“…شامامەن ساعات 16.00 كەزىندە 200-دەي شابۋىل جاساۋشى مۋزەي عيماراتىنا كىردى. جۇگىرىپ الدارىنان شىقتىم. بارلىعى دەرلىك جاستار. بار داۋىسىممەن ايقايلاپ، ەشتەڭەگە تيىسپەۋىن ءوتىندىم. سوزگە توقتاماي، ەلەكتروندى قۇرىلعىلاردى قيراتا باستادى. اراسىندا بىرەۋلەرى مەنىڭ سوزدەرىمدى ەستىپ، قالعانىنا توقتاۋ سالدى. ولارعا «بۇل زاتتاردىڭ بارلىعى – اتا-بابامىزدان قالعان اسىل مۇرا. سىندىرماڭىزدارشى، بۇلاردى ورتەسەك، ءبىزدىڭ تاريحىمىزدا ەشتەڭە قالمايدى. ەرتەڭگى كۇنى سىزدەرگە كەرەك بولادى عوي» دەگەن ءسوزىمدى كەيبىرى تىڭدادى. تىنىشتىق ورناتىپ، مەنەن «التىن ادامنىڭ» وريگينالى قايدا؟»، «التىن زاتتار قايدا تۇر؟»، «قىلىشتار بار ما؟» دەپ سۇراي باستادى. «التىن ادامنىڭ» تۇپنۇسقاسىنىڭ بىزدە ەمەس ەكەنىن ايتتىم. بۇل ۋاقىتتا مۋزەي زالدارىندا نەگىزگى جارىق ەمەس، كەزەكشى جارىق شامدارى جانىپ تۇرعان. سونىڭ كومەگى ءتيدى مە دەپ ويلايمىن، كەيبىر زاتتار قاراڭعىدا انىق كورىنە قويمادى. مۋزەي تۋرالى، مۋزەيدىڭ قازىر جانە بولاشاقتا نە ءۇشىن كەرەك ەكەنىن توقتاماي ايتا بەرىپپىن. ارالارىنا كىرىپ، بىردە ورتاسىنا شىعىپ، بارىنشا كوندىرۋگە تىرىستىم. مەنىمەن بىرگە تۇرعان مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ەستىگەن ەكەن، اراسىندا تۇرعان بىرەۋى مەنى «ءولتىرىپ كەتەيىك» دەپ، جان-جاعىنداعىلارعا ايتقان. مەن مۇنى ەستىمەدىم. ءبىر كەزدە اراسىنداعى 20 شاقتىسى ءدىني راسىمدەرىن جاساپ، مۋزەيدە تىنىشتىق ورنادى. قۇلشىلىقتارىن جاساعان سوڭ، بارلىعى سوزگە توقتادى. اراسىنداعى بىرەۋىنە باعىنا باستادى. شامامەن 5 ساعاتتاي ۋاقىت وتكەن سوڭ، سىرتتان قارا پالتو كيگەن ەكى جىگىت كەلدى. جاقسى كيىنگەن، ءتۇزۋ ادامدار سياقتى كورىندى. ول ەكەۋى توپتى باسقارىپ جۇرگەندەرمەن سويلەسىپ، الماتى اۋەجايىنا كەتەتىنىن، ءبىراز ۋاقىتتان سوڭ قايتىپ كەلەتىنىن جانە مۋزەي عيماراتى ولاردىڭ شتابىنا اينالاتىنىن ايتتى. ءۇنسىز باس يزەپ، ولاردىڭ تەزىرەك كەتۋىن تىلەدىك. ىشىنەن 20 شاقتى ادام تاعى دا ءدىني راسىمدەرگە سايكەس قۇلشىلىق جاساپ بولعان سوڭ، بارلىعى بىرەۋىنىڭ كومانداسىمەن سىرتقا شىقتى. بۇل شامامەن 21.00-دەن اسقان ۋاقىت بولاتىن»، – دەدى ب.داندىقاراقىزى.

200-دەي شابۋىلشى مۋزەيدە بولعان ۋاقىتتا عيماراتتىڭ قور ساقتايتىن ارنايى جەرتولەسىندە جارالى اسكەري ماماندار بولعان.

«ءبىز مۋزەيگە شابۋىل جاساعاندارمەن الىسىپ جاتقاندا، مۋزەيدىڭ بۋنكەرىندە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 15 قىزمەتكەرى جارالى جاتقان ەدى. اكىمدىك عيماراتىنا شابۋىل باستالعاندا ولاردى مۋزەيدىڭ ەڭ تۇپكى قويماسىنا تىققان ءوزىمىز ەدىك. مۋزەيدەگى 2 قىزمەتكەر جارالىلارعا بىلگەندەرىنشە مەديتسينالىق كومەك جاسادى. اراسىندا قول-اياعىنا، كوزى مەن كەۋدەسىنە وق تيگەندەرى بولدى. تۇرلەرى وتە ايانىشتى، جاپ-جاس بالالار. ولارعا قاراپ جىلارمان بولدىق. شابۋىلداۋشىلار بەس ساعاتتاي مۋزەيدە بولعان كەزدە بۋنكەردە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 15 ادامى جارالى جاتقانىن بىلمەدى. بارىنشا بىلدىرمەۋگە تىرىستىق. ارالارىندا بىرەۋى بارىنشا تىمىسكىلەپ، ساقتىق تانىتىپ، بىردەڭەگە سەزىكتەنىپ جۇرگەنىن بايقادىم. ونى دا سوزگە تارتىپ، كوڭىلىن اۋلاۋعا تىرىستىق»، – دەدى مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى.

مۋزەيگە كەلتىرىلگەن ماتەريالدىق زالال كولەمى جاقىن كۇندەرى انىقتالاتىن بولادى. ەڭ باستىسى – ۇلتتىق مۇرالارىمىزعا زاقىم كەلمەگەن.

«ەكى كۇن بويى مۋزەيگە قونىپ، ارىپتەستەرىمىز ۇلتتىق مۇرالارىمىزدى ساقتاپ قالدى. قازىر ۇيدەمىن. مەن ايەل ادام بولعاندىقتان ماعان دۇرىس قارادى ما الدە مۋزەيدىڭ كيەسى، بابالار رۋحى مەنى قولدادى ما ما بىلمەيمىن، وسى جاعدايدان امان قالدىق. ومىرىمدە مۇنداي قورقىنىشتى جاعدايعا ءتۇسىپ كورمەپپىن. بەتپە بەت كەلگەندە قورىقپاعان ەدىم. قازىر ءبىر قورقىنىشتى ءتۇس كورگەن سياقتىمىن»، – دەيدى بيبىگۇل داندىقاراقىزى…

*

وقيعا 2022 جىلعى 5 قاڭتاردا بولعان. بۇلىكشىلەر الماتى قالاسىنداعى ورتالىق مۋزەيگە كىرگەن بەتتە «التىن ادامدى» جانە مۋزەيدەگى التىن زاتتاردى ىزدەگەن….

دەرەككوز: kazmuseum.kz سايتى.

*

15 جارالىنى جاسىرىپ، امان ساقتاپ قالعاندارعا ايرىقشا العىس. تاريحي مۇرالاردى جانىن سالا قورعاعان جاندارعا رەسپەكت!