ەلىمىزدىڭ گەربىن اۋىستىرۋ تۋرالى پرەزيدەنتتىڭ ۇسىنىسى (و باستا ۇسىنىس سۋرەتشى-ديزاينەر مامانداردان شىققان سياقتى) تۇتاس قوعامدا بولماعانمەن، الەۋمەتتىك جەلىلەردە اجەپتاۋىر قارسىلىق تۋدىردى. بىراق، بايىپتاپ قاراساق، بۇل قارسىلىقتىڭ قازىرگى گەربتىڭ قازاق ءۇشىن ەرەكشە قاستەرلى نەمەسە ەستەتيكالىق تۇرعىدان ءمىنسىز بولۋىنا ەش قاتىسى جوقتىعىن اڭعاراسىز.

سوڭعى ۋاقىتتارى، اۋىر ىندەتپەن قاتار كەلگەن قاڭتار تراگەدياسىنان باستاپ، حالىق ايتارلىقتاي كۇيزەلىسكە ۇشىرادى. قازاقستاننىڭ ەركىنەن تىس، سوعىسقا، باسقا دا سەبەپتەرگە بايلانىستى بولىپ جاتقان ەكونوميكالىق قيىندىق سالدارىنان حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى تومەندەدى. وسىنىڭ ءبارى قازىر قوعامدا بايقالىپ قالعان «تەرىستەۋ سيندرومىنا» تۇرتكى بولدى. «تەرىستەۋ سيندرومى» – دۇرىستى دا بۇرىسقا شىعاراتىن، قانداي باستاماعا بولسىن قارسى رەاكتسيا شاقىراتىن قۇبىلىس. الەۋمەتتىك پسيحولوگيانى زەرتتەۋشىلەردىڭ پايىمداۋىنشا، وسى قۇبىلىستى بارىنشا كۇشەيتىپ تۇرعان فاكتور – الەۋمەتتىك جەلىلەر. ياعني، الداعى ۋاقىتتا قانداي دا ءبىر قوعامدىق ماڭىزى بار ينيتسياتيۆانى ورتاعا سالار كەزدە وسى فاكتور ەسكەرىلمەسە بولمايتىن شىعار.

سونىمەن گەرب. نەمەسە بىزدەگى بالاماسى – ەلتاڭبا. بىرىنشىدەن، مەن گەرالديكا مامانى ەمەسپىن جانە گەربتى مىندەتتى تۇردە اۋىستىرۋ كەرەك دەگەن اڭساعان ارمانىم، العا قويعان ماقساتىم جوق. ءوزىمنىڭ جەكە پىكىرىم، بىزدە وسى گەرب دەگەن تەرمين ورىنسىز قولدانىلىپ جۇرگەندەي كورىنەدى. جەر بەتىندەگى ءبىراز مەملەكەتتەردە رەسمي بەكىتىلگەن گەرب جوق. ماسەلەن، اعايىنداس تۇرىك جۇرتىندا. جاپونيا مەن فرانتسيانىڭ دا رەسمي گەرب جوقتىعىنان قايعىرىپ جاتقان ءتۇرى كورىنبەيدى. البەتتە ءارتۇرلى تاڭبالار، ەمبلەمالار قولدانىلادى. مىسالى، اقش-تىڭ دا گەربى جوق، مەملەكەتتىڭ باستى ءمورى دەگەن تاڭباسى بار. مۇنى ايتىپ وتىرعانىم، قازىر كوپتەگەن اعايىن دۋىلداتىپ جۇرگەن “كيەلى ەلتاڭبا”، “قاسيەتتى ەلتاڭبا”، “قۇندىلىعىم – ەلتاڭبام!” سياقتى ۇرانداردىڭ قانداي دا ءبىر ساكرالدىق، باسقاشا ايتقاندا، كيەلى دەيتىندەي نەگىزى جوق ەكەندىگىن ەسكەرتۋ عانا.

قازاق قازاق بولعالى باستى تاڭبا سانالعان، قانشاما داڭقتى جەڭىستەر مەن قان جۇتقان جەڭىلىستەردە قازاقتىڭ تۋىنان تۇسپەگەن بايتەرەك ارحەتيپى، قازاقشا ايتقاندا «تورە تاڭبا» مۇلدە ەسكەرىلمەگەن كەزدە دە جوقتاعان ەشكىم بولعان جوق. ونى ايتاسىز، 2006 جىلى گيمن وزگەرگەندە دە «بۇل قالاي؟» دەگەن جان بولمادى.

ءماتىنى قيىن، اۋەنىنەن سوۆەت زامانىنداعى تالاپقا سايكەس «مارسەلەزا» سارىنى اڭدالاتىن گيمندى مۇقىم قازاق بالاسى كەز كەلگەن ۋاقىتتا، دالادا دا، ۇيدە دە قوسىلا شىرقايتىن «مەنىڭ قازاقستانىم» الماستىردى. تىڭ يگەرۋ دەگەن كۇماندى ناۋقان باستالىپ، قازاق اتا قونىسىندا جاتقا اينالىپ، ازشىلىق بولىپ قالعاندا قوس ساڭلاق ءشامشى مەن جۇمەكەن ەلدىڭ ەزىلگەن كوڭىلىن جەبەپ تۋدىرعان رۋحتى ءاننىڭ ءسوزىن اياق استى وزگەرتىپ تاستاعاندا، شالكيىز ايتپاقشى، «تەبىنگىنىڭ استىنان الا بالتا سۋىرىسىپ، تەپسىنىسىپ كەلگەندە، تەڭ اتانىڭ ۇلى ەدىڭ، دارەجەڭدى ارتىق ەتسە ءتاڭىرى ەتتى!» – دەپ تەپسىنبەك تۇگىلى، اشىق قىنجىلىس بىلدىرگەن ەشكىم بولمادى. مەن سول كەزدە «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىندا جۇمىستانىپ جۇرگەم، ءماتىندى وزگەرتپەۋ تۋرالى پىكىر ايتۋدى سۇراپ تالاي مىقتىعا قولقا سالدىق. ءبارى ات-تونىن الا قاشتى. ءبىر دەپۋتات «ايتايىن، دايەكتى ءسوز جازىپ بەرىڭدەر» دەپ سۇراپ الدى دا، ارتىنشا «مەنەن بۇرىنعى ءماتىندى جاقتاپ سويلە دەپ سۇراعاندار بولدى، بىراق، مەنىڭشە، جاڭا ءماتىن كەرەمەت» – دەپ اينىپ، سۇحبات بەردى. سول دەپۋتات – قازىر دە دەپۋتات. مۇمكىن، قۇداي وڭداپ، ارۋاق رازى بوپ، جۇمەكەننىڭ ءماتىنى ءوزىنىڭ تازا قالپىندا ورالىپ جاتسا، جاڭاعى دەپۋتاتىمىز باياعى ءبىز جازىپ بەرگەن ءسوزدى ايتىپ تا قالار.

ەندى تىكەلەي گەرب تۋرالى. اۋەلدە بىردەن بايقالعان ەرەكشەلىگى – جالپى كومپوزيتسياسىنان بۇرىنعى سوۆەتتىك گەربتەردىڭ ىقپالى سەزىلىپ تۇردى. وداعايلاۋ كورىنگەن سۋرەت – ءمۇيىزدى، قاناتتى ات بەينەسى بولدى. ءمۇيىز – بەرەل وباسىنان تابىلعان باسىنا التىن جالاتقان ءمۇيىز كەيپىندەگى قاپتاما كيگىزىلگەن اتتى ەسكە سالادى. ياعني، ءبىزدىڭ باعزىدان-باعزى ونەرىمىزدىڭ بەلگىسى دەپ ءتۇسىندىردى سول كەزدەگى تاپسىرشىلەر. قانات تا سولاي ەكەن. تەك قانات قاۋىرسىندارى ماساققا ۇقساتىلىپتى، بۇل دا وزگەشە كوركەمدىك شەشىم دەپ دالەلدەندى. بىراق سول كەزدىڭ وزىندە ءدال وسى شەشىمنىڭ «نايۆ-ارت» اتالاتىن اۋەسقوي كوركەمسۋرەت باعىتىنىڭ ءستيلىن ەسكە سالاتىنى تۋرالى پىكىرلەر جەكەلەگەن سۋرەتشىلەردىڭ كۇڭكىلى بوپ قالا بەردى.

