Foreign Affairs جۋرنالىندا قازاقستان، قىتاي جانە رەسەيدىڭ مۇناي ءوندىرىسى مەن ساتۋ سالاسىنداعى كەلىسىمدەرىنىڭ ناتيجەلەرى تالدانعان. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ «ءتيىمدى شارتتارعا قول جەتكىزۋدە ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعى (ەاەس) رەسەي مەن قازاقستاننىڭ قىتايعا قاتىستى ەنەرگەتيكالىق ستراتەگياسى ۇيلەسىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ مۇمكىندىگىنە اينالادى» دەگەن بولجام ايتقان. بىراق، ۋكرايناداعى داعدارىس پەن رەسەيگە قارسى سانكتسيالارعا جانە مۇناي باعاسىنىڭ كۇرت ارزانداۋىنا بايلانىستى جاعداي وزگەرىپ كەتكەن سوڭ «جاڭادان ىقپالدى ەكى ۇشتىك – قىتاي، قازاقستان جانە رەسەي ۇشتىگى مەن بۇل ەلدەردە جۇمىس ىستەيتىن حالىقارالىق مۇناي كومپانيالارى پايدا بولدى» دەپ جازادى ماقالا اۆتورلارى.

Foreign Affairs جۋرنالىنىڭ جازۋىنشا، «قىتاي مەن رەسەيمەن اراداعى دوستىق قارىم-قاتىناس قازاقستانعا ەكى ەلدىڭ اراسىن تەڭ ۇستاۋعا كومەكتەسىپ وتىر. بۇل دوستىق قاتىناستار جۋىردا قايتا سايلانعان نازارباەۆقا ەكونوميكالىق ءوسىمدى نىعايتىپ، تۇراقتىلىقتى ساقتاپ قالۋعا كومەكتەسەدى. ءۇش ەل ەليتاسى اراسىنداعى بايلانىس «ۇشتىكتىڭ ەنەرگەتيكالىق ارىپتەستىگى مەن وزگە سالاداعى ىنتىماقتاستىعىن قامتاماسىز ەتەدى» دەپ جازادى Foreign Affairs.

ماقالادا قازاقستان مەن رەسەيدىڭ ExxonMobil سياقتى ءىرى كومپانيالارمەن بايلانىسى كۇشەيىپ كەلە جاتقانى كورسەتىلگەن. كاسپي تەڭىزىندەگى قاشاعان كەنىشىن يگەرۋگە ExxonMobil كومپانياسىنىڭ قاتىسۋى كرەملدىڭ «ونىڭ كەيبىر تەحنولوگيالارىن رەسەيدىڭ وففشورلىق جوبالارىندا قولدانۋعا بولادى» دەگەن ءۇمىتىن وياتتى. Foreign Affairs اۆتورلارىنىڭ پىكىرىنشە، بۇل قازاقستانعا ءوزارا ساۋدا-ساتتىق پەن وزگە جوبالار بويىنشا «روسنەفت» پەن قىتايدىڭ CNPC كومپانياسىمەن قارىم-قاتىناسىندا قوسىمشا ىقپال تەتىگى رەتىندە ءتيىمدى بولماق.

باعانى ءوسىرۋ امالدارى

Foreign Policy جۋرنالى «رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينگە «رەسەي ەكونوميكاسىن قۇتقارۋ ءۇشىن مۇناي باعاسىن وسىرۋگە كومەكتەسەتىن ءسال ەسسىزدەۋ، بىراق ىسكە اسپايدى دەۋگە بولمايتىن» ءتورت امالدى سيپاتتاعان. ماقالا اۆتورلارىنىڭ جازۋىنشا، سوڭعى جارتى جىلدا مۇنايدىڭ ءبىر باررەلىنىڭ باعاسى شامامەن 100 دوللاردان 40 دوللارعا دەيىن – 50 پايىزعا جۋىق قۇلدىراۋى بيۋدجەتىن ءبىر باررەل مۇناي باعاسىن 100 دوللارعا ەسەپتەپ قۇرعان رەسەيدى تىعىرىققا تىرەگەن سوڭ «پۋتين باتىس كۇتپەگەن ارەكەتتەرگە بارۋعا ءماجبۇر بولۋى مۇمكىن» دەپ قورىتادى.

جاتتىعۋ كەزىندە «سۋ-25» اسكەري ۇشاعىنا ورناتۋ ءۇشىن زىمىران كوتەرىپ بارا جاتقان رەسەيلىك اسكەري قىزمەتكەر. ستاۆروپول ولكەسى، 12 ناۋرىز 2015 جىل.

