|  | 

كوز قاراس

قازاقتار، مەكتەپتە، كوللەدجدە، جوو-دا گيتلەر جايلى وتىرىك وقىتقان.


ناعاشىباي ەسمىرزا

15727111_1322420177820962_4549859131674809772_n

 گيتلەر تۋرالى بىلىكتەرى ورتا ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەن اسا الماي قالعان قازاقتاردىڭ سول ۇلى تۇلعا تۋرالى وزدەرىنشە تون پىشەتىندەرىن قايتەسىڭ…

قازاقتار، مەكتەپتە، كوللەدجدە، جوو-دا گيتلەر جايلى وتىرىك وقىتقان.
گيتلەر ماسەلەسىمەن اينالىسقانىما 7-8 جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ءبىراز ادەبيەتتەرى اقتاردىم. كوپ نارسەلەرگە كوزقاراسىم وزگەردى.

كوزىمنىڭ جەتكەنى مىنالار: گيتلەر نەمىس ۇلتىنىڭ قاس جاۋى كىم ەكەنىن تاپ باسىپ تابا ءبىلدى. ول باتىس دەموكراتياسى مەن سسسر دەپ اتالاتىن يمپەريانى ەۆرەيلەردىڭ باسقارىپ وتىرعانىن كورە ءبىلدى.

ال گيتلەر قۇرعان مەملەكەت ەۆرەيلەر باسقارىپ وتىرعان حالىقارالىق قارجى جۇيەسىنە باعىنباي، وعان ايتارلىقتاي نۇسقان كەلتىردى.
گيتلەر ءوز ۇلتىنىڭ الدىندا بەرگەن ۋادەسىن ورىنداپ، نەمىس ۇلتىنا شىنايى سوتسياليزم قۇرىپ بەرە الدى.

ال ستالين شە؟ ول بولشەۆيكتەردىڭ اسىل ارمانى – الەمدىك رەۆوليۋتسيادان (ميروۆايا رەۆوليۋتسيا) باس تارتپاي، سول رەۆوليۋتسيانى جاساپ، الەمگە بيلىك جۇرگىزۋگە دايىندالا بەردى. ءبىر عانا مىسال: ستالين ۆدۆ دەگەن اسكەردى 1930 جىلدىڭ 2 تامىزىندا قۇردى. ال گيتلەر قاشان كەلدى بيلىككە؟ 1933 جىلدىڭ 30 قاڭتارىندا.

ستالين نەلىكتەن 1939 جىلدىڭ 23 تامىزىندا سوعىسپايمىز دەگەن پاكتگە قول قويدى. ويتكەنى وسى كەلەسىمگە قول قويىلعان سوڭ گيتلەر دانتسينگ ماسەلەسىن قارۋدىڭ كۇشىمەن شەشۋگە كىرىسەتىنى ايدان انىق بولاتىن. وسى پاكت بارىسىندا قۇپيا حاتتامالارعا قول قويىلعانىنى دا بارشاعا ايان. ەگەر گيتلەر پولشاعا باسىپ كىرسە، باتىس دەموكراتياسى قاراپ قالماي، گيتلەرگە قارسى سوعىس اشاتىنى دا بەلگىلى بولاتىن. ءسويتىپ ستالين ەكى جۇيەنى ءبىر-بىرىنە ايداپ سالىپ، ولاردىڭ ابدەن السىرەگەن ساتىندە ولاردى جايپاپ وتۋگە مىقتاپ دايىندالا باستادى.

1941 جىلدىڭ 22 ماۋسىمى قارساڭىندا ستاليندە 24 000 تانك، 21 000 سامولەت بولدى. ونىڭ 15 مىڭداي تانكسى مەن 10 مىڭداي سامولەتى باتىس شەكاراعا شوعىرلاندىرىلگان بولاتىن.

ال گيتلەر ءوزىنىڭ باستى ەرلىگىن 3 350 تانكمەن-اق جاسادى.

ەگەر سول كۇنى گيتلەر قويشى سونى دەپ، ءسال جۇمساقتىق تانىتقاندا، قازىر الەم سولتۇستىك كورەيانىڭ كەبىن كيىپ وتىراتىن ەدى.

ال سوعىستى ستالين باستاپ جىبەرگەندە، ونسىز دا سانى 2 ميلليوننان ءسال اساتىن قازاق جەر بەتىنەن جويىلىپ كەتەتىن ەدى. ويتكەنى ءبىر شارشى شاقىرىمىنا ءبىر ادامنان دا كەلمەيتىن سايىن دالانى كىممەن تولتىراتىنىن ستالين بىلەتىن ەدى.

ازىرگە وسى. كوپ جازۋعا قۇمار ەمەسپىن.


ناعاشىباي ەسمىرزانىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

  • ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى.

    ارمان المەنبەت ەكى-ءۇش كۇن ۋايىمعا سالىنىپ كەتتىم. وسى سوڭعى جازعانىم بولسىن. ءارى قاراي قۇدايعا تاپسىرىپ، جۇمىسىمدى ىستەيىن. 6 اقپان كۇنگى ويىم: ءبىزدى باسقارىپ وتىرعان ءبىر توپ ادام ءۇشىن ورىس ءتىلى – يۆل اپپاراتى ىسپەتتى. كوۆيد كەزىندە وكپەسى جۇمىس ىستەمەي قالعان ادامدارعا تۇركيادان يۆل دەگەن اپپارات اكەلگەنى ەستەرىڭىزدە مە؟ يۆل بولماي، قانشا ادام ءولىپ قالدى. ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، ماڭگىلىك ەل مەن ەسىل وزەنىنىڭ ورتاسىنداعى بەس-التى عيمارات بوساپ قالادى. تەك ورىسشا ويلاناتىن ادامدار جينالىپ اپ، وزدەرى ادەمى وتىر و جەردە. مەنىڭ تۇسىنىگىمدە، ورىس ءتىلىن كونستيتتسيادان الىپ تاستاۋ ءۇشىن وعان الدىن الا دايىندالۋ كەرەك. سوڭعى ەكى جارىم جىلدا وسىنى قاتتى ويلانىپ ءجۇرمىن. ۇسىنايىن دەپ ەدىم، قىزىعاتىن ادام تابا المادىم. ءسويتىپ «انا ءتىل

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: