|  |  | 

كوز قاراس ساياسات

ادىلەتسىز سوت، سەرگەلدەڭگە تۇسكەن تاعدىرلار

0000
وتكەن جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا «ارىس قالاسىن قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان قارجىنى قولدى قىلدى» دەگەن ايىپپەن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكس-اكىمى قۋانىشبەك ىسقاقوۆ پەن باسقا دا ازاماتتاردىڭ سوتتالعانى بەلگىلى. سوت ۇكىمى شىققان بويدا الەۋمەتتىك جەلىلەردە تەرگەۋدىڭ ءادىل وتپەگەنى، دەرەكتەردىڭ بۇرمالانعانى تۋرالى قىزۋ تالقى ءجۇردى. كەيبىرەۋلەر ۇكىممەن كەلىسپەيتىنىن ايتىپ، ءىستى بولعانداردى قورعاپ، مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆتىڭ اتىنا، جوعارعى سوتقا، باس پروكۋراتۋراعا اشىق-حاتتار جازدى، ۇندەۋلەر جولدادى. ارتىنشا، تاۋەلسىز اقپارات قۇرالدارىندا دا ولاردىڭ «جاقتىم كۇيە، جاپتىم جالانىڭ» قۇربانى بولىپ وتىرعانى، اتىشۋلى ىستە كۇدىك تۋدىراتىن جايتتاردىڭ كوپتىگى جايلى ماتەريالدار جاريالانا باستادى. قورعاۋشى تاراپتىڭ نانىمدى ايعاقتارىن ەسكەرمەي، سىڭارجاق قاراعان تەرگەۋ ورگانى مەن سوت شەشىمىن «تاپسىرىس» ناتيجەسى دەپ قابىلداعاندار دا بولدى. ايتا كەتكەن ءجون، جاريالانىپ جاتقان ماقالالار مەن پىكىرلەر كوبىنە اكىم ق.ىسقاقوۆتىڭ اتىمەن بايلانىستىرىلۋدا. ال كوپشىلىك نازاردان تىس قالدىرعان 6 جىل ۇكىم كەسىلگەن تاعى ءبىر ادام بار. ول –مۇرات يماندوسوۆ. كەزىندە قىزىلوردا وبلىسى قازالى جانە قارماقشى اۋداندارىنىڭ اكىمى، وبلىستىڭ يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى قىزمەتىن اتقارعان. 2016-2019 جىلدارى قر پرەزيدەنتى اكىمشىلىگى مەملەكەتتىك باقىلاۋ جانە اۋماقتىق-ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى ءبولىمىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورى دا بولعان. 2019 جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ قىزىلوردا وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى اتقارىپ كەلگەن. ەگەر م.يماندوسوۆتىڭ اينالاسىنداعى ايعاقتاردى سارالاساق، ماسەلەنىڭ ءمانىسى ايقىندالىپ، كولەڭكەلى تۇستارى كورىنەتىن سەكىلدى. سەبەبى، «جالعان كۋالىك بەرىپ بوستاندىقتا جۇرگەنشە، اقيقاتىن ايتىپ قاپاستا قالعانىم ارتىق» دەگەن بۇل ازاماتتىڭ ءوزىنىڭ كىناسىزدىگى تۋرالى دالەلدەرى كوكەيدەگى كۇدىكتى ۇدەتە تۇسەدى. ولاي بولسا، الىستان وراعىتپاي، وقيعاعا كەڭىرەك توقتالايىق.

سوعىلماعان قوڭىراۋ

WhatsApp Image 2021-01-28 at 12.07.29 PM

م.يماندوسوۆ

«جەڭ ۇشىنان جالعاسقان قىلمىس» دەلىنگەن ءىستىڭ ۇزىن-ىرعاسى بۇگىندە كوپكە ءمالىم. ايتايىق، 2018 جىلى تۇركىستان وبلىسىنىڭ قۇرىلۋىنا بايلانىستى تۇڭعىش پرەزيدەنت نازارباەۆتىڭ نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن ءار وبلىسقا تۇركىستان قالاسىندا ءبىر نىساننىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋ مىندەتتەلدى. وسىعان وراي، قىزىلوردا وبلىسىنىڭ باسشىلىعى دا كورشىلەس وبلىس ورتالىعىنا «شىعىس مونشاسىن» تارتۋ ەتۋدى مويىنعا الدى. قۇرىلىس جۇمىسىمەن تىكەلەي قۇرىلىس، ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى باسقارماسىنىڭ باسشىسى مۇحامەديسا السەرىكوۆ اينالىسادى. الايدا، ونىڭ جانە ول باسشىلىق ەتەتىن باسقارمانىڭ شالاعاي ءىسىنىڭ سالدارىنان مونشانىڭ جوبا-سمەتالىق قۇجاتىن ۋاقىتىلى ازىرلەنبەي، قۇرىلىس كومپانياسىمەن سول كەزدە كەلىسىم-شارت جاسالماي قالادى. ياعني، ۋاقىتىلى قارجى ءبولۋ جۇزەگە اسپايدى. سوعان قاراماستان، 2019 جىلعى اقپان ايىندا مەردىگەر مەكەمە ءوز قاراجاتى ەسەبىنەن قۇرىلىس جۇمىسىن باستاپ كەتەدى. باستاۋىن باستاعانىمەن، قارجى تاپشىلىعىنا بايلانىستى قۇرىلىستىڭ توقتاپ قالۋ قاۋپى تۋىندايدى. وسى ورايدا، قۇرىلىستى اياقتاۋعا ساپۋرا ءابدىراحيموۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن «سىر مەيىرىمى» قورى اپاتتان زارداپ شەككەن ارىس قالاسىنا كومەككە جيناقتالعان قارجىدان – 20 ملن تەڭگەدەن 4 قۇرىلىس كومپانياسىنا بولىنەدى. كەيىن «جابىرلەنۋشى» س.ءابدىراحيموۆا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنە «اقشا قولدى بولدى»، «تاپسىرما وبلىس اكىمدىگىنەن ءتۇستى» دەپ شاعىمدانادى دا قىلمىستىق ءىس تىركەلەدى. قور ديرەكتورىنىڭ سوزىنشە، 2019 جىلى 8 تامىزدا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى م.يماندوسوۆتىڭ كومەكشىسى مۇرات تاسقاراەۆ تەلەفون ارقىلى حابارلاسىپ، م.سامۇراتۇلى مونشا قۇرىلىسىنا قاراجات ءبولۋ جونىندە تاپسىرما بەرگەنىن ايتقان-دى. الايدا «8 تامىزدا م.تاسقاراەۆ حابارلاستى» دەگەن س.ءابدىراحيموۆانىڭ تۇسىنىكتەمەسى نەگىزسىز، دالەلسىز بولىپ شىقتى. كىرىس-شىعىس قوڭىراۋلار مالىمەتىنەن ونىڭ سول كۇنى ساپۋرا حانىمعا تەلەفون سوقپاعانى انىقتالدى. كەرىسىنشە، 8 تامىز كۇنى ساعات 12.33-تە س.ابدىراحيموۆاعا م.السەرىكوۆتىڭ حابارلاسقانى بەلگىلى بولدى. وسىلايشا، جەڭ ۇشىنان جالعاسقان قىلمىستىڭ بولماعانىن دالەلدەيتىن ءبىر ەپيزود قىسقارىپ، مۇرات تاسقاراەۆ مەملەكەتتىك قىزمەتىنە قايتا ورالادى. ەڭ سوراقىسى، م.تاسقاراەۆ ءوزىن تولىق اقتاپ العانىنا قاراماستان، «سىر مەيىرىمى» قورى ديرەكتورىنىڭ وسىعان قاتىستى تۇسىنىكتەمەسى سوتتىڭ ايىپتاۋ قورىتىندىسىنا قوسىلىن، ۇكىم شىعارىلعانىن قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟ لوگيكاعا سالساق، سوت تا، تەرگەۋشىلەر دە ءابدىراحيموۆا مەن السەرىكوۆتىڭ 8 تامىز كۇنى ءوزارا سويلەسكەنىنە كۇدىكتەنۋى كەرەك ەمەس پە ەدى؟
الايدا، م.تاسقاراەۆ ەپيزودى بويىنشا ەشتەڭە ونبەگەن سوڭ، م.يماندوسوۆتى قايتكەندە دە ايىپتى قىلۋدىڭ، «اكىمنىڭ سىبايلاسى» دەپ كورسەتۋدىڭ باسقا جولدارىن قاراستىرىلعان سەكىلدى…
تەرگەۋ بارىسىندا «ايتقانعا كونەتىن، ايداۋعا جۇرەتىن» كۋاگەرلەر دە اياق استىنان پايدا بولا كەتتى. ماسەلەن، م.السەرىكوۆ «سىر مەيىرىمىندەگى» قارجىنى مونشا قۇرىلىسىمەن اينالىسىپ جاتقان «باق بەرەكە 2030» جشس-نەن بولەك تاعى ءۇش كومپانياعا 20 ملن تەڭگەدەن اۋدارۋ تۋرالى تاپسىرمانى م.يماندوسوۆ ارقىلى «العانىن» تەرگەۋشىلەردىڭ الدىنا ءتورتىنشى مارتە كەلگەندە «ەسكە تۇسىرەدى». وعان دەيىن بەرگەن ءۇش تۇسىنىكتەمەسىندە مۇرات سامۇراتۇلىنىڭ اتىن مۇلدە اتامايدى. ءتورتىنشى تۇسىنىكتەمەسىن كەنەتتەن وزگەرتۋىندە نە گاپ بار؟ ايماقتا قاي جەردە قانداي قۇرىلىس جۇرگىزىلگەنىن جاتقا ايتاتىن، ءوز سالاسىنداعى ميلليونداعان قارجىنىڭ ەسەپ-قيسابىن بەسكە بىلەتىن باسقارما باسشىسىنىڭ بۇلاي وڭاي جاڭىلىسا سالۋى سەكەم تۋدىرماي ما؟ ق.ىسقاقوۆتىڭ «سالەمىن» م.يماندوسوۆ جەتكىزگەن كۇننىڭ وزىندە دالەل قايدا؟ السەرىكوۆتىڭ جالاڭ ءسوزىن راستايتىن يا كۋا بولماعانى، يا اۋديوفيكساتسيانىڭ جوقتىعى كۇدىكتىنى كىنالى ەتۋگە ەرتە ەكەنىن كورسەتپەي مە؟..
ونىڭ ۇستىنە، م.يماندوسوۆ اكىمنىڭ يندۋستريالدى-يننوۆاتسيالىق دامۋ، جوبالار مەن كاسىبي تۋريزم جونىندەگى ورىنباسارى بولعاندىقتان قۇرىلىس سالاسىنا جاۋاپتى باسقارمانىڭ باسشىسىنا تاپسىرما بەرۋ قۇزىرەتىنە كىرمەيدى. ول ارىس قالاسىنداعى توتەنشە جاعدايعا بايلانىستى قۇرىلعان قىزىلوردا وبلىسىنداعى جۇمىسشى توپتىڭ جەتەكشىسى بولعان كەزدە دە اپاتتان زارداپ شەككەن تۇرعىندارمەن تىلدەسىپ، ماسەلەسىنىڭ شەشىلۋىنە، اكىمشىلىك كەدەرگىلەردىڭ ۋاقىتىلى رەتتەلۋىنە عانا باس-كوز بولعان. ال السەرىكوۆ جانە ول جەتەكشىلىك ەتەتىن باسقارما بۇندا دا قۇرىلىس جۇمىستارىن جۇرگىزۋدە، قۇجاتتاردى راسىمدەۋدە، قارالعان قارجىنىڭ جۇمسالۋىندا شەشۋشى ءرول اتقارعان.

السەرىكوۆ كۇدىكتى مە، كۋاگەر مە؟

بۇل ءىستىڭ ءار ەپيزودىندا ەسىمى مەن شاتتى-بۇتتى تۇسىنىكتەمەسى قىلاڭ بەرەتىن م.السەرىكوۆتىڭ ءاۋ باستا تەرگەۋگە كۇدىكتى رەتىندە شاقىرىلىپ، كەيىننەن كۋاگەرگە اينالىپ كەتكەنى تاڭعالدىرادى. وسى جەردە اڭگىمەنى وزگەشە ءوربىتىپ كورەيىك. ياعني، قىلمىس بولدى دەلىك. تەرگەۋشىلەر ءىستى تىركەپ، كۇدىكتىلەردى انىقتادى. سونىڭ ىشىندە «تاپسىرمانى» ورىنداپ، زاڭسىزدىققا بارعان السەرىكوۆ تە بار. تەرگەۋ ورگانى ونى كۇدىكتى رەتىندە تانىپ قويدى. سىبايلاسقان توپتىڭ ءبىر مۇشەسى اتاندى. الايدا، قۇقىق قورعاۋشىلار تەرگەۋ بارىسىندا ءوزىنىڭ ايىبىن مويىنداپ، اعىنان جارىلعانى ءۇشىن ونى قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتىپ، كۋاگەر قىلىپ شىعارىپتى. بۇل قانشالىقتى زاڭدى؟ زاڭگەرلەر بولسا، قىلمىس جاساعان ادام كۇدىكتى رەتىندە تانىلماي تۇرىپ، زاڭدا كورسەتىلگەن ورگانعا ءوز ەركىمەن كەلسە نەمەسە قىلمىستى اشۋعا جاردەمدەسسە عانا قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان بوساتىلاتىنىن ايتىپ وتىر. بولار ءىس بولىپ، بوياۋى سىڭگەننەن كەيىن وكىنۋ تەك ۇكىمدى جەڭىلدەتۋى مۇمكىن، بىراق جازادان قۇتقارمايدى. دەمەك، ەكس-اكىممەن بىرگە السەرىكوۆ تە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلۋى كەرەك دەگەن ءسوز. ال ءىس جۇزىندە باسقاشا. تەرگەۋ ورگانىنىڭ «تاپقىرلىعى» شىنىندا تۇسىنىكسىز.
تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىگى، اۋديتورلىق كومپانيانىڭ قورىتىندىسى بويىنشا «سىر مەيىرىمى» قورىنان 4 مەكەمەگە اۋدارىلعان قاراجاتتىڭ «شىعىس مونشاسىنىڭ» قۇرىلىسىنا تولىق جۇمسالعاندىعى، سەرىكتەستىكتەردىڭ ەسەپشوتىنان قولما-قول اقشا الىنباعانى دالەلدەندى. بۇعان قوسا، سوتتالعاندار قىلمىس ۇستىندە ۇستالماعان. سوندا قايداعى قىلمىس تۋرالى ايتىپ وتىرمىز؟

قوس شەنەۋنىكتىڭ «شىندىعى»

زاڭدىق سيپاتىنان گورى ساياسي استارى باسىم ءىستىڭ «ستسەناريى» ءمىنسىز قۇرىلماعانى بىلاي تۇرسىن، ونداعى «كەيىپكەرلەر» دە ءوز ءرولىن ءساتتى سومداي الماعانعا ۇقسايدى. ولاي دەۋىمىزگە سول كەزدە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارعان، سىر ەلىندە مادەنيەت، رۋحانيات جاناشىرى ەسەبىندە تانىلىپ جۇرگەن رۋسلان رۇستەموۆتىڭ تەرگەۋ بارىسىندا قىرىق قۇبىلعان تۇسىنىكتەمەسى سەبەپ بولىپ وتىر. ول 2019 جىلدىڭ 25 ماۋسىمىندا وبلىس اكىمى ق.ىسقاقوۆتان ارىس قالاسى تۇرعىندارىنا جاردەمدەسۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ءبىر كۇندىك جالاقىسىن «سىر مەيىرىمى» قورىنا اۋدارۋ تۋرالى «تاپسىرما» العانىن ايتادى. وسى ساتتە اكىمنىڭ كابينەتىندە ارىپتەستەرى – ورىنباسارلار مارات دەلمۇحانوۆ پەن م.يماندوسوۆ تا بولدى دەيدى. رۇستەموۆ قانشا جەردەن قيىننان قيىستىرىپ ايتسا دا، ءسوزىنىڭ بايلاۋى جوعى بايقايسىڭ. سەبەبى، ق.ىسقاقوۆ 25 ماۋسىمدا م.دەلمۇحانوۆ، م.يماندوسوۆ جانە ءوزى سەكىلدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە بولعان. دەمەك، ونىڭ ونداي ماڭىزدى تاپسىرما بەرەتىندەي جاعدايدا ەمەس ەدى، ياعني قۇزىرەتى جوق. ول ارىسقا ءبىر كۇندىك جالاقى اۋدارۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانىپ قويىلعاننان كەيىن – 28 ماۋسىمدا ايماققا باسشى بولىپ تاعايىندالدى. «تۇستىك جەرگە وتىرىك ايتساڭ، كەشكە ارتىڭنان قۋىپ جەتەدى» دەگەندەي، وسىندايدا وقيعاداعى ۋاقىت الشاقتىعى رۇستەموۆتىڭ شاتاسقانىن ەمەس، جالعان سويلەگەنىن بىلدىرمەي مە دەگەن ساۋال سانادا كولبەڭدەيدى.
«شيكى ءىستىڭ» كۋاگەرلەرىنىڭ تاعى ءبىرى – سول كەزدەگى وبلىستىق جۇمىلدىرۋ دايىندىعى باسقارماسىنىڭ باسشىسى اسىلبەك شامەنوۆ. «ءبىر اپامنان ءبىر اپام سوراقى» دەمەكشى، اسەكەڭ دە ايدى اسپاننان شىعاردى. ونىڭ تەرگەۋدەگى تۇسىنىكتەمەسى، سوتتا ايتقاندارى اقيقات اۋىلىنان الىس ەكەنى اڭعارىلادى. ءبىر-بىرىنە قايشى كەلەتىن، قيسىنى جوق ءسوزى «وقيعانى ويدان قۇراستىرعان با؟» دەگەن سۇراقتى ەرىكسىز تۋدىرىپ، كوڭىلىڭدى كۇمان تۇمشالايدى. جۇمباقتاماي ايتايىق. اسىلبەك ومىربەكۇلىنىڭ سوزىنشە، مۇرات يماندوسوۆ 2019 جىلعى 8 تامىزدا ءوزىنىڭ كابينەتىنە شاقىرىپ الىپ، ارىس قالاسىنداعى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىسىمەن اينالىسىپ جاتقان ءتورت سەرىكتەستىككە (جشس) 20 ملن تەڭگەدەن قارجى ءبولۋ تۋرالى «تاپسىرما» بەردى-ءمىس. اسەكەڭ كابينەتتەن شىعا سالا مۇحامەديسا السەرىكوۆتى، «سىر مەيىرىمى» قورىنىڭ جەتەكشىسى ساپۋرا ءابدىراحيموۆانى جانە قۇرىلىس كومپانيالارىنىڭ باسشىلارىن جيناپ، مۇرات سامۇراتۇلىنىڭ «پارمەنىن» جەتكىزگەن-ءدى. قىزىق وسى جەردە: م.يماندوسوۆ 2019 جىلدىڭ 6 تامىزى مەن 18 تامىزى ارالىعىندا تۇركىستان وبلىسىندا ءىس-ساپاردا جۇرگەن. ياعني، ا.شامەنوۆ «تاپسىرما الدىم» دەگەن 8 تامىز كۇنى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ارىس قالاسىندا بولىپ، كەشكە شىمكەنت قالاسىندا قوناق ۇيگە تۇنەگەن. بۇنى دالەلدەيتىن بۇلتارتپاس دەرەكتەر دە، كۋاگەرلەر دە بار. ەگەر ول قىزىلوردا قالاسىندا بولماسا، شامەنوۆكە «تاپسىرما» كىمنەن ءتۇستى؟ قيىسپايتىن ايعاقپەن ءجون-جوسىقسىز جالا جابۋعا نە تۇرتكى بولدى؟ بۇل ەپيزود – تەرگەۋ كەزىندە مىڭ وزگەرگەن شامەنوۆ «شىندىعىنىڭ» ءبىر نۇسقاسى عانا.
ويلاندىراتىن تاعى ءبىر جايت، م.يماندوسوۆتى قىلمىستى دەپ تانۋعا نەگىز بولعان ارەكەتى – ەكس-اكىم ق.ىسقاقوۆتىڭ «ارام ويىن» السەرىكوۆكە جەتكىزدى دەگەن تۇجىرىم ەكەندىگىن ەسكەرسەك، ءدال وسىنداي ارەكەتكە بارعان، ياعني سول تاپسىرمانى كەلەسى ساتىعا جەتكىزىپ، ۇيلەستىردىم دەگەن اسىلبەك شامەنوۆ نەگە جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمايدى دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىندايدى. سوندىقتان، ونىڭ دا السەرىكوۆ سەكىلدى وپ-وڭاي قۇتىلىپ كەتۋى سۇراقتى كوبەيتىپ تۇر. كوپ ۇزاماي جاۋاپتارى دا تابىلىپ قالار…
ايتپاقشى، بىلتىر ناۋرىزدا ا.شامەنوۆ جالاعاش اۋدانىنىڭ تىزگىنىن ۇستاسا، قىركۇيەكتە ر.رۇستەموۆ جايلى ورىنىنا – جاڭاقورعان اۋدانىنىڭ اكىمى لاۋازىمىنا قايتا باردى. قىزمەتىن قىزعانۋدان اۋلاقپىز، ءتىپتى ابىرويى تاسىسىن دەيمىز. دەگەنمەن، اكىمدەردىڭ ادام تاعدىرى تارازىعا تۇسەر تۇستا الا سويلەگەنىن نەمەن اقتاپ الامىز؟ ءوز ارەكەتتەرى ءۇشىن ارىنىڭ الدىندا ۇيالا ما ەكەن؟..

مۇرات يماندوسوۆ: «مەن تاپسىرما بەرمەسەم، نە دەپ ايتام؟»

اكس-اكىم ق.ىسقاقوۆتى ايتپاعاندا م.يماندوسوۆتىڭ كىنالى ەكەنىن دالەلدەيتىن دەرەكتەردىڭ سىقپىتى، سيقى وسى. زاڭ ۇستەمدىگى ورناعان زاماندا سوتتىڭ ءھام تەرگەۋ ورگانىنىڭ كۋالاردىڭ «اناۋ ايتتى»، «مىناۋ كوردى» دەگەن جالاڭ سوزىنە سۇيەنىپ، ۇكىم شىعارۋى – 30 جىلدارداعى تەرگەۋسىز تۇرمەگە توعىتاتىن «ۇشتىكتى» ەسكە ءتۇسىردى دەمەسكە امال جوق. ايتپەسە، سوت م.يماندوسوۆتىڭ جوعارىدا ايتقانداي، 8 تامىز كۇنى قىزىلوردا قالاسىندا بولماۋىن، رۇستەموۆ پەن شامەنوۆتىڭ، السەرىكوۆ پەن ءابدىراحيموۆانىڭ قۇرعاق سوزدەرىن ايعاقتايتىن قوسىمشا فاكتىلەردىڭ (اۋديو، بەينە جازبالار، تەلەفون قوڭىراۋلارى ت.ب.) كەزدەسپەگەنىن قاپەرگە الار ەدى عوي. ول ول ما، قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى جۇرگىزگەن قۇپيا دىبىس جازباسىنان دا م.يماندوسوۆتىڭ «قىلمىسقا» قاتىسى جوعىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ولاي بولسا، اۋديوجازباداعى مارات دەلمۇحانوۆپەن ارادا بولعان ديالوگتان سوزبە-ءسوز ءۇزىندى كەلتىرەيىك. «مەن تاپسىرما بەرمەسەم، نە دەپ ايتام؟»، «…پەشەنەمىزدەن كورەمىز، الايدا قازىر وتىرىك سويلەپ، ەركىندىكتە شىداپ جۇرە المايسىڭ عوي…»، دەپ جاۋاپ بەرەدى ارىپتەسىنە دىبىس جازىلىپ جاتقانىنان بەيحابار مۇرات سامۇراتۇلى. بايقاساڭىز، ول قۇپيا جازباداعى ەكەۋارا اڭگىمەدە دە، تەرگەۋ ورگانىنا بەرگەن تۇسىنىكتەمەدە دە وسى ۇستانىمىنان اينىماعان.
م.يماندوسوۆتى قورعاۋشى تاراپ تاعىلعان ايىپپەن جانە شىققان ۇكىممەن كەلىسپەيتىنىن ايتىپ وتىر. ادىلدىك ورناعانشا كۇرەسە بەرەتىنىن جەتكىزۋدە.
قورىتا ايتقاندا، السەرىكوۆ، ءابدىراحيموۆا، شامەنوۆ، رۇستەموۆتەردىڭ م.يماندوسوۆتى «نىساناعا» الىپ وعان قانشا كۇيە جاعىپ، كىنالى ەتكىسى كەلسە دە، قولدا بار دەرەكتەر ماسەلەنى باسقاشا سۋرەتتەۋدە. سوعان قاراماستان، سوتتى بولۋىنىڭ سەبەبى ءىستىڭ تاپسىرىستىق سيپات الۋىندا بولىپ وتىر دەگەن بولجامدار ايتىلۋدا. بۇل ءوز الدىنا بولەك اڭگىمە. ەڭ وكىنىشتىسى، اۋدانداردى باسقارىپ كەلە جاتقان بىلدەي اكىمدەردىڭ سولقىلداقتىعى تەك جەرگىلىكتى باسقارۋ قۇرىلىمىنىڭ بەدەلىنە نۇقسان كەلتىرىپ قانا قويماي، مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە سەنىمسىزدىكتى كۇشەيتەدى. شالاعاي شەشىم سوت جۇيەسىنە دەگەن سەنىمگە دە سەلكەۋ تۇسىرەدى. بۇل حالىق ءۇمىت ارتقان ازاماتتاردىڭ تىزە قوسىپ، ەل يگىلىگى ءۇشىن بىرلەسىپ قىزمەت ەتۋىنە كەدەرگىسىن تيگىزەتىنى ءوز الدىنا، سۇتتەي ۇيىعان سىر ەلىنىڭ ىنتىماعىنا دا سىنا قاعىلعالى تۇر…
اۆتورى: باقىت توقتار

Related Articles

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان ارعى بەتتىڭ كورنەكى تۇلعالارى مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرى

    ارما الەۋمەت! 31 مامىر ساياسي قۋعىن-سۇرگىن جانە اشارشىلىق قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنى. وسىعان بايلانىستى ىرگەلەس ەلدەردە سونىڭ ىشىندە شىعىس تۇركىستان وڭىرىندە ءومىر ءسۇرىپ جاتقان شىڭجاڭ قازاقتارىنىڭ ساياسي، الەۋمەتتىك ءھام مادەني تاريحىن تانىپ ءبىلىپ جۇرگەنىمىز ارتىق بولماس. الدىمەن سۋرەتتەرگە تۇسىنىكتەمە: ءبىرىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسىندە 1934-44 جىلدارى ولكە گۋبەرناتورى بولعان شەن شيتسايدىڭ (盛世才) بەينەسى. ەكىنشى سۋرەت: تايۆان تايپەيدەگى شەن شيتسايدىڭ مازارى. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارعانداعى ەستەلىك. ول تۋرالى ەستەلىكتى كەيىن وقيسىزدار. ءۇشىنشى سۋرەت: شىڭجاڭ ولكەسى قۇمىل ايماعىنىڭ ايماق گۋبەرناتورى بولعان جولبارىس بەگ-ءتىڭ مازارى. تايۆان تايپەي قالاسىنداعى مۇسىلماندار زيراتىندا جەرلەنگەن. 2024 جىلى ارنايى ىزدەپ تاۋىپ باسىنا بارىپ قايتتىم. ءتورتىنشى سۋرەت: 1944 جىلى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسشىلەرى قۇلجا قالاسىن ازات قىلعان سوڭ قالا

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: