جولىمبەت التىن كەنىشىنىڭ اتاۋى تۋرالى
kerey.kz
اتاقتى جولىمبەت بيدەن – قالي، قاليدان – بەكتازا، بەكتازادان – ازنابەك تارايدى. ازنابەك الەكسەەۆ اۋدانىنا قارايتىن «يسكرا» سوۆحوزى بولىمشەسىن باسقارىپ كەلگەن. ازنابەكتەن – امانگەلدى، التىنبەك، داۋلەتبەك، اسىلبەك، ازاماتتار تارايدى.
جولىمبەت جايلاۋىن باسىپ ءوتىپ اششىلى-ايرىق وزەنى 92 شاقىرىم اعىپ سىلەتى وزەنىنە قۇيادى.
كۇرسارى كەرەي – جەبەكە – جانعابىل – داۋلەتباي – قۇدايبارگەن – تاڭىربەرگەن – شاقاباي – سىزدىق. قاماش (قاماريددەن) اعا سىزدىقوۆ 1915 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. اتاسى شاقاباي قىنا اۋىلىندا تۋعان. قيماش سىزدىقوۆ 77 جاسىندا اتا-باباسىنىڭ زيراتىنا دۇعا باعىشتاۋعا جولعا شىعادى. قىنا اۋىلىندا جاسى سەكسەنگە كەلگەن نۇرتازا شارىپوۆپەن كەزدەسەدى، «شاقاباي جەلىسىن» كورسەتۋدى سۇرايدى. جاسى كەلىپ قالعان نۇرتازا سىزدەرمەن ءجۇرۋ وڭاي بولماس قويماس دەپ، ازنابەك بەكتازاۇلى قاليەۆتىڭ ءۇيىن كورسەتەدى. جالپى وسى ماڭايداعى قازاقتاردىڭ ءبارى كەرەيلەر ەكەن.
جەتى-سەگىز شاقىرىمداي جۇرگەسىن، ەكى شوق توعايدىڭ ورتاسىنداعى اشىق الاڭقايعا كەلىپ توقتادى. مىنە، «شاقاباي جەلىسى» دەگەن وسى جەر، دەدى. ازنابەك ماشينادان تۇسكەن سوڭ. بۇل ارانى «اسقارال» دەپ تە اتايدى. شاقاباي اۋقاتتى كىسى بولعان كورىنەدى. انا كورىنىپ تۇرعان اقشوقى تاۋى. توبەسىنە شىقساڭىز، «مينسك»، «يسكرا» سوۆحوزدارى مەن ستەپنوگور قالاسى الاقانعا سالعانداي ايقىن كورىنىپ جاتادى.
ءبىز تاعى دا ىلگەرى جۇردىك، جاڭاعى جەردەن ءبىر-ەكى شاقىرىمداي ۇزاعان سوڭ كىشىگىرىم كولگە جولىقتىق. ازنابەك ونى «شاقاباي كولى» دەدى. كولەمى اسا ۇلكەن ەمەس، شاعىن عانا. شاقاباي جىلقىسىن وسى كولدەن سۋارادى ەكەن. اۋماعى شاعىن بولعانىمەن كولدىڭ ورتا تۇسى تەرەڭ، قۇرىق بويلامايدى. قىستا تەرەڭ بويلاپ قاتپايدى، سۋات ويۋعا بولادى، دەدى ازنابەك.
بۇل ارادان شىعىپ، ءۇش-ءتورت شاقىرىمداي جۇرگەن سوڭ اتاقتى جاناي موللانىڭ بەيىتىنە كەلىپ، دۇعا قىلدىق. جاناي ءوز كەزىندە وسى ماڭداعى كەرەيلەردىڭ ىشىندە ءدىني ءبىلىمى بار ۇلكەن موللا بولىپتى. بەيىتتىڭ باسىنا گرانيتتەن قۇلپىتاس ورناتقان كورىنەدى. سوندا جاناي موللانىڭ قايتقانىنا دا 150 جىلداي بولعان. جاناي موللا زيراتىنان شىعىپ، يسكرا» سوۆحوزىن اينالىپ ءماتى-داۋلەن زيراتىنا كەلىپ، ارۋاقتاردىڭ رۋحىنا دۇعا باعىشتادىق.
كەلگەن ماقساتىمىزدى ورىنداعان سوڭ، ازنابەكپەن جاقىنىراق تانىسا تۇسپەك بولىپ، اڭگىمەگە تارتتىق. ودان بىلگەنىمىز: ول وسى وڭىردە ءومىر سۇرگەن اتاقتى جولىمبەت اقساقالدىڭ نەمەرەسى ەكەن. جولىمبەتتەن – قالي – بەكتازا – ازنابەك تارايدى. جولىمبەت ءوز كەزىندە اعايىن اراسىندا ءسوزى ءوتىمدى بەدەلدى كىسى بولعان. ول وسى جولىمبەت پوسەلكەسى تۇرعان جەردى قونىستاپ، سول ارادا تالاي-تالاي توي-دۋمان، جيىندار وتكىزىپتى. سودان بۇل جايلاۋ جولىمبەت اتانىپ كەتكەن كورىنەدى. كەيىن 1932 جىلى بۇل ارادا التىن كەنى اشىلىپ، پوسەلكە قۇرىلعاندا دا وسى اتاۋ ءبىر اۋىزدان قابىلدانسا كەرەك.
جولىمبەت كەشەگى پاتشادان شەن العان پاڭ نۇرماعامبەتپەن قاتارلاس ءومىر ءسۇرىپ، اقىلشىسى، ۇزەڭگىلەس بولعان ادام. جولىمبەتتىڭ نەمەرەسى بەكتازا دا ءبىرشاما اقىندىعى بار، ەل ىشىندە بەدەلدى ادام بولىپتى. سوناۋ 1930 جىلدارى باسىندا حالقىمىز الاپات اشتىققا ۇشىراعان كەزدە شىعارعان ولەڭىنىڭ مىنا ءبىر شۋماقتارىنا نازار اۋدارساق.
ءوتتىڭ بە باسىمىزدان قايران زامان،
ەرىكتى ءوز تۇسىندا بولعان زامان.
ايرىلىپ مال مەن جەردەن قازاق سورلى،
بۇل كۇندە باستان باقىت تايعان زامان.
اپىرماي بۇل نە سۇمدىق، نەتكەن زامان،
ءوز ەركىڭ ءوز باسىڭنان كەتكەن زامان.
ءوتتىڭ بە قوتان تولى قويلى زامان،
كۇن سايىن مەرەكەلى، تويلى زامان. –
دەپ نالىعان ەكەن جۇرت اشتىقتان قىرىلىپ جاتقان سول 1929 – 1932 جىلدارى.
ال، جولىمبەتتىڭ شوبەرەسى، جاڭاعى بەكتازانىڭ نەمەرەسى ازنابەك بۇگىندە (ياعني،1990) جاسى الپىستان اسىپ قالسا دا بويىنان قايراتى تايماعان قۋاتتى ازامات. ناعىز ەڭبەكقور، بۇگىنگى ۋاقىت اۋانىنا لايىقتى ادام ەكەنى كورىنىپ تۇر. سول «يسكرا» سوۆحوزىنىڭ ورتالىعىندا ساۋلەتتى كەڭ ءۇيى بار. بالالارى: امانگەلدى، التىنبەك، داۋلەتبەك، اسىلبەك، ازامات تا ەر جەتىپ قالىپتى. ولاردىڭ بارلىعى شارۋاشىلىقتا مەحانيزاتور بولىپ ەڭبەك ەتۋدە. ەسىك الدىندا اڭگىمەلەسىپ تۇرعاندا ازنابەك پەن كەلىنشەگى ءشارباننىڭ كىشى ۇلى ازاماتتان كورگەن نەمەرەسى قاسىمىزعا كەلدى.
مىنە، ناقتى دالەل ءبىزدىڭ قيماش اعامىز 1915 جىلى تۋعان، 1990 جىلدارى اتا-بابالارىنىڭ تۋىپ وسكەن جەرىن ارالاعاننان سوڭ جازىپ قالدىرعان كىتاپتان ءۇزىندى.
اۆتورى: قاماديدەن شاقاباي
«سىلەتى وزەن» ولكەتانۋ كىتابىنان
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءباسپاسوز جانە بۇقارالىق اقپارات ءمينيسترى
اقمولا 1994 ج.
***
پرو رۋدنيك جولىمبەت
مەستوروجدەنيە رۋدنيكا جولىمبەت وتكرىتو ۆ 1932 گ. ناچالنيكوم پويسكوۆوي پارتي ن.پ.كاليچكينوم پو سلەدام درەۆنيح (مونگولسكيح) رابوت، ۋكازاننيح مەستنىم جيتەلەم ناۋشانوم نيازوۆىم. زدەس بۋدەت ۋمەستنىم وبرتيت ۆنيمانيە چيتاتەلەي نا وبستوياتەلستۆو، سۆيازاننوە س نازۆانيەم مەستوروجدەنيا. دەلو ۆ توم، چتو داننايا مەستنوست نازىۆالوس «جولىمبەت» پو يمەني ۋۆاجاەموگو اكساكالا ەتوگو رەگيونا، يبو لەۆىي پريتوك ستەپنوي رەكي سيلەتى – اشىلى ايرىك پرينادلاجال ەتومۋ اكساكالۋ، كاك لەتنەە پاستبيششە دليا لوشادەي. گلاۆا بولشوگو سەمەيستۆا جولىمبەت يز رودا كەرەيا سو سۆويمي سىنوۆيامي ي بليزكيمي رودستۆەننيكامي ۆ لەتنەە ۆرەميا ستاۆيلي سۆوي يۋرتى ۆدول ەتوي ستەپنوي رەچۋشكي يلي نا بەرەگۋ نەبولشيح وزەر ي تۋماروۆ، كوتورىمي يزوبيلۋيۋت ەتي مەستا. زيموۆكا ەتوگو اكساكالا ناحوديتسيا نا بەرەگۋ بولشوگو وزەرا «كىنا»
ۆ ناستوياششەە ۆرەميا نا ەتوم مەستە راسپولوجەنا تسەنترالنايا ۋسادبا سوۆحوزا «يسكرا» الەكسەەۆسكوگو رايونا. پراۆنۋك ەتوگو اكساكالا ازنابەك دولگوە ۆرەميا رابوتال ۋپراۆليايۋششيم وتدەلەنيا ەتوگو سوۆحوزا، ا ۆ ناستوياششەە ناحوديتسيا نا زاسلۋجەننوم وتدىحە. پو ەگو ۋتۆەرجدەنيۋ، پراداد جولىمبەت پروجيل 98 لەت ي پوحورونەن ۆ بليزي ەتوگو سوۆحوزا.
كازاحسكي فوند كۋلتۋرى
يستوريا رازۆيتيا گورنو-وبوگوتيتەلنوگو كومبيناتا «كاززولوتو»
اۆتورى: ا.س. كابىلدەنوۆ، ش.ح. سۋلەيمەنوۆ
الاما-اتا، «عىلىم» ناۋچنو-يسسلەدوۆاتەلكي ي يزداتەلكي تسەنتر
«مۋراتتاس» 1992 گ. 192 ستر.
***
قۇرمەتتى وقىرمان. جولىمبەت دەگەن ادام اتى وتە كوپ. بارلىعىن اكەلىپ جولىمبەت التىن كەنىشىنە بالاي سالۋعا بولايدى. جوعارىدا جازىلعان ناقتى دەرەكتەر.
دايىنداعان: «ەرەن ەڭبەگى ءۇشىن» مەدالىنىڭ يەگەرى، انۋاربەك ەرالى
پىكىر قالدىرۋ