|  |  | 

رۋحانيات ادەبي الەم

التى الاشقا جول تارتار التى كىتاپ

ء(جادي شاكەنۇلىنىڭ جاڭا كىتاپتارىنىڭ تۇساۋكەسەرى)Jadi shaken

11 ءساۋىر 2019 جىلى الماتى قالاسى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ادەبيەتشىلەر ۇيىندە قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ باسقارماسى، «ەر جانىبەك حالىقارالىق قوعامدىق قورى»، «ەل اماناتى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ، ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنىڭ مۇشەسى. حالىقارالىق شىڭعىسحان اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى ءجادي شاكەنۇلىنىڭ التى شىعارماشىلىق ەڭبەگى التى الاشقا جول تارتپاق. قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى، اقىن باۋىرجان جاقىپ مىرزانىڭ جۇرگىزۋىمەن وتەتىن ايتۋلى كەشتىڭ تۇساۋكەسەرىنە كورنەكتى ادەبيەتشى عالىمدار مەن قالامگەرلەر: تەمىرحان تەبەگەنوۆ، جانات احمادي،سەرىكقازى قوراباي، داۋلەتبەك بايتۇرسىن، جاركەن بودەشۇلى، عالىم جايلىباي، مۇرات شايماران، ت.ب. سونىمەن قاتار، باسپا ءسوز وكىلدەرى قاتىسادى دەپ كۇتىلۋدە.

ج.شاكەنۇلى 1967 جىلى 5 مامىردا قىتاي اۋماعىنا قاراستى ءور التايدا تۋعان. 1997 جىلى اتاجۇرتقا قونىستانعان.  تاۋەلسىز ەلگە كەلگەنەن باستاپ، ەل مەن ۇلتتىڭ قامى ءۇشىن ەڭبەك ەتۋگە كىرىسىپ كەتكەن ادۋىندى جازۋشى  «شالقار»،  «قازاق ادەبيەتى»، «جاس قازاق ءۇنى» گازەتتەرىندە، دۇنيەجۇزى قازاقتارى قاۋىمداستىعىندا  جاۋاپتى ادەبي قىزمەتتەر اتقارعان.

پروزادا «ءبىر ۋىس ساۋلە»، «جۇرەك نەگە جىلايدى»   اڭگىمەلەر جيناعى، «قارالى كوش» – تاريحي رومانى جارىق كورگەن. «قارالى كوش» كىتابى تۇرىك تىلىنە اۋدارىلعان. بالالار ادەبيەتى تاقىرىبىندا «اق بالاپان»، «ارمانشىل بالا» كىتاپتارىن جازعان. ءبىر ءبولىم مىسال اڭگىمەلەرى وقۋلىقتارعا كىرگەن. «اق بالاپان» كىتابى تۇركيادا لاتىن جازۋىندا شىققان. ادەبيەتتىك سىن-زەرتتەۋ تاقىرىبىندا «جالعىزدىڭ ءۇنى» كىتابى جارىق كورىپ، ونىڭ ىشىندەگى «شىنجاڭداعى قازاق ادەبيەتى» ماقالاسى ادەبيەت تەورياسى جيناقتارىنا كىرگەن. قازىرگە دەيىن جازۋشىنىڭ اۆتورلىق تۋىندىلارىنان 12 كىتاپ، قۇراستىرعان ەڭبەكتەرىنەن 20 كىتاپ جارىق كورگەن.

بۇدان سىرت ا.تاتانايۇلىنىڭ «ەل قورعانى – ابىلاي»، م.رازدانۇلىنىڭ «التايدىڭ اقيىقتارى»، س.ابىلقاسىمۇلىنىڭ «قۋعىن»، ق.شابدانۇلىنىڭ «قىلمىسى»، ت.ب. كوپتەگەن كىتاپتاردى رەداكتسيالاپ، اتا جۇرتتا جارىق كورۋىنە وزىندىك ۇلەسىن قوستى. جازۋشى شىعارماشىلىعى حاقىندا – ت.كاكىشەۆ، ت.بەيىسقۇلوۆ، م.ءراش، ت.تەبەگەنوۆ، ز.سەيىتجان، ج.احمادي، ءا.قارا، ن.ءتۇسىپحان، ب.جىلقىبەك، ب.ءبامىش، ت.ب. قالامگەر-عالىمدار قۇندى زەرتتەۋ ماقالالارىن جازعان. ءمولدىر داۋكەنوۆا ەسىمدى ستۋدەنت «قارالى كوش» رومانى حاقىندا ماگيسترلىك ەڭبەك قورعاعان.

