حۋاڭ پۋ اسكەري مەكتەبىنەن ءبىلىم العان شىعىس تۇركىستاندىق قازاقتار
kerey.kz
20-شى عاسىر باسىندا دۇنيە جۇزىندە ءتورت ۇلكەن اسكەري وقۋ ورنى بولسا، سونىڭ ءبىرى- حۋاڭ پۋ اسكەري مەكتەبى (黄埔军校) دەپ جازادى قىتاي جازۋشىلارى. شىنىمەن دە بۇل اسكەري مەكتەپتىڭ داۋىرلىك ءرولى ەرەسەن زور بولعان. بۇگىنگى قىتاي مەملەكەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا تىكەلەي تاريxي ىقپال جاساعان ۇزدىك وقۋ ورنى. مينگو ۇكىمەتىنىڭ پرەزيدەنتى جاڭ قايشى (蒋介石) ءوزىنىڭ ساياساتتاعى ءومىرىن وسى اسكەري وقۋ ورنىندا ورىنباسار مەڭگەرۋشى بولۋدان باستاعان. ءتىپتى، كومەنەس قىتايدىڭ پرەمەر ءمينيسترى جۋ ىڭلاي (周恩来) دا ساياساتتاعى عۇمىرىن وسى وقۋ ورنىندا ساياسي مەڭگەرۋشى بولۋدان قالىپتاستىرا باستاعان-تىن. حۋاڭ پۋ اسكەري مەكتەبى قىتايدىڭ تاياۋ زامانعى ءۇش ۇكىمەتىنە اسكەري، ساياسي تۇلعالاردى، قاعىلەز ساياساتتانۋشىلار مەن اتاقتى تىڭشىلاردى دا جەتىستىرىپ بەرگەن وقۋ ورداسى. ءبىر قىزىق ءجايىت، وسى اسكەري وقۋ ورنىنان ءبىلىم العان قازاقتاردى بىلە بەرمەيمىز. حۋاڭ پۋ اسكەري وقۋ ورنى قۇرىلعاننان بەرى ودان ۇزىن سانى ونعا جۋىق قازاق وقۋشىلارى ءارتۇرلى سالادا ءبىلىم العان. كەرەك دەسەڭىز، بىرىككەن كوالەتسسيا ۇكىمەتى كەزىندە قادۋان حانىم باستاعان قازاق دەپۋداتتارى مينگو (民国) استاناسى نانكيىڭدە (南京) حۋاڭ پۋ اسكەري مەكتەبىنەن ءبىلىم الىپ جاتقان شىعىس تۇركىستاندىق سوڭعى قازاق وقۋشىلارىمەن كەزدەسكەن دەگەن دەرەك بار. 
ءبىز ىستانبۇلدان، قازان مەن بۇقارادان ءبىلىم العان شىعىس تۇركىستاندىق قازاقتاردىڭ دەرەگىن بىلەمىز. بەرتىنگى جىلداردا زايسان، الماتى جانە تاشكەننەن ءارتۇرلى ماماندىق سالاسىندا وقىعان شىعىس تۇركىستاندىق قازاقتاردى دەرەكتەردەن قاراپ بىلەمىز، ال نەگە نانكيڭ مەن گۋاڭ جۋدا حۋاڭ پۋ اسكەري مەكتەبىندە ءبىلىم العان قازاقتار تۋرالى بىلە بەرمەيمىز؟ بۇنىڭ سەبەبى مەنىڭشە مىنادا:
بىرىنشىدەن، بۇعان دەيىن فب جازبامدا جازعامىن چين تۇركىستانشىلدار مەن شارقي تۇركىستانشىلداردىڭ ايقاسى تۋرالى. ىشكى قىتايدا ءبىلىم الۋشىنىڭ كوبى چين تۇركىستانشىل بولدى، سوۆەت وداعىنىڭ كۇشىمەن كومەنەستەرمەن ىمىراعا كەلگەن شارقي تۇركىستانشىلار ولاردى شىڭجاڭنان “الاستاي” باستادى. شىڭجاڭعا ورالعان ولاردى ءتۇرلى جاقتان قاقپايلادى. ولارعا ساياسي تۇنشىقتىرۋ جاسادى. ولار ساياسي، رۋxاني، تاريxي جاقتان ادام نانعىسىز سوققىعا ۇشىرادى. ال، شارقي تۇركىستانشىلداردىڭ زيالىلارى بىرمەزگىل كومەنەستەرمەن ساياسي ىمىرادا بولعاندىقتان تاريxي، مادەني، تۇلعالىق جازبالاردى تەك ءوز مۇددەلەرىنە بەيىمدەپ جازىپ-سىزىپ، ولار تۋرالى شىنايى تانىمدىق اقپاراتتىق مالىمەت جازىلمادى. 
سوسىن، ىشكى قىتايدان ءبىلىم العان چين تۇركىستانشىل قازاق وقۋشىلارى كوبىندە وسپان باتىر جاعىندا بولدى، سوسىن دا كەيبىرى اتىلىپ كەتتى. 1983- جىلدارى گومينداڭنىڭ (国民党) بيڭتۋان (兵团) دارەجەلى اسكەري كادرلارى اقتالسا دا قازاقتار اقتالمادى. ولار تۋرالى ماعلۇماتتى عىلمي اينالىمعا ەندىرۋ ۇلكەن ساياسي قاتەلىككە اكەلەتىن بولعان سوڭ ەش ايتىلماي قالىپ كەتە بەردى.
تاعى ءبىر سەبەپ، شىڭ دۋبان ۇكىمەتىنىڭ الدى ارتىنداعى شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ مادەني، اعارتۋ تاريxى وكىنىشكە وراي تولىق اشىلمادى. كەيىنگى جازۋشىلار ءۇش ايماقشىلدىق شەڭبەردەن شىقپادى، ال ودان سوڭعىلار كومەنەستىك يدەيالوگيالىق قۇرىقتان الىستاي المادى.
جۇرتتىڭ نازارىندا بولسا ەكەن دەپ جازىپ وتىرمىز، ارتىق-كەمى بولسا ايىپ ەتپەڭىزدەر!
پىكىر قالدىرۋ