Foreign Policy بۇل ارەكەتتەردىڭ مىسالى رەتىندە ىقتيمال ءتورت ستسەناريدى كەلتىرگەن: يرانمەن ءجۇرىپ جاتقان يادرولىق كەلىسسوزدەرگە ىرىتكى سالۋ، مۇناي ءوندىرۋشى نەمەسە ەكسپورت مارشرۋتتارى وتەتىن شاعىن ەلدەردەگى جاعدايدى ۋشىقتىرۋ، مۇناي ءوندىرۋشى ءىرى ەلدەردەگى جاعدايدى ۋشىقتىرۋ نەمەسە قۇپيا وپەراتسيالار جۇرگىزۋ.

Foreign Policy باسىلىمىنداعى ماقالا اۆتورلارى «پۋتين يراننىڭ قولىندا يادرولىق قارۋ بولعانىن قالاماعانىمەن، باتىستىڭ يرانمەن كەلىسۋگە ۇمتىلىسىن ءوز مۇددەسىنە قۋانا-قۋانا پايدالانار ەدى. كرەملدەگى كەيبىر ساياساتكەرلەر ءتىپتى كەلىسسوزدەردىڭ ساتسىزدىككە ۇشىراۋىن تىلەۋى مۇمكىن. يرانعا قاتىستى كەلىسسوزدەردىڭ كۇيرەۋى يراننىڭ يادرولىق ينفراقۇرىلىمدارىنا اسكەري سوققى بەرۋگە ۇلاساتىن ەدى ءارى ۇزاق مەرزىمدى كەلىسىمگە قول جەتكىزۋدەن مۇلدە كۇدەر ۇزۋگە تۋرا كەلىپ، قيىر شىعىستا الاساپىران باستالار ەدى» دەپ جازادى.

سونداي-اق رەسەي، مىسالى ۆەنەسۋەلا، يراك، نيگەريا، الجير، ازەربايجان، قازاقستان نەمەسە مەكسيكا سياقتى مۇناي ءوندىرۋشى شاعىن ەلدەردەگى جاعدايدى ۋشىقتىرا الادى. باكۋ-سۋپسا نەمەسە باكۋ-جەيحان مۇناي قۇبىرى سياقتى ترانزيتتىك مارشرۋتتارعا دا قىسىم جاساۋىنا بولادى. جاعدايدى ۋشىقتىرۋعا قولايلى ەلدىڭ ءبىرى رەتىندە ءبىر جاعىنان يەمەن، ءبىر جاعىنان ەلدەگى سانى از شيتتەر مەن جاستاردىڭ جاپپاي نارازىلىعى قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇرعان ساۋد ارابياسى اتالادى.

ورمۋز بۇعازىنىڭ وسالدىعىن دا العا تارتقان Foreign Policy اۆتورلارى ەگەر ول جابىلىپ قالسا، الەمدىك نارىقتا ساتىلاتىن مۇناي كولەمى ءاپ-ساتتە 20 پايىزعا ازايىپ، 1973 جىلعى داعدارىس سياقتى دۇربەلەڭ تۋعىزادى دەپ جازادى. رەسەي بۇعازدى مينالاۋ جونىندە ىسكە اسۋى وتە كۇماندى استىرتىن وپەراتسياعا بارا قالعان جاعدايدا، كىنانى يرانعا ارتا سالار ەدى دەپ بولجايدى ماقالا اۆتورلارى.

بيزنەس جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى

ال Financial Times گازەتى بيزنەس جانە كليماتتىڭ وزگەرۋى تاقىرىبى بويىنشا جاقىندا پاريجدە وتكەن كونفەرەنتسيادا الەمدەگى ەڭ ءىرى مۇناي ءوندىرۋشى ەل – ساۋد ارابياسىنىڭ مۇناي ءمينيسترى ءالي ءال-نايمي «عاسىر ورتاسىنا قاراي ءبىزدىڭ ەل قازبالى وتىننان مۇلدە باس تارتۋى مۇمكىن» دەگەن مالىمدەمە جاساعانىن جازعان. ول ساۋد ارابياسى «كۇن جانە جەل قۋاتىن ءوندىرۋ جونىنەن الەمدىك دەرجاۆاعا» اينالۋدى جوسپارلايتىنىن دا ايتقان. بىراق Financial Times ونىڭ «الەمدە ءالى ءبىر ميللياردتان اسا ادامنىڭ ەلەكتر قۋاتىنا قولى جەتپەي وتىرعانىن ەسكەرسەك، قازبالى وتىنعا دەگەن ۇلكەن سۇرانىس ءالى ۇزاق جىلدارعا سوزىلاتىن ءتۇرى بار» دەگەن ءسوزىن كەلتىرگەن.

باسىلىم بيىل جەلتوقساندا پاريجدە كليماتتىڭ عالامدىق جىلىنۋ قۇبىلىسىنا ارنالعان بۇۇ اياسىنداعى كەلىسسوزدەردە «كليمات وزگەرۋى سالاسىنداعى جۇمىسىن ەلدەردىڭ جاقسارتۋىن تالاپ ەتەتىن شارالار ەنگىزۋ قاجەتتىگىن» جازعان.

اننا كلەۆتسوۆا

azattyq.org