وسى رەتتە ءجادي شاكەنۇلىنىڭ «بوزمۇنار» رومان-حيكاياتتار كىتابى، «التاي الىپتارى»، «وسپان باتىر جانە شىعىس تۇركىستان ماسەلەلەرى» اتتى زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى، «قىتاي قازاقتارىنىڭ ادەبيەتى» اتتى ادەبي سىن-زەرتتەۋلەرى، «بەگزات ءسوز» اتتى قالامگەر شىعارماشىلىعى جايىندا جازىلعان وزگە اۆتورلاردىڭ ماقالالار جيناعى سىندى بەس كىتابى جارىق كورىپ وتىر. سونىمەن بىرگە وقىرماندار سۇرانىسى بويىنشا «قارالى كوش» كىتابى ا.بايتۇرسىن ۇلگىسىندەگى توتە جازۋدا جارىق كورۋدە. ساليقالى كەزدەسۋدە اسەم اندەر شىرقالىپ، كەش مەرەيىن اسىرادى. بىرەگەي جازۋشىعا «ارمان» اكو ۇجىمى شىعارماشىلىق تابىس، زور دەنساۋلىق تىلەيمىز.

رۋحاني ازىق بولارلىق رۋحانياتتىڭ ورداسىندا التى الاشقا جول تارتار التى كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرىنىڭ كۋاسى بولۋعا شاقىرامىز.
پودروبنەە: http://arman-ako.com/zhanalyktar/altyi-alashqa-zhol-tartar-altyi-kitap.html

Related Articles

  • اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەگەن تۇرىم باتىر

    ءار داۋىردە حالىقتىڭ پانا تۇتار، قورمال سانار قۇرمەتتى ازاماتتارى بولادى، سولاردىڭ ءبىرى زامانى اتتىعا جول، اۋىزدىعا ءسوز بەرمەيتىن، باتىرلىعىمەن حالقى جاقتا تۇرىپ، مىناۋ ورتاسى مەن مەكەنىن قورعاۋ جولىندا سىرت جاۋعا سەس بولىپ كەلگەن تۇرىم باتىردى تۋعان حالقى ماڭگى ۇماتپايدى. تۇرىم بالا كۇنىنەن بالۋاندىعىمەن، قامشىگەرلىگىمەن اتى شىققان، ەسەيىپ ات جالىن تارتىپ مىنە كوز الارتقان جاۋلارىنىڭ بەتىن قايتارىپ كوزگە تۇسكەندىكتەن «بۇل وڭىردە تۇرىم بار» دەپ سىرت جاۋلار اتتاپ باسپايتىن بولعان. تۇرىم ءومىرىنىڭ سوڭىندا زيراتىن قازىپ، قابىرىن تۇرعىزىپ قويىپ قاجىلىق ساپارعا اتتانىپ، قايتارىندا بۇگىنگى سەمەي ءوڭىرى ماڭىنا كەلگەندە تۇيىقسىز دۇنيە سالىپ، جول جولداستارى سۇيەكتە بۇزباي سارتەرەكتەگى ءوزى ازىرلەپ كەتكەن قابىرعا جەتكىزىپ، ەل، جۇرتىنا تابىس ەتىدى. يتەلى رۋىنىڭ ءبىر مۇنشا اتاسى اجى گۇڭ بولىپ

  • جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    جاستار قالاسىنداعى رۋحاني كەش: الماتى اسپانى اباي اندەرىمەن كومكەرىلدى

