تۇركىستاندا حاليفا التايدىڭ ءجۇز جىلدىعىنا ارنالعان تاعىلىمدى شارا ءوتتى
kerey.kz
بيىل بەلگىلى ءدىن عۇلاماسى، قوعام قايراتكەرى، بىرەگەي تۇلعا حايفا التاي عاقىپۇلىنىڭ 100 جىلدىعى. اتاۋلى مەرەيتويعا وراي، رەسپۋبليكامىزدىڭ جەر-جەرىندە تۇركيا، قىتاي جانە ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلدەرىندەتۇلعانىڭ تۇعىرىن بيىكتەتۋگە ارنالعان القالى جيىن، باسقوسۋلار وتۋدە. سولاردىڭ ءبىرى تۇركىلەردىڭ رۋحاني استاناسى سانالاتىن كيەلى تۇركىستان شاھارىندا بولدى.ح.ا.عاقىپۇلى يسلام ءدىنىن ۋاعىزداپ، ءدىني كىتاپتار اۋدارىپ، يماني كىتاپتاردى تاراتۋعا ەڭبەك سىڭىرگەن. قاسيەتتى قۇراندى قازاق تىلىنە ەڭ العاش اۋدارعان عۇلاما عالىم حالىقتىڭ رۋحاني ساناسىن جاڭعىرتقانەدى.
احمەت ياساۋي ۋنيۆەرسيتەتىندە «ەر جانىبەك» حالىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ قولداۋىمەن عۇلاما عالىم، ءدىني اعارتۋشى قايراتكەر حاليفا التاي عاقىپۇلىنىڭ 100 مەرەيتويىنا وراي «حاليفا التاي يسلامنىڭ كورنەكتى عۇلاماسى» اتتى تانىمدىق كونفەرەنتسيا ءوتتى.
شارا شىمىلدىعى حاليفا التاي عاقىپۇلى جايلى دەرەكتى فيلممەن اشىلدى. رۋحانيات شامشىراعى حاليفا التاي قاجىنىڭ ونەگەلى، ۇلگىلى تاعدىرى ەسكە الىندى.
«ەر جانىبەك» حالىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى ج.تۇركيا، تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمىنىڭ ورىنباسارى ع.رىسبەكوۆ، اسىلدىڭ سىنىعى، ۇلى ا.التاي ءسوز سويلەپ، شارا ماڭىزىن، حاليفا التايدىڭ وشپەس ونەگەسىن ايتتى. مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى، ت.ع.ك.، ق.ەرىمبەتوۆا «قازاقتىڭ تەكتىلىك فەنومەنى» (حاليفا التاي مىسالىندا) اتتى بايانداما جاسادى. شارا قوناعى، قمدب-نىڭ رەسپۋبليكالىق اقپاراتتىق-ناسيحات توبىنىڭ مۇشەسى، يسلامتانۋشى ا.قۋانىشباەۆ «قۇران كارىم. قازاقشا ماعىنا جانە تۇسىنىگى» كىتابىنىڭ ناعىز عىلىمي-اكادەميالىق اۋدارما ەكەنىن ايتتى. بارشا مۇسىلمان قاۋىمى قاۋىشاتىن قاسيەتتى رامازان ايىمەن قۇتتىقتادى.
ماراپاتتاۋ راسىمىندە، ع.رىسبەكوۆ تۇركىستان قالاسىنىڭ اكىمى ءا.ش.وسەرباەۆ اتىنان ابدۋراھيم التايعا سىي-سىياپات تابىستاپ، شاپان جاپتى. سونىمەن قاتار، عىلىمي شارانىڭ جوعارى دەڭگەيدە وتۋىنە اتسالىسقانداردى قالا اكىمىنىڭ العىس حاتىمەن ماراپاتتادى.
ۇيىمداستىرۋ جانە تاربيە ىستەرى جونىندەگى ۆيتسە-پرەزيدەنت، پروفەسسور ب.مۋحامەدجانوۆ مۇسىلماندىقتىڭ مويىماس جارشىسى حاليفا التاي جايلى عيبراتتى اڭگىمە ايتىپ، كونفەرەنتسيا قوناقتارىنا وقۋ وردا اتىنان سىي-سىياپات، العىس حات تابىستادى. اتاپ ايتساق، يسلامتانۋشى ا.قۋانىشباەۆ، ت.ع.ك.، ق.ەرىمبەتوۆا، د.شايمۇرانۇلى، «تۇركىستان-احمەت ياسساۋي» مەشىتىنىڭ نايب يمامى سۇلەيمەن قاري، ا.تۋكاەۆ، ت.ب.، ماراپاتتالدى.
سونداي-اق، كونفەرەنتسيا اياسىندا ورتالىق «تۇركىستان-احمەت ياسساۋي» مەشىتىندە وتكەن قۇران وقۋ شەشۋشى جارىسىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى. ءى ورىن يەگەرى جاقسىلىق مۇستافاعا «ەر جانىبەك» حالىقارالىق قوعامدىق قورىنىڭ، ءىى ورىن يەگەرى ايتماحان دياسقا «ازىرەت سۇلتان» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني مۇراجايىنىڭ، ءىىى ورىن يەگەرى نۇرمۇحاممەد جۇمابايعا، قاسىم روزحانعا حقتۋ جۇلدەسى تاپسىرىلدى. «ادەمى اۋەزدى قاري» نوميناتسياسىن شەرەفي حامزا، «جاس قاري» نوميناتسياسىن شايمەردەن جومارت يەلەندى.
شارانىڭ كەلەسى كەزەگى بەلگىلى ادەبيەت سىنشىسى، عالىم قۇلبەك ەرگوبەك قۇرعان تۇركىتىلدەس حالىقتاردىڭ كىتاپحاناسىندا جالعاستى. قوناقتار تالاعان كىتاپحانادا حاليفا التايعا ارنالعان كىتاپ بولىگىن تاماشالاپ، عۇلامانىڭ شىعارمالارىمەن تاعى ءبىر بەت كورىستى. سونىمەن بىرگە، كىتاپحاناعا “ەر جانىبەك” حالىقارالىق قورى شىعارعان كىتاپتار تابىس ەتىلدى. شارا اياسىندا جاس زەرتتەۋشى، ومىردەن ەرتە كەتكەن مارقۇم ەربول رايحاننىڭ كىتاپ بۇرىشىن اشۋ ءراسىمى ءوتىپ، لەنتاسى قيىلدى. شاراعا بەلگىلى ءدىنتاشۋى مۇحان يساحان دا قاتىستى. وسى رەتكى شارانى ۇيىمداستىرۋعا بەلسەندى اتسالىسقان ازاماتتىڭ ءبىرى نوسەربەك ءزاڭادىل جالپى ءىس-شارانىڭ ءمان-ماڭىزى تۋرالى ايتا كەلىپ، جاس زەرتتەۋشى ەربول رايحاننىڭ ءومىرى مەن اتقارعان ەڭبەگى تۋرالى ايتىپ بەردى. جيىن سوڭى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ اسحاناسىندا 500 ستۋدەنتكە ارناپ جايىلعان اس داستارقانىمەن اياقتالدى.
وزكەزەگىندە ابدۋراھيم التاي دا يگى شارانىڭ وتۋىنە مۇرىندىق بولعان نوسەربەك ءزاڭادىل باستاعان ۇيىمداستىرۋ القاسىنا، ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى مەن دەمەۋشىلەرگە ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ، العىسىن ايتتى.
جارقىن جانالتاي kerey.kz
پىكىر قالدىرۋ