ەڭ قىزىعى، اۆتورلار دا، كوميسسيا دا فۋنەرالدىق، ياعني قابىرستاندىق ارتەفاكتىلاردىڭ ءوز سەمانتيكاسى، ءبىز تۇسىنگەننەن باسقا ماعىناسى بولاتىندىعىن ەسكەرمەگەنگە ۇقسايدى. بۇل تۋرالى سكيف-ساق قابىرلەرىنەن تابىلعان اشەكەيلەردى زەرتتەگەن، ولاردىڭ كونە ميفتەر مەن دەمونولوگياعا قاتىسى تۋرالى پىكىر تۇيگەن مامانداردان كەڭەس سۇراعان دا ەشكىم بولماعان سياقتى. البەتتە، بۇل ەجەلگى وبالاردان تابىلعان، بايىرعى جەرلەۋ عۇرپىنىڭ عانا ەمەس، نانىم-سەنىمنىڭ دە كۋاسى سانالاتىن عاجايىپ بۇيىمداردى ەمبلەما، تاڭبا رەتىندە قولدانباۋ كەرەك دەگەن ءسوز ەمەس. بىراق وسى رەتتە مامانداردان تىڭعىلىقتى كەڭەس العاننىڭ ەش ارتىعى جوق.

وسى ورايدا جالپى التايلىق مادەنيەت اتالاتىن مادەنيەت تيپتەرىنىڭ بارىنە ورتاق، سونىڭ ىشىندە قازاق حالقىنىڭ قيالىندا بارىنشا جەتىلگەن، نەشە ىقىلىمنان بەرى قازاقپەن بىرگە جاساپ كەلە جاتقان ويۋ مەن ورنەك سەمانتيكاسىنا شىنداپ نازار اۋدارماي جۇرگەنىمىز وكىنىشتى. ويۋدىڭ ءتىلى دەيتىن گرافيكالىق ءتىل بولعان، ونى تۇسىنگەن ادام كوپ جاعدايدى ءسوزسىز-اق ۇعىنا بەرگەن دەيدى مامانداردىڭ ءبىرسىپىراسى. مۇمكىن، الداعى ۋاقىتتا وسى ويۋ-ورنەككە كوڭىل بۇرارمىز.

گەربكە بايلانىستى از-كەم وي وسى. قاشان اۋىستىرىلسا دا، مەملەكەتتىك تاڭبا، ەمبلەما ءتۇبى ءبىر اۋىستىرىلاتىن شىعار. اۋىسپاۋى دا مۇمكىن. بىراق، ءدال وسى ماسەلە توڭىرەگىندە سونشاما داۋ سابايتىنداي سەبەپ كورىپ تۇرعان جوقپىن. اۋىسىپ جاتسا، سول ءرامىز، تاڭبا كورگەن ادامنىڭ ەسىندە بىردەن جاتتالىپ قالاتىنداي جۇرەككە جىلى، ايقىن جانە ءبىر قاراعاندا وپ-وڭاي كورىنەتىندەي قاراپايىم بولسا، كانەكي. كوركەمونەردىڭ اتاسى لەوناردو دا ۆينچي: «قاراپايىمدىلىق – كەرەمەتتىلىكتىڭ ەڭ بيىك شىڭى» /«پروستاتا – نايۆىسشايا فورما ۋتونچەننوستي»/ – دەگەن ەكەن.

ءبىر كۇندەرى ءتۇبى تۋ دا وزگەرەتىن بولار. مۇمكىن، قازاقستان دەگەن اتاۋدان قازاق رەسپۋبليكاسى نەمەسە قازاق ەلى دەگەن اتاۋعا دا اۋىساتىن ۋاقىت كەلەتىن شىعار. جانە سوۆەت كەزەڭىنەن قالعان قانشاما سارقىندىدان ارىلۋعا ءتيىسپىز. بۇل، ارينە، تەك سيمۆولدارعا عانا ەمەس، ەل باسقارۋ ىسىنە دە، قوعام ءومىرىنىڭ باسقا دا كىلتيپاندى تۇستارىنا دا قاتىستى ماسەلە.

قازاق حالقى تەك اڭىز بەن سوۆەتتىك ستەرەوتيپتەردىڭ شىرماۋىندا ءومىر سۇرۋگە ءتيىس ەمەس!