| 
  • ساياسات

    اسكەري دوكتريناعا كۇرەستىڭ «گيبريد» تاسىلدەرى ۇعىمى ەنگىزىلدى

    قازيس توعىزباەۆ قازاقستاندا وتكەن حالىقارالىق جاتتىعۋلار كەزىندە قويىلعان تاريحي پەرفورمانستىڭ جانىندا تۇرعان قازاقستاندىق پوليتسەي. وتار، 2 تامىز 2016 جىل. جاڭا اسكەري دوكترينادا قازاقستانعا قارسى قولدانىلۋى مۇمكىن «كۇرەستىڭ گيبريد تاسىلدەرى» تۋرالى ۇعىم ەنگىزىلدى. بۇل وزگەرىس رەسەي قىرىمدى اننەكسيالاننان ءۇش جىلدان كەيىن پايدا بولدى، بىراق ول وقيعا جايلى قازاقستاندىق دوكترينادا ءبىر ءسوز جازىلماعان. قىركۇيەكتىڭ 29-ى كۇنى قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ جاڭا اسكەري دوكترينانى بەكىتۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. الدىڭعى اسكەري دوكترينا 2011 جىلى قازاننىڭ 11-ءى قابىلدانعان بولاتىن. ساراپشىلار «گيبريد» كۇرەس تاسىلدەرى تۋرالى ەرەجەنى جاڭا دوكتريناداعى وزگەرىستەردىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى سانايدى. “گيبريد” كۇرەس تاسىلدەرى” اۋقىمدى وپەراتسيالار جۇرگىزىلەتىن ءداستۇرلى مايداندارعا مۇلدە ۇقسامايتىن سوعىس قيمىلدارىنىڭ جاڭا ءتۇرى رەتىندە «گيبريد سوعىس» جايلى ءۇش جىل بۇرىن، ياعني

    11
  • ساياسات

    «ولار دايىندالۋدا». ساياساتتانۋشى رەسەيدىڭ ارام پيعىلىن اشكەرە ەتتى

    كامشات ساتيەۆا رەسەي قازاقستانداعى بيلىك الماسقان جاعدايدا نە ىستەۋ كەرەك ەكەندەرىن الدىن الا ويلاستىرىپ، ونىڭ ستسەناريلەرىن ازىرلەۋدە. بۇعان قازاقستان تەرريتورياسىن رەسەيگە قوسىپ العىسى كەلەتىن كەيبىر ورىس ساياساتكەرلەرىنىڭ مالىمدەمەسى ايعاق-دەپ جازدى 365info.kz. وتكەن اپتادا جارىق كورگەن رەسەيلىك تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى گريگوري ميرونوۆتىڭ «ەگەر قازاقستان ءبىزدىڭ ءبىر فەدەراتسيا بولماسا، ونى ۋكراينانىڭ تاعدىرى كۇتىپ تۇر» اتتى ماقالاسىنا قاتىستى Forbes.kz-دا جاريالانعان ماقالاسىندا ساياساتتانۋشى دوسىم ساتپاەۆ وسىلاي دەدى. ءبىرىنشى — گرۋزيا، ودان سوڭ — ۋكراينا… ونىڭ پىكىرىنشە، بار شىندىقتى، قازاقستان تاريحىن قاساقانا بۇرمالاۋدا اۆتور ءوزىنىڭ تەك اقىماقتىعىن پاش ەتتى. الايدا مۇنداي ماقالاعا ءمان بەرمەۋ — كۇنا. ويتكەنى رەسەي تاراپىنان كۇيە جاعىلىپ، ەل قاۋىپسىزدىگىنە تىكەلەي قاۋىپ توندىرەتىن، كۇش كورسەتەتىن بۇل ماقالا ءبىرىنشىسى ەمەس. — ءبىرىنشى رەت بولسا،

    56
  • رۋحانيات

    جاڭا الىپبيگە كوشۋ قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋدى جەڭىلدەتەدى، – دەدى ەلباسى.

    ەلباسى مەملەكەتتىك ءتىلدى لاتىن قارپىنە كوشىرۋ جونىندەگى جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قۇرىلعان جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرىمەن كەزدەستى-دەپ حابارلايدى اقوردا ءباسپاسوز قىزمەتى. جيىندا مەملەكەت باسشىسىنا قوعامدىق تالقىلاۋلار بارىسىندا كەلىپ تۇسكەن ۇسىنىستاردى ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەنگەن قازاق ءتىلىنىڭ لاتىن قارپىنە نەگىزدەلگەن بىرىڭعاي ستاندارتىنىڭ جوباسى ۇسىنىلدى. قازاقستان پرەزيدەنتى مەملەكەتتىك ءتىلدى رەفورمالاۋ رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسى اياسىنداعى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. – بۇل كۇندەرى قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا الىپبيىنە بايلانىستى ماسەلە قوعامدا قىزۋ تالقىلانۋدا. وعان كوپتەگەن ادام قاتىستى. لاتىن قارپىنە كوشۋ تۋرالى يدەيا ءبىز تاۋەلسىزدىك العان كەزدەن تۋىنداعان بولاتىن. قازاق جازۋىنىڭ لاتىن قارپىنە كوشۋى ءاردايىم مەنىڭ ايرىقشا باقىلاۋىمدا بولدى، – دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ. وسى رەتتە، ەلباسى لاتىن قارپىنە كوشۋ ۇدەرىسىنىڭ تاريحي ءمانى بار ەكەنىنە توقتالىپ، بۇل ماسەلەنى بىرلەسە

    15
  • ساياسات

    “شاۋەشەك كەلىسىمى” قازاق-قىتاي شەكاراسىنىڭ نەگىزى بولدى”

    اسىلحان ماماشۇلى قازاقستان مەن قىتاي شەكاراسىنداعى بەكەت. قورعاس، 13 مامىر 2003 جىل. (كورنەكى سۋرەت.) وسىدان 153 جىل بۇرىن، ياعني 1864 جىلى قازان ايىنىڭ 7-ءسى كۇنى رەسەي مەن قىتاي اراسىندا “شاۋەشەك كەلىسىمىنە” قول قويىلدى. تاريحشى ءنابيجان مۇقامەتحانۇلى 153 جىل بۇرىن قول قويىلعان وسى “شاۋەشەك كەلىسىمى” قازىرگى قازاق-قىتاي شەكاراسىنىڭ نەگىزى بولعانىن” ايتادى. ازاتتىق ءتىلشىسى رەسەي جانە قازاق زەرتتەۋشىلەرىنىڭ عىلىمي دەرەكتەرى مەن پىكىرلەرىنە سۇيەنىپ، قازاقستاننىڭ شىعىس شەكاراسىنىڭ شەجىرەسىن ءسۇزىپ شىققان ەدى. قازاق-قىتاي شەكاراسىنىڭ قالاي تارتىلعانىن زەرتتەۋگە تىرىسقان تىلشىگە اۋەلى رەسەيلىك پروفەسسور، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ۆلاديمير مويسەەۆتىڭ “ورتالىق ازياداعى رەسەي مەن قىتاي (19-عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسى – 1917 جىل)” زەرتتەۋى ۇشىراستى. ءبىر جارىم عاسىردان استام ۋاقىت بۇرىن، قازان ايىنىڭ 7-ءسى كۇنى رەسەي مەن قىتاي اراسىندا شاۋەشەك كەلىسىمىنە

    40
  • ساياسات

    اتامباەۆ كولىك اپاتىنان كوز جۇمعان ۆيتسە-پرەمەردىڭ ولىمىنە كۇدىكپەن قارادى

    قىرعىزستان پرەزيدەنتى المازبەك اتامباەۆ كولىك اپاتىنان كوز جۇمعان ۆيتسە-پرەمەردىڭ ولىمىنە كۇدىكپەن قارادى. بۇل تۋرالى NUR.KZ پورتالى kaktus.media سايتىنا سىلتەمە جاساپ حابارلايدى. المازبەك اتامباەۆ. فوتو: AZATTYQ اتامباەۆ مەملەكەتتىك ماراپاتتاردى تابىستاۋ راسىمىندە ۆيتسە-پرەمەر-مينيستر تەمىر جۇماقادىروۆتىڭ قازاسىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىرىپ، ونىڭ جاقىندارىنا كوڭىل ايتتى. “تەمىر جۇماقادىروۆ – مەنىڭ سۇيىكتى شاكىرتتەرىمنىڭ ءبىرى، ول نەبارى 38 جاستا ەدى. مەن بۇل ادامدى ەلىمىزدىڭ باسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە كورەتىنمىن. كاماز نەلىكتەن قارسى بەتكە شىقتى؟ سايلاۋعا بار-جوعى ءبىر اپتا قالدى. مەن بۇل جايتقا قاتىستى ءۇنسىز قالا المايمىن. بيلىك سايلاۋدى لاس جۇرگىزۋدە دەگەن سىبىس تاراپ جاتىر. مەنىڭ جولداستارىمنىڭ دەنى سايلاۋ ءادىل ءوتۋى ءۇشىن كۇرەستە زارداپ شەكتى. كەيبىرى قازا بولدى. مەن دە تەمىر قۇرمانعازۇلى سەكىلدى ءولىپ كەتپەسەم، اركىمنىڭ سازايىن تارتتىرامىن. الايدا سايلاۋ ءادىل وتەدى”، – دەيدى

    30
  • جاھان جاڭالىقتارى

    قىتايداعى “دەموكراتيالىق تاڭداۋ كۇرەسى”

    وسى ۋاقىتقا دەيىن ءبىز قىتاي قوعامى مەن قىتاي بيلىگى اراسىندا ءارتۇرلى كۇردەلى توپتار مەن پىكىر، تانىمى ءبىر-بىرىنە كەلىسە بەرمەيتىن ساياسي، قارجىلىق شونجارلاردىڭ استىرتىن ايقاسى تۋرالى قىسىر كەڭەستىڭ باسىن شالىپ قويعان ەدىك. بۇگىن سونىڭ ازعانتاي بۇشپاعى رەتىندە تاريx بەتىندە قالعان تاعى ءبىر وقيعادان شاعىن شولۋ جاساماقشىمىز. ول قىتايداعى “دەموكراتيالىق تاڭداۋ كۇرەسى”. جالپى قىتاي قوعامى دەموكراتيالىق كۇرەستەردەن كوز اشپاعان قوعام، ءبىز سونى كوپ بىلە بەرمەيمىز، كۇرەستەردىڭ ءوز تاريxي كاتەگورياسى بار، بارلىق كۇرەستەردەن بۇل كۇرەس ءسال وزگەشە. ءبىزدىڭ باعانادان ايتقىمىز كەلىپ وتىرعان داتا 1989- جىلى پەكيندە بولعان تيان ءانمىن (天安门) وقيعاسى. تيان ءانمىن الاڭى الەمدەگى ەڭ ۇلكەن، ەڭ كەڭ الاڭداردىڭ قاتارىنا جاتادى. قىتايداعى دەموكراتيالىق قاندى كۇرەستىڭ ەڭ كورنەكتىسىنىڭ ءبىرى وسى الاڭدا ورىن العان.

    74
  • جاھان جاڭالىقتارى

    رەسەيدىڭ عارىش پروبلەماسى جانە بايقوڭىر

    اننا كلەۆتسوۆا “سويۋز” عارىش كەمەسىن ۇشىرۋ الاڭىنا اپارا جاتىر. بايقوڭىر، 25 ناۋرىز 2015 جىل. باتىس باسىلىمدارى رەسەيدىڭ عارىش باعدارلاماسىن دامىتۋ قيىندىقتارى جايلى كوممەنتاريلەر جاريالادى. ال قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بايقوڭىرداعى ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن قوزعاعان. رەسەيدىڭ عارىش سالاسىنداعى قيىندىقتارى اقش-تىڭ ۆاشينگتون شتاتىنىڭ Columbian گازەتى “العاشقى سپۋتنيكتەن كەيىنگى 60 جىلدان سوڭ رەسەيدىڭ عارىش باعدارلاماسى قيىندىقتارعا تاپ بولىپ جاتىر” دەگەن ماقالاسىندا رەسەيدىڭ عارىشتىق زەرتتەۋلەر سالاسىنداعى احۋالعا قاتىستى كوممەنتاري بەرگەن. “رەسەيدىڭ عارىش باعدارلاماسى 60 جىلدان كەيىن دە العاشقى جاساندى سپۋتنيكتى وربيتاعا شىعارعان زىمىراننىڭ جەتىلدىرىلگەن نۇسقاسىنا سۇيەنىپ وتىر. بۇل – ەلدىڭ تەحنولوگيالىق شەبەرلىگىنە دەگەن قۇرمەتى عانا ەمەس، ءوز جەتىستىكتەرىن ارى قاراي دامىتا الماۋىنىڭ دا بەلگىسى” دەپ جازعان Columbian. گازەت عارىشتى يگەرۋ – اقش پەن سسسر اراسىنداعى باسەكەلەستىكتىڭ

    27
  • ساياسات

    سەرىك احمەتوۆتىڭ تۇرمەدەن ەرتە بوساۋىن تۇرلىشە بولجايدى

    اسىلحان ماماشۇلى سەرىك احمەتوۆتىڭ پرەمەر-مينيستر كەزىندە تۇسكەن سۋرەتى. استانا، 24 قىركۇيەك 2012 جىل. قازاقستاننىڭ بۇرىنعى پرەمەر-ءمينيسترى، كوررۋپتسيالىق ايىپپەن سوتتالعان سەرىك احمەتوۆ قىركۇيەكتىڭ 21-ىندە بوستاندىققا شىقتى. ازاتتىق سويلەسكەن ساراپشىلار “قازاقستاندا زاڭ اركىمگە ارقالاي قولدانىلاتىنىن، ساياسي تۇتقىندارعا احمەتوۆكە جاسالعانداي راقىمشىلىق بولمايتىنىن” ايتادى. سەرىك احمەتوۆ قاراعاندى وبلىسىنداعى قاراباس كەنتىندەگى تۇرمەدەن قىركۇيەكتىڭ 21-ءى كۇنى تاڭەرتەڭ شىقتى. جەڭىل كۇرتەشە مەن قاراكوك دجينس شالبار كيگەن بۇرىنعى پرەمەردى ونداعان جۋرناليست پەن ۆيدەووپەراتور كۇتىپ الدى. جۋرناليستەرگە احمەتوۆتەن سۇحبات الۋدىڭ ءساتى تۇسپەدى، ول كولونيادان شىققان بەتتە قاسىنداعى قاراۋىل جىگىتتىڭ كومەگىمەن جول تالعامايتىن Toyota كولىگىنە ءمىنىپ كەتىپ قالدى. كولىككە قاراي ءجۇرىپ بارا جاتىپ ول جۋرناليستەرگە بولاشاقتا نە ىستەيتىنىن «ءالى جوسپارلاماعانىن»، دەنساۋلىعىنىڭ جاقسى ەكەنىن ايتىپ، «راحمەت سىزدەرگە!» دەپ قانا ءتىل قاتتى.

    77
  • كوز قاراس

    «وسى جولى ءبارى بىتەدى». ساراپشى رەسەيگە سالىناتىن سانكتسيانىڭ سۇمدىق قۇپياسىن اشتى

    كامشات ساتيەۆا رەسەيگە سالىنباق سوڭعى سانكتسيانىڭ سالدارى قانداي بولاتىنىن ايتىپ بەرگەن قارجىگەر-مامان ءاليحان قاناپيا سۇمدىق قۇپيانىڭ بەتىن اشتى. ونىڭ پىكىرىنشە، اقش كونگرەسى قابىلداعان كەزەكتى سانكتسيا رەسەيدىڭ ساياسي ەليتاسىن بەكەردەن بەكەر دۇرلىكتىرىپ جىبەرگەن جوق. سانكتسيانىڭ سالدارى وتە اۋىر. بۇل تۋرالى قارجىگەر-مامان ءاليحان قاناپيا kaz.365info.kz سايتىنا بەرگەن سۇقباتىندا ءمالىم ەتتى. ءوز سۇقباتىندا مامان، الدىمەن، دوللاردىڭ قىمباتتاۋىنا قاتىستى پىكىرىن ءبىلدىردى. سانكتسيا سالدارى… — قازىر دوللاردىڭ قىمباتتاۋىنا ناقتى ەكونوميكالىق فاكتور ورىن العان جوق. ونىڭ تەك ەكى جاناما سەبەبى بار. بىردەن-ءبىر سەبەبى — رەسەيگە باعىتتالعان جاڭا سانكتسيانىڭ سالقىنى بۇل. ويتكەنى تەڭگە ورىستىڭ اقشاسىنا تاۋەلدى. ءبىزدىڭ ەكونوميكامىز رەسەي ەكونوميكاسىنا تاۋەلدى دەگەندەي. رەسەي ەكونوميكاسى شىنداپ شاتقاياقتايىن دەپ تۇر. دەمەك، ول مىندەتتى تۇردە قازاقستانعا دا اسەر ەتەدى. كۇرت

    231
  • كوز قاراس

    ەردەن قاجىبەك: «قازاق مەكتەبى» دەگەن اتاۋ بولماۋى كەرەك

    ەردەن قاجىبەكتى كوزىقاراقتى وقىرمان جاقسى تانيدى. قىزمەتتە جۇرگەنى بار، بىلىكتى عالىم اتانعانى بار، «قاشىپ كەتىپتى» دەگەن ءسوزى بار… قايبىر جىلى قارجى پوليتسياسى ەردەن قاجىبەكتىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ءىز قوزعاپ، ايىپ تاقتى. ال ول قاشىپ كەتتى. سول كەزدە «ەردەن ەندى ەلگە ورالمايدى، وسى كەتكەننەن جوق بولادى» دەپ جورامالداعاندار دا بولدى. بىراق ول قازىر ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ءتىل ءبىلىمى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى. ءبىز ەردەن مىرزا قاجىبەكتى اشىق اڭگىمەگە شاقىرىپ، وسىناۋ جايتتاردىڭ انىق-قانىعىن سۇراي وتىرىپ، لاتىن الىپبيىنە قاتىستى ماسەلەنىڭ دە ءتۇپ-توركىنىنە قانىقتىق. سونىمەن اڭگىمە الىپبيدەن باستالدى… – ەردەن زاداۇلى، سوڭعى كەزدەرى لاتىن الىپبيىنە ءوتۋ ماسەلەسى قىزۋ تالقىلانۋدا. كەشەگى سوۆەت وداعىنىڭ قۇرامىندا بولعان بىرقاتار ەلدەر بۇل الىپبيگە تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق ىڭ-شىڭسىز ءوتىپ الدى. قالاي ويلايسىز، ءبىز قولىمىزدى

    107
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: