قىتايداعى قازاق ماسەلەسى بۇگىندە ۋشىعىپ تۇر. بىراق، ول ءورتتى ۇرلەپ وتىرعاندار دا بار. ءيا، ماقساتتارى وتتى ۇرلەپ ءوشىرۋ، بىراق، ول ۇرلەگەنگە وشەتىن ەمەس، اسقىنا جاناتىن ءورت. سول ورتكە ورتەنەتىن مىنا جاقتا وتىرعان ۇرلەۋشىلەر ەمەس، انا جاقتا جاتقان قاراپايىم قازاعىمىز. سول ءۇشىن وتتى ۇرلەمەيىك، ۇرلەپ، اسقىندىرۋشىلارعا (وزدەرىن ەل ءۇشىن ەڭىرەپ جۇرگەندەر دەپ اتايدى تاعى) توقتاۋ ايتپاساق ەرتەڭ سول ەكى ميلليون قازاقتىڭ بۇگىن 200-ءى، دەپ وتىرعاندا بارىنەن ايىرلامىز. ەكى جاقتا اكەلى بالالى، ەر ايەل بولىنەدى. جاۋتاڭداپ ءتىرى جەتىمدەر قالادى.
قىتايدىڭ شەتەلمەن قارىم قاتىناسىندا ىشكى ماسەلەگە ارالاسپاۋ دەگەن وتە قاتتى ۇستاناتىن زاڭى بار. قازاق ماسەلەسىن مەملەكەتتىك ديپلوماتيا ارقىلى عانا شەشە الامىز، ايتپەسە، بەس قازاق ەمەس بەس مىڭ قازاق شۋلاعاننان قىتايدىڭ تاس كەرەڭ قۇلاعى، «تاستاي ىشكى ساياساتى» ەش وزگەرمەيدى.
كەزىندە قىتايداعى ۇيعۇر ماسەلەسى ءدال وسىلاي ۋشىققاندا تۇركيا پرەزيدەنتى ايعاي سالدى، قىزدى قىزدىمەن اسكەر كىرگىزەمىن، – دەدى. بىراق، ونى قىتاي ەلەگەندە جوق… ال، سوندا، ءبىز شۋلاساق قىتاي يمەنەدى دەپ ۇرانداپ جۇرگەن اعايىننىڭ قاي ساسقانى…. (ەكى جىل وتپەي قىتاي مەن تۇركيا ىشىكى ىستەرىمىزگە قول سۇقپايمىز دەپ، قىتايداعى ۇيعۇر ماسەلەسىنە تۇركيا، تۇركياداعى كۋرد ماسەلەسىنە قىتاي ارالاسپايدى،- دەپ قول قويىسىپ تىندى بەيجىڭدە.)
قىتايداعى قازاقتار ماسەلەسى نەگە ۋشىقتى؟ قىتايدا تۇرمەگە جابىلعاندارعا قىتايدىڭ باستى ايىپتارى قالاي؟ ءبىز شۋلاعان سايىن ولاردى نە كۇتىپ تۇر؟ ءدال وسى سۇراقتارعا بيىل ەكى مارتە قىتايعا بارىپ كورىپ كەلگەن ادام رەتىندە جاۋاپ قايتارايىن… ء(بىر رەت بارىپ كەلگەندە جازعان ولەڭ پاراقشامدا تۇر.)
قىتايداعى ەڭ باستى سوتتاۋ دىنگە، سوسىن ۆيچات الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى جازبا، پىكىرلەر، سۋرەتتەرگە بايلانىستى. تەلەفونداعى اڭگىمەلەرگە بايلانىستى، قازاقستانعا ۇگىتتەۋ ماسەلەسى بار. (بۇل ماسەلە ءبىز ءۇشىن ادامنىڭ ءوز قۇقى، بىراق، قىتاي زاڭىمەن باسقا ماسەلە.)
ەندى وسى رەتتە ءبىر ماسەلەگە نازار اۋدارعان دۇرىس، بۇرىن ۆيچات الەۋمەتتىك جەلىسىندە، قازىر ۆاتتساپ الەۋمەتتىك جەلىسىندە ءار ءتۇرلى لەكتسيا توپتارى بار. ول توپتاردىڭ نەگىزگى لەكتورى جارقىن7 اتتى قۇپيا ادام. قىتايدا سوتتى بولعان، ءبىراز ادام كىمىنىڭ كەسىرىنەن وسى كۇيگە ءتۇستىڭ دەسە مەڭزەپ بەرەدى. ەستەرىڭىزدە بولسا وسى فب الەۋمەتتىك جەلىسىندە انار اتاباي اتتى فەيك بارىن بىلەسىزدەر، جارقىن7, انار اتاباي ەكەۋى سول ءبىر ادام سەرىكجان ءبىلاش دەگەن ۇلكەن كىسى، ول كىسىنى دە ءبىراز ادام تانيدى. عۇلاما كورەدى ءبىراز كىسى…
قىتايداعى «كۇلتەگىن»، «سەنقازاق» باستاعان بۇكىل قازاق سايتتارىنىڭ جابىلۋىنا دا وسى جارقىن7 دەگەن ادام تىكەلەي سەبەپكەر ەكەنىن ارعى جاقتاعى اعايىن تولىق بىلەدى. قازىر تۇرمەدەگىلەردىڭ دەنى سونىڭ لەكتسياسىن تىڭدايمىن دەپ قۇربان بولعاندار… جانە سول جارتى7-ءنىڭ، “بۇگىن قىتايداعى قازاقتار تۋرالى جازباعاندار، ايتپاعاندار تەكسىز، شاتادان، ويناستان تۋعان وڭباعاندار”، – دەپ باستالاتىن لەكتسياسى بار، بىراق، “سول وڭباعانداردىڭ” 200 ەمەس، ەكى مىڭ ەمەس، ەكى ميلليون قازاقتىڭ تاعدىرىن ويلاپ وتىرعانىن قايدان ءبىلسىن!
ەڭ ۇلكەن قاتەلىكتەرى “حالىقارالىق ۇيىمدارعا، تۇركياعا ايتىپ، جازىپ، قىتايداعى قازاقتاردىڭ ستاتۋسىن سونداعى ۇيعۇرلارمەن تەڭەستىرۋ” – مىندەتىن وزدەرىنىڭ باستى ماقساتى ەتىپ الىپتى. سوندا قىتاي قازاقتارىن قىتايداعى تەرور ۇلت تىزىمىنە قوسۋ باستى ارمانى ما؟ ونىڭ زاردابى قانشالىق ۇلكەن بولاتىنىن كوز قاراقتى جۇرت بىلەر، ۋاقىت كورسەتەر.
ءجا، ءبىردى ايتىپ بىرگە كەتپەيىك، كەشە مۇراتحان شوقان, تۇردىبەك قۇرمەتحان, Serik Kerey, ماكە كەمەل اعا، ەربول بەيىلحان باستاعان ءبىرازى دۇرىس اڭگىمە ايتىپ جاتىر. سول شۋلاۋدىڭ اقىرى جاقسىلىققا اپارمايتىنىن ايتامىز دەپ بىزدە تومەندەگىدەي ساتقىنعا اينالىپ شىعا كەلدىك. ءۇنسىز قالا سالايىن دەپ اق ويلاپ ەم، بىراق، جۇرتتىڭ تراگەدياسىنان باتىر اتانىپ جۇرگەندەر ارعى جاقتاعى قازاقتى وتقا تاستاپ جاتقانىن ويلانباعان سوڭ سويلەۋگە تۋرا كەلدى. ويلارى دۇرىس شىعار، بىراق، ءتاسىلى حالارالىق ساياسات تۇگىلى وتباسىنىڭ كيكىلجىڭىن دە رەتتەمەيتىن اپەرباقاندىق. سول جارقىن7 ءنىڭ كەزەكتى تاپسىرماسى.
اعايىن، ءسال سابىر، مەنى ەسەككە تەرىس مىنگىزسەڭىزدەر دە، وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر، بىراق، ءوزى دىرىلدەپ، قالتىراپ وتىرعان قازاقتى وتقا تاستامايىقشى.
كوش ەلباسى ساياساتى، وسى تاۋەلسىزدىك ارقاسىندا، ەلباسى ارقاسىندا ەلگە كەلدىك، الامىز دەپ ەمەس، بەرەمىز دەپ كەلدىك. ءالىمىز كەلگەنشە بارىمىزدى بەرىپ ءجۇرمىز. ەلباسى شەتەلدەگى قازاقتى وتتان اراشالاپ الاتىنىنا ەش كۇمانسىز سەنەمىن. ەلباسى ارالاسپادى، – دەپ ايتۋ ارتىق، ەلباسى ارالاسپاعانىن ءسىز بەن ءبىز قايدان بىلەمىز، كۇندە قاسىندا جۇرمەگەن سوڭ…
حالىقارالىق ساياسات، ونىڭ ۇستىنە الپاۋىت ەلدەر ساياساتى ەموتسيامەن، وتباسىنداعى وسەكپەن شەشىلەتىن نارسە ەمەس. ول ديپلوماتيامەن عانا شەشىلەدى. وتقا ماي قۇيعاندى توقتاتايىق. وسى بارىستا ءبىزدىڭ بيلىكتە بۇلارعا ەسكەرتۋ جاساسا جəنە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اقپارات تاراتۋدا ابايلاسا دەگەن ءوتىنىش.
اياتجان احمەتجان. (قالاي اتاۋدى اركىمنىڭ ءوز ىقتيارلارىنا قالدىردىم)

facebook پاراقشاسىنان الىندى

facebook پاراقشاسىنان الىندى