىق باسەكەلەستىك پايدا بولعان جەرلەرگە تامىرىن جايىپ، بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جويىلماي وتىرعان كەسەلدىڭ ءبىرى. بۇل كەسەل دامۋشى ەلدەردەگىدەي ءبىزدىڭ جاس مەملەكەتىمىزگە دە وراسان زور نۇقسان كەلتىرىپ وتىر. سوندىقتان دا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى تۇعىرناماسىن ىسكە اسىرۋ جوسپارىندا سىبايلاس جەمقورلىقتى جويۋدى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە ايقىندادى. «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى» زاڭ تالابىنىڭ اياسىندا جەمقورلىققا قارسى ءىس-ارەكەتتەر ءار سالادا جۇزەگە اسىرىلۋدا. اسىرەسە، حالىق پاراقورلىق دەرتىمەن ءجيى بەتپە-بەت كەلەدى. سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستى جەكە قاراۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان، كەز كەلگەن ورتادا پارا بەرۋ مەن پارا الۋدىڭ

    25
  • تاريح

    كەرەي مەملەكەتىنىڭ بيلەۋشىسى توعرىل حاننىڭ شىڭعىس حاندى تاريح ساحناسىنا كوتەرۋى تۋرالى تاريحي ماعلۇماتتار

    توعرىل زان شىڭعىس حاننىڭ اكەسى ەسۋگەيمەن اندا بولعان كەرەي مەملەكەتىنىڭ ۇلى بيلەۋشىسى. مارقۇز بۇيرىق حاننىڭ بەس ۇلىنىڭ ءبىرى. شامامەن 1130 -1203 جىلدار ارالىعىندا ءومىر سۇرگەن. حاندىق بيلىك قۇرعان جىلدارى 1168 – 1203 ج.ج. توعرىل حان بيلىك قۇرعان جىلدارى كەرەي مەملەكەتى ۇلى مونعول ۇستىرتىندەگى سايىن دالادا ءوزىندىڭ ساياسي باعىت باعدار ۇستانعان جانە ەۋرازيا قۇرلىعىنا اتى جايىلعان ىرگەلى ەلگە اينالدى. ورتا عۆسىرلارداعى تاريحشىلارىنىڭ جازبا دەرەكتەرى بويىنشا سول كەزدە كەرەي مەملەكەتىنىڭ حالىق سانى وعان باعىنىشتى رۋلار مەن تايپالاردى قوسقاندا توعىز ءجۇز مىڭعا دەيىن جەتكەن. ەندى ءبىر تاريحي قۇجاتتاردا ەكى ءجۇز مىڭ جان بولعان دەپ جازىلادى. ولار اقىلدى حاندارىنىڭ ارقاسىندا التىن شاتىر تىكتىرىپ، التىن كەسەدەن سۋ ىشكەنى جايىندا تامسانا جازدى. سول زاماندا وتە قۋاتتى

    73
  • كوز قاراس

    بولاتتى بوسقا جاماندامايىق…

    پاتەر جالداپ تۇراتىن 5 بالاسى بار جەسىر ايەلدى تانيتىنمىن. سول كىسىگە كوپتەن بەرى كومەكتەسكىم كەپ جۇرگەن. اقشالاي بەرەيىن دەسەم، سول ساتتە بەرە قوياتىن ارتىق اقشام دا بولمادى. جاعدايى اۋىر بولاتىن. سودان ول كىسىگە قايىرىمدىلىقپەن اينالىساتىن ۇيىمداردان ءبىر كومەك الىپ بەرەيىنشى دەپ سونداي قورلاردى ىزدەستىرە باستادىم. ىزدەپ ءجۇرىپ جاعدايى جوق وتباسىلارعا جاردەمدەسەتىن ءبىر قوردى تاپتىم. مەن بارعان كەزدە كومەككە مۇقتاج ادامداردىڭ ءتىزىمىن جاساپ جاتتى. ءتىزىمى تولىپ قالىپتى. ولارعا جاڭاعى ايەلدىڭ جاعدايىن ايتىپ، اي سايىن 30-40 مىڭ تەڭگەنىڭ ازىق-تۇلىگىن تەگىن الىپ تۇراتىنداي قىلىپ تىزىمگە ەنگىزدىم. يىعىمنان ءبىر جۇك ءتۇسىپ، الگى جەردەن جەڭىلدەپ قالعانداي بولىپ شىعىپ كەلە جاتىر ەدىم، سىرتتا سونداي ءبىر كىسىلەر قاپ-قاپ كارتوپ پەن ماكاروندى ماشينەسىنە تيەپ جاتىر ەكەن. اڭگىمەلەسىپ تۇرساق،

    103
  • تۇلعالار

    جاقيا قاجى – يماني جولدىڭ جارشىسى

    اسپاندى اۋەلەپ ۇشقان قىران قۇس جىلى ۇياسىنا قايتىپ ورالدى. سارى اۋىز بالاپاندارى قاناتتارى قاتايماعاندىقتان، مامىق جايدان الىسقا ۇزاي الار ەمەس. انالارى قاشان تاماق اكەلگەنشە جانارلارىن كوك اسپانعا قاداپ، ۇزاق كۇتكەن ەدى. اۋىزىنا تىستەگەن قورەگىمەن ءنار جالعاتىپ، بالاپاندارىنىڭ ءماز-ءمايرام بولعانىن كورىپ، انالىق قۇس تا قۋانىشقا بولەندى. وسى ءبىر جىلى كورىنىستەردى ۇزاقتان بەرى قاداعالاپ تۇرعان جاقيا ومىردە ىزگىلىك اتاۋلىنىڭ قالاي پايدا بولعانىن ويلاپ، باس قاتىردى. اتاسى ايتىپ وتىراتىن اڭگىمە دە ويىنا ورالدى. بۇكىل جاھاندى جاراتقان ءبىر اللا دەگەن ءسوزدىڭ استارىنا ۇڭىلگىسى كەلدى. بىراق، جاراتۋشى قۇداي تۋرالى كىمنەن سۇرارىن بىلمەي توسىلدى. جارىتىپ ايتار ادام بولسا شە؟ اۋىلداعى مولداعا بارايىن دەسە، قازىر ولاردىڭ دا قاراسى ازايدى. جوقتىڭ قاسى دەسە دە بولادى. مولدا اتاۋلىنىڭ سوڭىنا

    30
  • تاريح

    باعىلان بي.

    التىن وردا حاندىعىنداعى مەملەكەت قايراتكەرلەرىنىڭ ءبىرى. ول توبىل وزەنى بويىن مەكەندەپتى. وباعان وزەنىنىڭ توبىلعا قۇيار جەرىندە باعىلان تو- عايى، باعىلان تالى، باعىلان قارا سۋى، باعىلان كولى، باعىلان تومارى، باعى- لان قىستاۋى، باعىلان شوعى، باعىلان وزەگى دەگەن جەر — سۋ اتتارى بور. باعىلان ءباھادۇر قارتايىپ، ءوز ەسىمىمەن اتالاتىن توعايدى مەكەندەيتىن ءوز اۋلىندا اۋىرىپ قايتىس بولىپتى. ونىڭ سۇيەگى توبىل وزەنىنىڭ جارقاباعىنا جەرلەنگەن. باعىلان ءبيدىڭ بوپاي ەسىمدى ايەلىنەن ارحات، فارحات، سارىمۇرات اتتى ۇلدارى دۇنيەگە كەلەدى. فارحات باتىردىڭ گۇلاندام ەسىمدى ايەلىنەن تا- ناش، ابباس، ماناس تۋادى. وسى كۇنگى قوستاناي وبلىسىنىڭ مەڭدىقارا، ۇزىن- كول اۋداندارىن، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جانە قازاقستاننىڭ باسقا دا جەرلەرىن مەكەندەيتىن اشامايلى كەرەيلەر وسى تاناشتىڭ ۇرپاقتارى. تاناش التىن وردا حاندىعىنىڭ كورنەكتى ادامدارىنىڭ

    35
  • تاريح

    ءسىبىر حاندىعى نەمەسە كەرەي توعىرۇل حاننىڭ ۇرپاعى تايبۇعا اۋلەتتەرى بيلىك قۇرعان مەملەكەتتىڭ قيلى تاعدىرى مەن تاريحي ارەنادان جوعالۋى

    تارلان تاريحتىڭ بىزگە بەيمالىم تۇستارى كوپ، اقيقاتى اشىلماعان جانە ءالى كۇنگە دەيىن قۇپيا پاراقتارىنان وزىندىك ورىن العان تايبۇعا اۋلەتتەرىنىڭ ورتا عاسىرلاردا بيلىك قۇرعان جۇرتى ءسىبىر ولكەسى نەمەسە ءسىبىر جۇرتى ەكەندىگى بارشامىزعا ايان. كەرەي توعرىل حاننىڭ ۇكىدەن (كەيبىر شەجىرە اڭىزداردا ۇيقى دەيدى، ال قىتاي دەرەكتەرىندە توعرىل حاننىڭ ءبىر ۇلىنىڭ ەسىمى ويحۋ) تۋعان نەمەرەسى تايبۇعا بۇل ايماقتا ون ءۇشىنشى عاسىردىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ءىنىسى تايشىقپەن بىرگە كەرەي حاندىعىنان قالعان ءبىر قاۋىم ەلدى سوڭىنا ەرتىپ ءوز الدىنا جەكە حاندىق قۇرىپ جەر كولەمى وراسان زور اۋماققا بيلىگىن جۇرگىزدى. شىڭعىس حان يمپەرياسىنىڭ ۇلان-عايىر ەۋرازيا كەڭىستىگىندە بيلىك قۇرعان داۋىرىندە وسى يمپەرياعا تاۋەلدى جەكە ءوز الدىنا مەملەكەتتىك قۇرىلىمى بار ەل بولعان تايبۇعا ديناستياسى نەمەسە تايبۇعا جۇرتىنىڭ تاريح ساحناسىنا

    86
  • تاريح

    مودە جانە ۇلى دالا

      جانىمحان وشان ر.ب. سۇيلەيمەنوۆ اتىنداعى شىعىستانۋ ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى، ت.ع.ك. مودە، ماودۋن، مودۋن شانيۋي (ب. ز. ب. 234? – ب.ز.ب. 174 جج.) – ۇلى عۇن يمپەرياسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى، جانە ب. ز. ب. 209 – ب. ز. ب. 174 جىلدارى يمپەرياعا بيلىك جۇرگىزگەن ايگىلى شانيۋي. ومىربايانى وتاندىق تاريح عىلىمىندا «عۇن» دەگەن اتپەن [1. 25-436 بب] كوپشىلىك قاۋىمعا ايگىلى بولعان كونە ەتنوس تۋرالى ەڭ كونە دەرەكتى قىتاي تاريحشىسى سىما تسيان ءوزىنىڭ ايگىلى شىعارماسى بولعان «شيتسزي» (تاريحي جازبالار) اتتى ەڭبەكتە ءبىرىنشى رەت سيۋننۋ (匈奴) دەگەن ەكى يەروگليفپەن جازىپ قالدىرعان. قازىرگى قىتاي تىلىندە «Xiōngnú» دەپ وقىلاتىن وسى ەكى يەروگليفتىڭ كونە داۋىردەگى قىتاي تىلىندەگى وقىلۋى تۋرالى ɕjʊŋ.nǔ *, qʰoŋ.nˤa, ت.ب. دەپ وقىلادى دەگەن پىكىرلەر

    87
  • تاريح

    جولىمبەت التىن كەنىشىنىڭ اتاۋى تۋرالى

    اتاقتى جولىمبەت بيدەن – قالي، قاليدان – بەكتازا، بەكتازادان – ازنابەك تارايدى. ازنابەك الەكسەەۆ اۋدانىنا قارايتىن «يسكرا» سوۆحوزى بولىمشەسىن باسقارىپ كەلگەن. ازنابەكتەن – امانگەلدى، التىنبەك، داۋلەتبەك، اسىلبەك، ازاماتتار تارايدى. جولىمبەت جايلاۋىن باسىپ ءوتىپ اششىلى-ايرىق وزەنى 92 شاقىرىم اعىپ سىلەتى وزەنىنە قۇيادى. كۇرسارى كەرەي – جەبەكە – جانعابىل – داۋلەتباي – قۇدايبارگەن – تاڭىربەرگەن – شاقاباي – سىزدىق. قاماش (قاماريددەن) اعا سىزدىقوۆ 1915 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. اتاسى شاقاباي قىنا اۋىلىندا تۋعان. قيماش سىزدىقوۆ 77 جاسىندا اتا-باباسىنىڭ زيراتىنا دۇعا باعىشتاۋعا جولعا شىعادى. قىنا اۋىلىندا جاسى سەكسەنگە كەلگەن نۇرتازا شارىپوۆپەن كەزدەسەدى، «شاقاباي جەلىسىن» كورسەتۋدى سۇرايدى. جاسى كەلىپ قالعان نۇرتازا سىزدەرمەن ءجۇرۋ وڭاي بولماس قويماس دەپ، ازنابەك بەكتازاۇلى قاليەۆتىڭ ءۇيىن كورسەتەدى. جالپى وسى ماڭايداعى

    51
  • kerey.kz TV

    قازاق ءسىبىر حاندىعىنا – 800 جىل!

          سوڭعى جىلدارى جارىق كورگەن عىلىمي ەڭبەكتەر دە قازاق حاندىگىنىڭ تاريحى ءبىر جاقتى كورسەتىلىپ ءجۇر. العاشقى قازاق حاندىعىمەن سوعىسقان كورشى ەلدەر حالقىمىزدىڭ بىتىسپەس جاۋى رەتىندە باياندالادى. سولاردىڭ ءبىرى – ءسىبىر حاندىعى. عاسىرلار بويى قازاق حاندىگىنىڭ تەرىسكەي جاعىندا جاتقان قازاق تايپالارى ءسىبىر حاندىگىنىڭ قۇرامىندا عۇمىر كەشكەنى بەلگىلى. بۇگىندە نوعاي ورداسى مەن ءسىبىر حاندىگىن رەسەي عالىمدارى مەنشىكتەپ الىپ ءجۇر. ال قازىرگى قازاق ەلىنىڭ قۇرامىنا كىرەتىن كەرەي تايپاسىنىڭ سول زاماندا ءوز حاندىعى بولعان. كەرەي حاندارىنىڭ عاسىردان عاسىرعا سوزىلعان ەجەلگى اۋلەتى وڭ حانمەن، سانگۇنمەن بىتپەيدى. ارقيلى تاريحي جاعداي، ءارتۇرلى كەيىپتە ودان ءارى جالعاسقان. وڭ حاننىڭ «جيناقتى تاۋاريح» پەن «قاستەرلى شەجىرەدە» ارنايى اتالمايتىن ۇلدارىنىڭ ءبىرى، كەي دەرەكتەردە، نەمەرەسى تايبۇعا (تاي-بۇقا) ازدى-كوپتى جاساعىمەن، تۇرعاقتارىمەن،

    126
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: