Jolımbet altın kenişiniñ atauı turalı
kerey.kz
Ataqtı Jolımbet biden – Qali, Qalidan – Bektaza, Bektazadan – Aznabek taraydı. Aznabek Alekseev audanına qaraytın «Iskra» sovhozı bölimşesin basqarıp kelgen. Aznabekten – Amangeldi, Altınbek, Däuletbek, Asılbek, Azamattar taraydı.
Jolımbet jaylauın basıp ötip Aşılı-ayrıq özeni 92 şaqırım ağıp Sileti özenine qwyadı.
Kürsarı kerey – Jebeke – Janğabıl – Däuletbay – Qwdaybargen – Täñirbergen – Şaqabay – Sızdıq. Qamaş (Qamaridden) ağa Sızdıqov 1915 jılı düniege kelgen. Atası Şaqabay Qına auılında tuğan. Qimaş Sızdıqov 77 jasında ata-babasınıñ ziratına dwğa bağıştauğa jolğa şığadı. Qına auılında jası seksenge kelgen Nwrtaza Şäripovpen kezdesedi, «Şaqabay jelisin» körsetudi swraydı. Jası kelip qalğan Nwrtaza sizdermen jüru oñay bolmas qoymas dep, Aznabek Bektazawlı Qalievtiñ üyin körsetedi. Jalpı osı mañaydağı qazaqtardıñ bäri kereyler eken.
Jeti-segiz şaqırımday jürgesin, eki şoq toğaydıñ ortasındağı aşıq alañqayğa kelip toqtadı. Mine, «Şaqabay jelisi» degen osı jer, dedi. Aznabek maşinadan tüsken soñ. Bwl aranı «Asqaral» dep te ataydı. Şaqabay auqattı kisi bolğan körinedi. Ana körinip twrğan Aqşoqı tauı. Töbesine şıqsañız, «Minsk», «Iskra» sovhozdarı men Stepnogor qalası alaqanğa salğanday ayqın körinip jatadı.
Biz tağı da ilgeri jürdik, jañağı jerden bir-eki şaqırımday wzağan soñ kişigirim kölge jolıqtıq. Aznabek onı «Şaqabay köli» dedi. Kölemi asa ülken emes, şağın ğana. Şaqabay jılqısın osı kölden suaradı eken. Aumağı şağın bolğanımen köldiñ orta twsı tereñ, qwrıq boylamaydı. Qısta tereñ boylap qatpaydı, suat oyuğa boladı, dedi Aznabek.
Bwl aradan şığıp, üş-tört şaqırımday jürgen soñ ataqtı Janay mollanıñ beyitine kelip, dwğa qıldıq. Janay öz kezinde osı mañdağı kereylerdiñ işinde dini bilimi bar ülken molla bolıptı. Beyittiñ basına granitten qwlpıtas ornatqan körinedi. Sonda Janay mollanıñ qaytqanına da 150 jılday bolğan. Janay molla ziratınan şığıp, Iskra» sovhozın aynalıp Mäti-Däulen ziratına kelip, aruaqtardıñ ruhına dwğa bağıştadıq.
Kelgen maqsatımızdı orındağan soñ, Aznabekpen jaqınıraq tanısa tüspek bolıp, äñgimege tarttıq. Odan bilgenimiz: Ol osı öñirde ömir sürgen ataqtı Jolımbet aqsaqaldıñ nemeresi eken. Jolımbetten – Qali – Bektaza – Aznabek taraydı. Jolımbet öz kezinde ağayın arasında sözi ötimdi bedeldi kisi bolğan. Ol osı Jolımbet poselkesi twrğan jerdi qonıstap, sol arada talay-talay toy-duman, jiındar ötkizipti. Sodan bwl jaylau Jolımbet atanıp ketken körinedi. Keyin 1932 jılı bwl arada altın keni aşılıp, poselke qwrılğanda da osı atau bir auızdan qabıldansa kerek.
Jolımbet keşegi patşadan şen alğan pañ Nwrmağambetpen qatarlas ömir sürip, aqılşısı, üzeñgiles bolğan adam. Jolımbettiñ nemeresi Bektaza da birşama aqındığı bar, el işinde bedeldi adam bolıptı. Sonau 1930 jıldarı basında halqımız alapat aştıqqa wşırağan kezde şığarğan öleñiniñ mına bir şumaqtarına nazar audarsaq.
Öttiñ be basımızdan qayran zaman,
Erikti öz twsında bolğan zaman.
Ayrılıp mal men jerden qazaq sorlı,
Bwl künde bastan baqıt tayğan zaman.
Apırmay bwl ne swmdıq, netken zaman,
Öz erkiñ öz basıñnan ketken zaman.
Öttiñ be qotan tolı qoylı zaman,
Kün sayın merekeli, toylı zaman. –
dep nalığan eken jwrt aştıqtan qırılıp jatqan sol 1929 – 1932 jıldarı.
Al, Jolımbettiñ şöberesi, jañağı Bektazanıñ nemeresi Aznabek büginde (yağni,1990) jası alpıstan asıp qalsa da boyınan qayratı taymağan quattı azamat. Nağız eñbekqor, bügingi uaqıt auanına layıqtı adam ekeni körinip twr. Sol «Iskra» sovhozınıñ ortalığında säuletti keñ üyi bar. Balaları: Amangeldi, Altınbek, Däuletbek, Asılbek, Azamat ta er jetip qalıptı. Olardıñ barlığı şaruaşılıqta mehanizator bolıp eñbek etude. Esik aldında äñgimelesip twrğanda Aznabek pen kelinşegi Şärbannıñ kişi wlı Azamattan körgen nemeresi qasımızğa keldi.
Mine, naqtı dälel bizdiñ Qimaş ağamız 1915 jılı tuğan, 1990 jıldarı Ata-babalarınıñ tuıp ösken jerin aralağannan soñ jazıp qaldırğan kitaptan üzindi.
Avtorı: Qamadiden Şaqabay
«Sileti özen» ölketanu kitabinan
Qazaqstan Respublikasınıñ Baspasöz jäne bwqaralıq aqparat ministri
Aqmola 1994 j.
***
Pro rudnik Jolımbet
Mestorojdenie rudnika Jolımbet otkrıto v 1932 g. naçal'nikom poiskovoy partii N.P.Kaliçkinom po sledam drevnih (mongol'skih) rabot, ukazannih mestnım jitelem Nauşanom Niyazovım. Zdes' budet umestnım obrtit' vnimanie çitateley na obstoyatel'stvo, svyazannoe s nazvaniem mestorojdeniya. Delo v tom, çto dannaya mestnost' nazıvalos' «Jolımbet» po imeni uvajaemogo aksakala etogo regiona, ibo levıy pritok stepnoy reki Siletı – Aşılı ayrık prinadlajal etomu aksakalu, kak letnee pastbişe dlya loşadey. Glava bol'şogo semeystva Jolımbet iz roda Kereya so svoimi sınovyami i blizkimi rodstvennikami v letnee vremya stavili svoi yurtı vdol' etoy stepnoy reçuşki ili na beregu nebol'şih ozer i tumarov, kotorımi izobiluyut eti mesta. Zimovka etogo aksakala nahoditsya na beregu bol'şogo ozera «Kına»
V nastoyaşee vremya na etom meste raspolojena central'naya usad'ba sovhoza «Iskra» Alekseevskogo rayona. Pravnuk etogo aksakala Aznabek dolgoe vremya rabotal upravlyayuşim otdeleniya etogo sovhoza, a v nastoyaşee nahoditsya na zaslujennom otdıhe. Po ego utverjdeniyu, pradad Jolımbet projil 98 let i pohoronen v blizi etogo sovhoza.
Kazahskiy fond kul'turı
Istoriya razvitiya gorno-obogotitel'nogo kombinata «Kazzoloto»
Avtorı: A.S. Kabıldenov, Ş.H. Suleymenov
Alama-ata, «Ğılım» Nauçno-issledovatel'kiy i izdatel'kiy centr
«Murattas» 1992 g. 192 str.
***
Qwrmetti oqırman. Jolımbet degen adam atı öte köp. Barlığın äkelip Jolımbet altın kenişine balay saluğa bolaydı. Joğarıda jazılğan naqtı derekter.
Dayındağan: «Eren eñbegi üşin» medaliniñ iegeri, Änuarbek ERALI
Pikir qaldıru