| 
  • رۋحانيات

    مارال يشان قۇرمانۇلى.

    كەرەي رۋىنىڭ تارىشى تايپاسىنا جاتاتىن اقسارى اتاسىنىڭ نۇرىمبەت اۋلەتىنە جاتادى. بۇل ەلدىڭ اتاقونىسى وسى كۇنگى رەسەيدىڭ قورعان وبلىسى، سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ جامبىل اۋدانى، قوستاناي وبلىسىنىڭ ۇزىنكول اۋدانى. ءبىز اڭگىمە ەتكەلى وتىرعان مارال قۇرمانۇلى جونىندە رەۆوليۋتسياعا دەيىن دە، ودان كەيىن دە، ءبىزدىڭ زامانىمىزدا دا ءبىرشاما كىتاپ، گازەت-جۋرنال بەتتەرىندە ماقالالارى شىقتى. بابامىزعا بايلانىستى ماتەريالداردى ەنتسيكلوپەديا بەتتەرىنەن دە تابۋعا بولادى. مارال يشان سول قوزعالىستىڭ رۋحاني كوسەمى بولعان ادام. قازاق قوعامىنىڭ وسى تۇستا داعدارىسقا ۇشىراعان ۇلتتىق رۋحىن كوتەرۋگە ءدىننىڭ ىقپالىن پايدالانۋعا تىرىسقان مارال بابانىڭ ازاماتتىق ەرلىگىن ۇمىتۋعا بولمايدى. يشاننىڭ اكەسى قۇرمان كەنجەبايۇلى بەس ۋاقىت نامازىن قالدىرماعان، ءارى باتىر، ءارى ءدىندار ادام بولىپتى. ونىڭ ەرەكشە ءبىر قاسيەتى – ادام ەمدەيتىن ءتاۋىپ ەكەن. ابىلايدىڭ باتىرلارىنىڭ ءبىرى،

    124
  • رۋحانيات

    ابايدىڭ ءماشھۇر جۇسىپكە قويعان سۇراعى

    توبىقتىنىڭ ەلىنە ساپارلاپ شىققان ءماشھۇر ءجۇسىپ بىرەر كىسىمەن اقىننىڭ ۇيىنە كىرىپ كەلگەندە اباي وعان الدەنەشە توسىن ساۋال قويىپ: – اقىماق باسقا ادىرايىپ كوز بىتەدى، دۋالى اۋىزعا سىلدىرلاعان ءسوز بىتەدى. كەلبەتسىز ەمەس ەكەنسىڭ. ايتشى، قۇداي قايدا؟ جۇماق پەن توزاق قايدا؟ – دەپتى. سوندا ءماشھۇر ىركىلمەستەن: – ابايدىڭ قۇدايى قايدا ەكەنىن بىلمەيمىن. مەنىڭ قۇدايىم، مىنە، جۇرەگىمدە تۇر. جۇماق پەن توزاق اركىمنىڭ ءوز ۇيىندە، قاتىنىڭ اقىلدى بولسا – جۇماق، اقىماق بولسا – توزاق، – دەگەن ەكەن. اباي سوندا: «ءماشھۇرىم، دەسە دەگەندەي ەكەنسىڭ، تورگە شىق» – دەپ قۇرمەت كورسەتىپتى. *** اق نەكە ۇرپاق! پەرزەنت! جان بىتكەننىڭ كوكىرەگىن ءاپ-ساتتە ىزگى سەزىمگە، ماقتانىشقا، قۋانىشقا تولتىراتىن قايران جالعىز اۋىز قاسيەتتى ءسوز! سەنىڭ اتىڭ دا، زاتىڭ دا ماڭگىلىك.