    ءامىربولات قۇسايىنۇلى اباي كۇنى قارساڭىندا الماتى قالاسىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا مىڭداعان كورەرمەندەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ «ۇلتتىق كينونى قولداۋ مەملەكەتتىك ورتالىعى» قولداۋىمەن تۇسىرىلگەن ابايدىڭ تۇڭعىش شىعارمالار جيناعىنىڭ جارىق كورۋ تاريحىن بايانداعان «العاشقى كىتاپ» اتتى دەرەكتى ءفيلمدى تاماشالادى، دەپ جازادى Muztaumedia.kz. دوكۋدراما جانرىنداعى بۇل دەرەكتى فيلم قازاقتىڭ نەشە عاسىرلىق رۋحاني تاريحىنداعى تاڭ قالارلىق ۇلى وقيعا — 1909 جىلى پەتەربور قالاسىندا يلياس بوراگانسكي باسپاسىنان جارىق كورگەن ابايدىڭ تۇڭعىش كىتابىنىڭ قيلى تاعدىرىن بەينەلەگەن. فيلم جالعىز ءوزى تۇتاس ءبىر الەم جاساپ، شىعارماشىلىقپەن اينالىسقان نەبارى جيىرما جىلدىڭ ىشىندە قازاقتىڭ ءتىلىن دە، كوركەمدىك، ەتيكالىق تانىمىن دا كۇرت وزگەرتىپ، بۇرىن-سوڭدى تۇرىك جۇرتى جەتپەگەن بيىككە كوتەرگەن ابايدىڭ العاشقى كىتابى قالاي باسىلىپ شىقتى، اباي كوزى تىرىسىندە ءوزىنىڭ

  • «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    «سەن ەسىركە، تىنىش ۇيىقتات، باق سوزىمە!» /اباي/

    ءبىزدىڭ قازاقتا «مالعا دوستىڭ مالدان باسقا مۇڭى جوق» – «مالدان بوعى عانا بوتەن» تالاي جارىمەس ابايدىڭ اتىنا نەشە ءتۇرلى ءسوز ايتقان. ونىڭ ىشىندە ساۋداگەر عانا ەمەس، ءوزىن ء“سوز ۇستاعان”، “ەل ۇستاعان” سانايتىندار دا بولدى. بۇلارعا ابايدىڭ ءوزى جاۋاپ بەرىپ كەتكەن: «تىنىش ۇيىقتات، سەن ەسىركە، باق سوزىمە!». ال، اناۋ جىگىت «مالدىڭ بۋىمەن» نەگىزگى ويىن دۇرىس جەتكىزە الماعان سياقتى. ول، «قۇنەكەڭ مالىن شىعىنداپ، ابايدى وقىتىپ، جاعداي جاساماعاندا قالاي بولار ەدى… ءبىز دە سول قۇنەكەڭ سياقتىمىز…» دەگەندى ايتپاقشى بولدى – اۋ دەيمىن… قۇنەكەڭ قايدا، سەن قايدا… «قۋاتى كۇشتى نۇرلى ءسوز، قۋاتىن بىلگەن ابايلار…» – دەيدى اباي. ءسوزدىڭ قۋاتىن بىلمەگەن وتە قيىن، كۇيىپ قالۋىڭ مۇمكىن… وسى ارادا بريتانيانىڭ پرەمەر – ءمينيسترى بولعان بەندجامين ديزراەليدىڭ

  • مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى

    جەكە ارحيۆىمنەن تابىلعان قۇندى مۇراعات «مىرجاقىپ دۋلاتوۆ تۇرمەدە جاتقاندا جازعان ولەڭى) بۇل ولەڭدى 1980 – جىلى ءور التايدىڭ كوكتوعاي اۋدانىنا قاراستى دۇرە اۋىلىندا 61 جاستاعى قاۋان ورىنباسارۇلى دەگەن اقساقال ايتقانىنان جەكە ارحيۆىمدە ساقتالىپ قالعانىنان تاۋىپ وقىرمانمەن ءبولىسىپ وتىرمىن. اي، قۇداي – اۋ، اققا جاق، ءوزىڭى ايان مەن ناقاق. اقيقات دەگەن جولىڭنىن، ابىرويىڭدى اشپا حاق. اياتبەنەن قادىسقا، اللا نيەت اق ىسكە. جان الماسام جوق ەدى-اۋ، جازا تارتسىن دەگەن باق. مەنى سوتتاپ بايلاتىپ، زىعىرداندى قايناتىپ. ماسايراسىن ءماز بولىپ، قيناعاندى ءوزىڭ تاپ جاقىن جەردەن جاۋ شىعىپ، ماقۇل ىستەن داۋ شىعىپ. دۇشپان ءۇستاپ قولىمنان، يتتەر تىستەپ تونىمنان. جامان توسۋ بولعان شاق، تۇتقىن بولىپ تارىعىپ، جالعىز جاتىپ زارىعىپ، اشۋ قىسىپ ويدى الىپ، دەرت ءجايىلىپ بويدى

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: