قىرىمداعى اسكەري ليتسەيدىڭ ودەسساعا كوشكەنىنە – ءۇش جىل

2014 جىلعى ناۋرىزدىڭ 20-سى كۇنى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ ناحيموۆ اتىنداعى سەۆاستوپول اكادەمياسىنىڭ تۋ تۇعىرىنا رەسەيدىڭ ءۇش ءتۇستى جالاۋى ءىلىندى. وقۋ ورنىن باسقارۋ رەسەي تاعايىنداعان اكىمشىلىك قاراۋىنا ءوتتى. بىراق انتىنان اينىماعان وفيتسەرلەر مەن كۋرسانتتار جانە سەرتىنەن تايماعان ليتسەيستەر ۋكراينانىڭ مەملەكەتتىك تۋى مەن اسكەري-تەڭىز تۋىن بىرنەشە كۇن بويى ناحيموۆ اكادەمياسى تەرريتورياسىندا ورنالاسقان اسكەري-تەڭىز ليتسەيى الاڭىندا ءىلىپ ءجۇردى.

جاۋىنگەرلىك تۋ باردا اسكەري ءبولىم دە بار

سەۆاستوپول ليتسەيىنە وسى وقۋ ورنى سالتاناتپەن اشىلعان كۇنى – 2009 جىلعى قىركۇيەكتىڭ 1-ىندە تابىستالعان جاۋىنگەرلىك تۋ قازىر وقۋ ورنى باستىعى ۆيكتور شمىگانوۆسكيدىڭ كابينەتىندە تۇر. قىرىم اننەكسياسى كەزىندە 1-دارەجەلى كاپيتان وڭتۇستىك اسكەري-تەڭىز بازاسىندا (دونۋزلاۆ كولىندەگى نوۆووزەرنوە كەنتى. – ازاتتىق) ءبولىم باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولىپ، قىزمەت اتقارعان.

ۆيكتور شمىگانوۆسكيدىڭ ايتۋىنشا، جاۋىنگەرلىك تۋى بار كەزدە اسكەري ءبولىم تىرشىلىگىن توقتاتپايدى دەپ سانالادى. سوندىقتان وقۋ ورنى تۋىن وككۋپاتسيالانعان قىرىمنان قۇرلىققا ليتسەيدىڭ سول كەزدەگى باستىعى يگور كولەجنيۋكتىڭ ايەلى لاريسا جاسىرىن الىپ شىققان. ءوزى دە اسكەري قىزمەتشى ايەل تۋدى دەنەسىنە وراپ، كيىمىنىڭ استىنا تىعىپ العان. رەسەي شەكاراشىلارى تۇرىپ ۇلگەرگەن كوردونداردان ءوتۋ قاۋىپتى بولعان…

انتتى بۇزباعان، سەرتتەن تايماعان

سەۆاستوپول اسكەري-تەڭىز ليتسەيىنىڭ 13 اسكەري قىزمەتشىسى انتىن بۇزباعان. 1-دارەجەلى كاپيتان يگور كولەجنيۋك ودەسساداعى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى كوماندوۆانيەسى شتابىندا قىزمەت ەتەدى. ال 2-دارەجەلى كاپيتان سەرگەي پلەحۋن قىرىمنان كەتكەننەن كەيىن ودەسساداعى اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى ليتسەيى باستىعىنىڭ وقۋ ىستەرى جونىندەگى ورىنباسارى قىزمەتىن جالعاستىرعان. ول سول كەزدەگى وقيعالاردى بىلاي دەپ ەسكە الادى:

ۆيكتور شمىگانوۆسكي.

«سەۆاستوپولدەگى ۋكراينالىق اسكەري بولىمدەردى قورشاۋعا الا باستاعاندا اسكەري-تەڭىز ليتسەيى باستىعى كولەجنيۋك «كامەلەتكە تولماعان وقۋشىلاردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعىن قورعاۋدى، ارانداتۋ ارەكەتتەرى مەن دۇربەلەڭگە جول بەرمەۋ ەڭ نەگىزگى مىندەتىمىز» دەدى. ليتسەيستەردى دەمالىسقا جىبەردىك. ال ءوزىمىز اسكەري ءبولىم مارتەبەسى بار ليتسەيدە قالدىق. كەي كەزدەرى ءتىپتى بارريكادا جاساپ – سىرتقى ەسىكتى جيھازبەن تىرەپ تاستاپ، شاتىر ارقىلى شىعىپ جۇردىك. ناۋرىزدىڭ 22-ءسى كۇنى اتا-انالاردىڭ باستاماسىمەن (ولاردىڭ اراسىندا رەسەيشىل قىرىمدىقتار دا كوپ بولدى) ليتسەيدە جالپى اتا-انالار جينالىسى بولدى. ءبىزدىڭ ليتسەي ناحيموۆ اتىنداعى اكادەميا تەرريتورياسىندا ورنالاسقان، ال ونىڭ ۇستىندە رەسەي تۋىن ءىلىپ قويعان بولاتىن، سوندىقتان جينالىسقا رەسەي قارا تەڭىز فلوتى وكىلدەرى كەلدى» دەپ ەسكە الادى سەرگەي پلەحۋن.

ونىڭ سوزىنشە، سەۆاستوپولدەن ليتسەيدىڭ 20-دان كوپ وقۋشىسى كەتكەن. قىرىمدا قالعىسى كەلمەگەندەردى وقۋ جىلى اياعىنا دەيىن تۇرعىلىقتى جەرى بويىنشا كيەۆ، ۆولىن، زاپوروجە، لۆوۆ سياقتى وبلىستارداعى اسكەري ليتسەيلەرگە اۋىستىرعان.

«ەلدىڭ قۇرلىق بولىگىنە بىرەۋلەرىمىز اۆتوبۋس كولونناسىمەن، ەندى بىرەۋلەرىمىز ءوز كولىگىمىزبەن كىردىك. ودەسسادا ءبىزدى ەرىكتىلەر كۇتىپ الدى. العاشقى كەزدە فرانتسۋز بۋلۆارىنداعى شيپاجايعا ورنالاستىق. ول جەردە تەگىن تۇردىق ءارى تەگىن تاماقتاندىردى. كەيىن جالعا الاتىن پاتەر تاۋىپ، وتباسىمىزدى كوشىردىك» دەيدى سەرگەي پلەحۋن.

سەرگەي پلەحۋن.

جيتومير تۋماسى، اسكەري قىزمەتكەردىڭ ايەلى اننا زاكليكوۆسكايا – بۇرىنعى سەۆاستوپول، ال قازىر ودەسسا اسكەري-تەڭىز ليتسەيىنىڭ قىرىمنان كەتكەن ءتورت وقىتۋشىسىنىڭ ءبىرى. سەگىز وقىتۋشى قىرىمدا قالعان.

«بۇرىنعى ارىپتەستەرىمىزدىڭ كەيبىرى ۋكراينانى ۇمىتقان جوق. بىراق ولار كەي جاعدايلارعا بايلانىستى كوشە المادى. ال اۋەلى پاتريوتتتىق تانىتىپ، وككۋپانتتار كەزگەن كەزدە كۇرت وزگەرىپ شىعا كەلگەندەر دە بولدى. ول كەزدە ەندى نە بولاتىنى تۇسىنىكسىز بولعانىنا قاراماستان، ءوز باسىم ەلىممەن، ۋكراينامەن قالامىن، جاۋعا ساتىلمايمىن، وكۋپانتقا جالدانىپ جۇمىس ىستەمەيمىن دەگەن شەشىمگە كەلدىم. 2014 جىلعى ناۋرىزدىڭ 31-ءى – سەۆاستوپول ليتسەيىندەگى سوڭعى كۇن بولعانى ەسىمدە» دەيدى اننا.

اننا زاكليكوۆسكايا «ىلە-شالا جۇمىسىم كوشىپ كەلدى. بىراق ودەسسادا العاشقى ايلار جۇمىسسىز وتىرىپ، جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنا بارۋعا تۋرا كەلدى» دەپ ەسكە الادى.

«ودەسسادا قايىرىمدى جاندار تابۋعا كومەكتەسكەن پاتەردە ءالى كۇنگە دەيىن تۇرىپ جاتىرمىز. قىرىمنان كوشىپ كەلگەندەرگە مەملەكەت قارايلاسار دەپ ۋادە ەتكەن. كۇتىپ ءجۇرمىز… سەۆاستوپولدەگى ليتسەيدەن ءوزىم ساباق بەرگەن بيولوگيا جانە حيميا پاندەرىنەن قۇرال-جابدىقتار مەن تەحنيكالىق اسپاپتاردى الىپ كەتە الماعانىمىز وكىنىشتى. ول جاقتا ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازا تاماشا بولاتىن. بىراق بىزگە ساباققا ارنالعان ادىستەمەلىك قۇرالدار مەن ماتەريالداردان وزگە ەشتەڭە الىپ شىعۋعا رۇقسات ەتپەدى. ودەسسادا ءبارىن، ونىڭ ىشىندە 10-11-سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان وقۋلىقتاردى دا قايتا جيناۋعا تۋرا كەلدى»

اننا زاكليكوۆسكايا.

اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنە قاراستى ودەسسا تەڭىز اكادەمياسى ينستيتۋتىنىڭ ءۇشىنشى كۋرس ستۋدەنتتەرى ستانيسلاۆ ۆوروپاي، الەكسەي ماتسيەۆسكي جانە ۆلاديمير لوموۆ اننەكسيا كەزىندە سەۆاستوپول اسكەري-تەڭىز ليتسەيىندە وقىپ جۇرگەن. ول كەزدە ولار 17 جاستا بولعان.

«ول كەزدە كوپكە بارماي ءبارى بىتەتىن شىعار دەپ ويلادىق. رەسەيدىڭ پيعىلىنا سەنبەدىك» دەپ ەسكە الادى ءۇش جىل بۇرىنعى وقيعانى الەكسەي ماتسيەۆسكي. جاسوسپىرىمدەر قىرىمدا قالامىز دەپ ويلاماعان. «ءبىز ليتسەيست انتىن بەرگەنبىز. بەرگەن سوزىڭە ادال بولۋىڭ كەرەك» دەيدى ستانيسلاۆ ۆوروپاي. جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن تەڭىز جاياۋ اسكەرىندە قىزمەت ەتۋدى ارمانداعان 20 جاستاعى كيەۆتىك ۆلاديمير لوموۆ «قىرىمنان كەتۋىمىز ارنايى وپەراتسيا سياقتى بولدى» دەپ ازىلدەيدى. ولاردى الىپ كەتۋگە كەلگەن اتا-انالارى قىرىمعا كىرە الماي، كولىك نومىرلەرىن كيەۆ نەمەسە حەرسون نومىرلەرىنە اۋىستىرۋىنا تۋرا كەلگەن.

سەۆاستوپول ليتسەيىنىڭ بۇرىنعى شاكىرتتەرى، قازىرگى ودەسسالىق كۋرسانتتار (سولدان وڭعا قاراي): ستانيسلاۆ ۆوروپاي، ۆلاديمير لوموۆ ي الەكسەي ماتسيەۆسكي

ۇشەۋى وقيتىن اسكەري-تەڭىز ينستيتۋتى ءۇش جىل بۇرىن ساۋدا فلوتى ءۇشىن تەڭىزشىلەر عانا دايارلاعان ودەسسا تەڭىز اكادەمياسى فاكۋلتەتىنەن «ءوسىپ شىققان» . اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى ينستيتۋتىن 1-دارەجەلى كاپيتان پەتر گونچارەنكو باسقارادى. ول اسكەري كەمەلەر مەن ءتۇرلى فلوت بولىمشەلەرىندە قىزمەت ەتكەن، 2014 جىلى ناحيموۆ اتىنداعى سەۆاستوپول اسكەري-تەڭىز كۇشتەرى اكادەمياسى باستىعى بولعان. اسكەري انتىنان اينىماي قىرىمنان ودەسساعا كەتكەن.

ودەسسادا ليتسەيستەر سانى كوبەيگەن

قىركۇيەكتىڭ 1-ىنەن قالماي ساباق باستاۋ ءۇشىن 2014 جىلعى جازدىڭ باسىندا ودەسساداعى اسكەري-تەڭىز ليتسەيىن جابدىقتاي باستاعان. فونتان اۋدانىندا 6- ستانتسيادا بولعان بۇرىنعى اسكەري قالاداعى قاراۋسىز تۇرعان عيماراتتىڭ ەكى قاباتىن جوندەپ، جاڭا وقۋشىلار قابىلداعان. ءالى كۇنگە دەيىن ەرىكتىلەر مەن مەتسەناتتار كوپ كومەكتەسەدى. مىسالى، جۋىردا ليتسەيگە كولىك سىيلاپ، لينگافون كابينەتىن اشقان. قازىر ودەسسا اسكەري-تەڭىز ليتسەيىندە 150-گە جۋىق بالا وقيدى (سەۆاستوپولدەگى ليتسەيدەن ەكى ەسەدەي كوپ). 15-16 جاستاعى جاسوسپىرىمدەردىڭ كوبى – دونباستاعى اسكەري قاقتىعىسقا قاتىسقانداردىڭ، كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ، قونىس اۋدارعانداردىڭ بالالارى جانە جەتىم بالالار. ليتسەي باستىعى ۆيكتور شمىگانوۆسكيدىڭ سوزىنشە، قىرىمدىق ءۇش بالا وقيدى.

سەۆاستوپول ليتسەيستەرىنىڭ قىرىم اننەكسياسىنا دەيىن تۇسكەن سۋرەتى.

«بىزدەگى بالالاردىڭ 70 پايىزعا جۋىعى – الەۋمەتتىك تۇرمىسى ناشار بالالار. تاعدىرلارى قيىن، باستارىنان كوپ نارسەنى وتكەرگەن… مىسالى، بىرنەشە بالا انتيتەررورلىق وپەراتسيا ايماعىنداعى مارينكاداعى بالالار ۇيىنەن كەلدى. ولارمەن پسيحولوگ، وفيتسەر، ۇستاز رەتىندە جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. ءبىلىم بەرىپ ءارى وتان ساقشىسىن – وفيتسەر پوگونىن تاققاننان كەيىن انتىنا بەرىك ادام بولۋعا تاربيەلەيمىز. ورتا ءبىلىم تۋرالى اتتەستات العاننان كەيىن ليتسەيستەردىڭ كوبى وقۋىن اسكەري جوعارى وقۋ ورىندارىندا جالعاستىرادى دەپ ۇمىتتەنەمىز» دەيدى ۆيكتور شمىگانوۆسكي.                                                                                                                                               ايجان ورالعازينا

ازاتتىق راديوسى