    159
  • مادەنيەت

    قازاقتىڭ ادامتانۋ ءىلىمى

    ءاربىر حالىقتىڭ تابيعي جاراتىلىسىندا ءوزىن باسقالاردان ەرەكشەلەپ تۇراتىن كەمەل قاسيەتى بولادى. ايتالىق، اعارتۋشى ىبىراي التىنسارين 1879 جىلى ورىنبوردا جارىق كورگەن «قازاق حرەستوماتياسى» اتتى ەڭبەگىندە، قازاق جاراتىلىسى وتە تازا حالىق، ونىڭ سانا-سەزىمى مەن سۇڭعىلالىعى بىرەۋ سالىپ بەرگەن تار شەڭبەرگە سىيمايدى دەسە، ءحىح عاسىردا ءومىر سۇرگەن پولياك زەرتتەۋشىسى ا.يانۋشكەەۆيچ كۇندەلىگىندە، «قازاقتاردىڭ اقىل-وي قابىلەتى مەن سۇڭعىلالىعىنا ەرىكسىز تاڭىرقاي، تاڭدانباسقا باسقا امال جوق» دەپ حالقىمىزدىڭ باسقالاردان ارتىق كەمەل قاسيەتى جايلى تامسانا جازادى. دەمەك، حالىقتىڭ باسقا جۇرتتان ەرەكشەلىگى – ونىڭ سۇڭعىلالىعى ەكەن. بىردە اتاقتى قاز داۋىستى قازىبەك بي تاڭ بوزىمەن جىلقى ءۇيىرىن شولىپ كەلە جاتىپ، بەتكەيدە ەرىن جاستانىپ ۇيىقتاپ جاتقان جيەنى جانىبەك باتىردى كورىپ: «ەلىڭدى ەل ەتەرسىڭ، ەجەلگى جەرگە جەتەرسىڭ، ەكى ءبورىڭ تۇرعاندا، ەكەلەنبەي نە

    92
  • مادەنيەت

    ياسين قۇمارۇلى: ەجەلگى تۇركى تايپالارىنداعى توتەمدىك اڭ – قۇستاردىڭ اڭىزدىق نەگىزدەرى

    انوتاتسيا  ماقالادا گريفون، كوكبورى (قۇسبورى) ءتاڭىر ۇعىمدارى مەن اتاۋلارى توڭىرەگىندەگى سونداي-اق ساق، عۇن، ءۇيسىن، تۇركىلەردىڭ ءبورى توتەمدىلىگى جانە اتتارىنىڭ دا بورىگە بايلانىستىلىعى زەرتتەلەدى. گريفون جانە كوكبورى گريفون (griffon) قازىرگە دەيىنگى انىقتاماعا ساي جارتىلاي ارىستان، جارتىلاي قۇماي نەمەسە باسى، قاناتى قۇس، دەنەسى ارىستان اڭىزدىق ماقۇلىق (狮鹫). بىرەۋلەر ونى جاۋىزدىقتىڭ سيمۆولىنا بالاسا ەندى بىرەۋلەر ىزگىلىكتىڭ ء(تىپتى حريستوستىڭ)نىشانى دەپ بىلەدى. «ەتيمولوگيا» اتتى  ەڭبەكتە: «حريستوس – ارىستان، ويتكەنى وندا تەڭدەسسىز پاراسات جانە قۇش-قۋات بار، حريستوس ارى قۇزعىن، ويتكەنى ول قايتا تىرىلگەن سوڭ اسپانعا كوتەرىلىپ، جۇماققا شىعادى»، – دەپ جازىلعان. گريفون كوبىنە گرەك اڭىزدارىندا جولىعادى. ونىڭ ارعى جانە كەيىنگى زامانعى مادەنيەت، ەتنوس، ت.ب. تانۋداعى ورنى ماڭىزدى. ول قيىر شىعىستىڭ ايداھارى سياقتى ءبىر داۋىر مادەنيەتىنىڭ سيمۆولى. دەسە دە، گريفون گرەك اڭىزدارىندا عانا ساقتالىپ قالماستان،  باسقا  ايماقتاردا دا  كەڭىنەن  تارالعاندىعى  بايقالادى.  اسىرەسە ونىڭ ارحەولوگيالىق دەرەگى ورتالىق ازيا وڭىرىنەن كوپ بايقالادى. بايىرعى ەلامدىقتار ونى ارحيتەكتۋرادا كەڭىنەن پايدالانعان. گەرودوتتىڭ «تاريح» اتتى ۇلى ەڭبەگىندە griffon  بىرنەشە  جەردە  جولىعادى،  بارلىعى  ساقتارعا  بايلانىستى.  گەرودوت  جانە ساقتار  جەرىندە  گريفوننىڭ  ايگىلى  بولعاندىعىن  دا  جازادى.  (IV.79)  تاريحي دەرەكتەرگە،  اڭىزدارعا  نەگىزدەلگەندە  گريفون  ۋكراينادان  ورتا  ازياعا  دەيىنگە سكيف دالاسىندا بولعان دەپ قارالادى. ساقتاردىڭ گريفون اسەم ونەرى تۋرالى: ساق مولالارىندا بار. بەرەلدە، پازىرىقتا، ەسىكتە، الاگۋدە، تىپتى عۇنداردىڭ كوشى جانە جويقىن جورىعىمەن بىرگە قيىر شىعىس جەرىنە دەيىن جەتكەندىگى بايقالادى. گەرودوتتىڭ  ايتۋىنشا،  يسسەدونداردىڭ  جوعارعى  جاعىندا  اريماسپى،  ياعني جالعىز  كوزدىلەر  تۇرادى.  ال  ولار  تۇرعان  جەردە  التىندى  قورىپ  جاتقان  گريفون بولادى  دەسە،  ول  تاعى،  يسسەدونداردىڭ  اريماسپى  جاعىنان  ىعىستىرىلىپ،  ودان سكيفتەر يسسەدوندار جاعىنان ىعىستىرىلعاندىعىن جازادى [1]. گەرودوت:  «بۇل  ارادان  شالعايداعى  جاعدايلار  تۋرالى  مالىمەتتەردى  تەك يسسەدونداردىڭ ايتقاندارىنان عانا بىلەمىز. ولار جالعىز كوزدىلەر مەن التىن قورىپ جاتقان گريفون تۋرالى اڭگىمەلەيدى. سكيفتەر بۇل اڭگىمەلەردى يسسەدونداردان ەستيدى. ودان سكيفتەر ونى گرەكتەرگە جەتكىزەدى. سونىمەن بىز ولاردى جالعىز كوزدىلەر دەپ اتادىق. سكيفتەر Arimaspi  دەيدى. «Arima» بىر دەگەندى، «spu» كوز دەگەندى بىلدىرەدى»، – دەيدى [2].

    306
  • رۋحانيات

    قوش بول، سوۆەتتىك اتاۋلار!

    رەداكتسيادان: كۇنى بۇگىنگە دەيىن بولات باكاۋوۆ باسقاراتىن پاۆلودار وبلىسىنا، ونداعى تىلدىك ماسەلەلەرگە، جەر-سۋ اتاۋلارىنا، الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە ت.ب. قاتىستى سىني ءسوز Abai.kz اقپاراتتىق پورتالىندا از جازىلعان جوق. ءبىز جازساق وتكىر ءھام ءادىل سىن جازدىق. بىرەۋدى ناقاق قارالاپ، دەرەك بۇرمالاعان جوقپىز. وزەكتى پروبلەمالارعا ءوز ويىمىزدى قوستىق. سونىڭ ءبىرى – وڭىردەگى وگەي اتاۋلار ەدى. ەسكى وداقتىڭ كەزىندە يدەولوگيالىق ماجبۇرلەۋ ارقىلى ەنگەن سول ءبىر ساياسي ءھام بەيساۋات اتاۋلاردىڭ كۇنى بۇگىنگە دەيىن ساقتالىپ كەلە جاتقانىن تالاي رەت جازدىق.  بۇگىن رەداكتسيامىزدىڭ ەلەكتروندى پوشتاسىنا پاۆلودار وبلىسى تىلدەردى دامىتۋ جونىندەگى باسقارماسىنىڭ ونوماستيكا جۇمىستارى ءبولىمى وڭىردەگى جەر-سۋ، ەلدى-مەكەن مەن كوشە، اۋدان اتاۋلارىن قازاقىلاندىرۋ بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى بايانداپ، ماقالا جولداپتى. سويتسەك، كەرەكۋ جۇرتى “قوش بول، سوۆەتتىك اتاۋلار” دەپتى. ناقتىلاپ

    194
  • كوز قاراس

    قازاق ءتىلى تەك كەدەيلەرگە كەرەك…  

        ەلىمىزدەگى جالپى  وتباسىنىڭ سانى 2,3 ملن-نان استام دەسەدى.جاريالانعان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك ولاردىڭ  سەكسەنگە تاياۋى  الەمدىك باحۋاتتى بايلارمەن تەڭەسە  الاتىن شامالى  ەكەن.جالپى ۇلتتىق بۋرجۋيلاردىڭ  نەگىزى قالانعان ءتارىزدى.ەكىنشى جاعىنان كەدەيلەر دە ولارعا ساي، قالىسپاي ءوسىپتى.بىلىكتى ءۋاليدىڭ  سوزىنە قاراعاندا الەۋمەتتىك جاعىنان از قام-تىلعان وتباسى- 600 مىڭعا تاياۋ كورىنەدى.ولاردى تاقىر كەدەيگە سانايتىندار دا بار ەكەن. قازاق قوعامىنىڭ وتكەن تاريحىنا  كوز جۇگىرتسەڭىز،ولكەمىزدە،جالپى اۋماقتا، تىنىشتىق ورناپ،ادامدار الاڭسىز ءومىر ءسۇرىپ، تىرلىك كەشكەن، «قوي ۇستىنە بوز تورعاي جۇمىرتقالاعان دا»، اشتىقتان قىرىلىپ-جويىلىپ،تەنتىرەپ بەزىپ،اۋىپ-كوشىپ،زار ەڭىرەگەن زامان  دا بولىپتى. بىراق،قاي-قايسىسى دا ۇزاققا سوزىلماپتى.ەلباسىنا جاقسىلىقتى ورناتىپ،باسىن بىرىكتىرىپ،مەملەكەت  قۇرىپ،حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن قالپىنا كەلتىرۋدە، حانداردىڭ،بيلەردىڭ،سۇلتانداردىڭ،باتىرلاردىڭ،ويشىل-عۇلاما اقىلمانداردىڭ ، كۇرەس-كەرلەردىڭ،قايراتكەرلەردىڭ ساليحالى ساياساتى شەشۋشى ءرول اتقارىپتى.ال،قىرىلىپ جويىلۋ،تەنتىرەپ بەزۋ،باسقانىڭ قول استىنا ەنىپ،بوداندىققا اينالۋ جاۋلارىمىزدىڭ جىمىسقى ساياساتى،ۇلى دەرجاۆالىق شوۆينيستىك پيعىلى

    150
  • رۋحانيات

    تەرەڭنەن تەرگەن ءجاۋھار ءىلىم

    پەداگوگيكا-فيلوسوفميامەن تامىرلاس عىلىم.ونى قىسقاشا پايىمداساق:ول-ادامدى دامىتۋ جولىن ايقىنداۋشى  فيلوسوفيا. ال،ءدىن دەگەنىمىز ادامزاتتى جاراتۋشىنىڭ سالعان جول-ىنان اداستىرساي الىپ جۇرەر، باعىت-باعدارىن نۇسقاۋشى شامشىراق.  مىنە،  سوندىقتان دا، يمانيپەداگوگيكا جەكە ءبىر ۇلتتىڭ نەمەسە ءناسىلدىڭ،ءدىننىڭ  نەسىبەسى ەمەس جالپىعا ورتاق ، ۇلتاندى تانىم قورى. يمانيپەداگوگيكا ادامزاتتىڭ ەڭ اسىل ساپاسى،ادامشىلىقتىڭ اسقار شىڭى ىزگىلىككە  نەگىزدەلگەنلىكتەن:ءبىرىنشى.وسكەلەڭ جاس ۇرپاق تاربيەسىنىڭ پەداگوگيكالىق يدەيالارى مەن تاجىريبەسىنىڭ تاريحي داستۇرلەر تامىرى تەرەڭگە كەتەدى. وتاندىق پەداگوگيكا عىلىمى عاسىرلار بويى – بالا ەڭ جوعارى قۇندىلىق، ادام ءومىرىنىڭ جالعاسى، ادامزات قوعامىن جالعاستىرۋشى دەگەن ىزگىلىكتى ويدىڭ نەگىزىندە دامىپ كەلەدى. قاي كەزدە دە بالا تاربيەسى سول قوعامنىڭ باستى مىندەتىنىڭ ءبىرى بولعان. سوندىقتان وتاندىق ىزگىلىكتى پەداگوگيكانىڭ داستۇرلەرىن دامىتا  وتىرىپ ونىڭ تۇعىرلى تۇيىندەرىن تىرەك ەتەدى.قازاقتا ءتالىم-تاربيەلىك كوپتەگەن ءىلىم-ءبىلىم بار.ماسەلەن:ەرلىك-باتىرلىققا باۋلۋ قازاق

    167
  • رۋحانيات

    رۋحاني جاڭعىرۋ – وسكەلەڭ ۇرپاق نەگىزى

    قازاق مەملەكەتتىك قىزدار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى پەداگوگيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بەكبولعانوۆا ا.ق. «رۋحاني جاڭعىرۋ» – بارلىق قازىرگى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەر مەن جاھاندانۋ سىن-قاتەرلەرىن ەسكەرە وتىرىپ، قازاقستاندىقتاردىڭ رۋحاني قۇندىلىقتارىن جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ باعدارلامالىق ماقالاسى. جاھاندانۋ داۋىرىندە ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ ءبىرى- ءبىلىم بۇگىنگى ۇرپاق قالىپتاستىرۋ بولىپ تابىلادى. قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى تاربيەلەۋ-مەملەكەتتىڭ عانا ەمەس، وتباسىنىڭ دا، ەڭبەك ۇجىمىنىڭ دا، جالپى قوعامنىڭ دا ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى. بىراق بۇل جەردە باستى ءرول ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بەرىلەدى. پەداگوگتەردىڭ مىندەتى پاتريوتيزم نەگىزدەرىن ءتۇسىندىرۋ،پاتريوتتىق تاربيە بەرۋ جانە پاتريوتتىق سەزىمدى جان-جاقتى دامىتۋ. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا ساباقتاردا دا، سىنىپتان تىس ءىس-شارالاردا دا پاتريوتتىق تاربيەنىڭ ءتۇرلى باعىتتارى مەن نىساندارى بار. بۇگىنگى تاڭدا مۇعالىم مەن وقۋشىنىڭ ىنتىماقتاستىعى، ديالوگى، ونىڭ جەكە ومىرلىك تاجىريبەسىنە سۇيەنۋ، وقۋشىنىڭ وزىندىك ءومىر

    214
  • مادەنيەت

      ەتنوگراف باياحىمەت جۇمابايۇلىنىڭ جەتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى

    الماتى قالاسىنداعى جازۋشىلار كىتاپحاناسىندا 2019 جىلى 5 ءساۋىر كۇنى ەتنوگراف، جازۋشى باياحىمەت جۇمابايۇلىنىڭ ەتنوگرافيالىق جەتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. ەتنوگراف، جازۋشى باياحىمەت جۇمابايۇلى  احەتوۆ ماماي قانيۇلى دابىرالى ءارى عىلمي دەڭگەيدە وتكەن بۇل رەتكى جەتى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىن الماتى قالاسى اكىمىنىڭ كەڭەسشىسى، «ءتىل» ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى احەتوۆ ماماي قانيۇلى باسقاردى.     مازمۇنى باي، قۇندىلىعى جوعارى، تاريحىمىزدى ارىدان قوزعايتىن جەتى كىتاپتىڭ تۇساۋىن كەسۋ مارتەبەسىنە يە بولىپ، سالتاناتىن اسىرعاندار: نۇرتىلەۋ يمانقاليۇلى نۇرتىلەۋ يمانقاليۇلى. قازاقستان ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، كورنەكتى تەلە جۋرناليست.   عالىم جايلىباي عالىم جايلىباي. حالىقارالىق الاش سىيلىعىنىڭ يەگەرى، «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى. يسلام جەمەنەي يسلام جەمەنەي. ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «تۇران-يران» عىلمي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى، پسيحولوگيا عىلىمىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور.   ءنابيجان مۇقامەتقانۇلى ءنابيجان

    294
  • رۋحانيات

    التى الاشقا جول تارتار التى كىتاپ

    ء(جادي شاكەنۇلىنىڭ جاڭا كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى) 11 ءساۋىر 2019 جىلى الماتى قالاسى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ادەبيەتشىلەر ۇيىندە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارماسى، «ەر جانىبەك حالىقارالىق قوعامدىق قورى»، «ەل اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ، ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. حالىقارالىق شىڭعىسحان اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ءجادي شاكەنۇلىنىڭ التى شىعارماشىلىق ەڭبەگى التى الاشقا جول تارتپاق. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، اقىن باۋىرجان جاقىپ مىرزانىڭ جۇرگىزۋىمەن وتەتىن ايتۋلى كەشتىڭ تۇساۋكەسەرىنە كورنەكتى ادەبيەتشى عالىمدار مەن قالامگەرلەر: تەمىرحان تەبەگەنوۆ، جانات احمادي،سەرىكقازى قوراباي، داۋلەتبەك بايتۇرسىن، جاركەن بودەشۇلى، عالىم جايلىباي، مۇرات شايماران، ت.ب. سونىمەن قاتار، باسپا ءسوز وكىلدەرى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە. ج.شاكەنۇلى 1967 جىلى 5 مامىردا قىتاي اۋماعىنا قاراستى ءور التايدا تۋعان. 1997 جىلى اتاجۇرتقا قونىستانعان.  تاۋەلسىز ەلگە كەلگەنەن

    242
load more

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: