Foreign Affairs jurnalında Qazaqstan, Qıtay jäne Reseydiñ mwnay öndirisi men satu salasındağı kelisimderiniñ nätijeleri taldanğan. Qazaqstan prezidenti Nwrswltan Nazarbaev «tiimdi şarttarğa qol jetkizude Euraziya ekonomikalıq odağı (EAES) Resey men Qazaqstannıñ Qıtayğa qatıstı energetikalıq strategiyası üylesimdiligin qamtamasız etu mümkindigine aynaladı» degen boljam aytqan. Biraq, Ukrainadağı dağdarıs pen Reseyge qarsı sankciyalarğa jäne mwnay bağasınıñ kürt arzandauına baylanıstı jağday özgerip ketken soñ «jañadan ıqpaldı eki üştik – Qıtay, Qazaqstan jäne Resey üştigi men bwl elderde jwmıs isteytin halıqaralıq mwnay kompaniyaları payda boldı» dep jazadı maqala avtorları.

Foreign Affairs jurnalınıñ jazuınşa, «Qıtay men Reseymen aradağı dostıq qarım-qatınas Qazaqstanğa eki eldiñ arasın teñ wstauğa kömektesip otır. Bwl dostıq qatınastar juırda qayta saylanğan Nazarbaevqa ekonomikalıq ösimdi nığaytıp, twraqtılıqtı saqtap qaluğa kömektesedi. Üş el elitası arasındağı baylanıs «üştiktiñ energetikalıq äriptestigi men özge saladağı ıntımaqtastığın qamtamasız etedi» dep jazadı Foreign Affairs.

Maqalada Qazaqstan men Reseydiñ ExxonMobil siyaqtı iri kompaniyalarmen baylanısı küşeyip kele jatqanı körsetilgen. Kaspiy teñizindegi Qaşağan kenişin igeruge ExxonMobil kompaniyasınıñ qatısuı Kreml'diñ «onıñ keybir tehnologiyaların Reseydiñ offşorlıq jobalarında qoldanuğa boladı» degen ümitin oyattı. Foreign Affairs avtorlarınıñ pikirinşe, bwl Qazaqstanğa özara sauda-sattıq pen özge jobalar boyınşa «Rosneft'» pen Qıtaydıñ CNPC kompaniyasımen qarım-qatınasında qosımşa ıqpal tetigi retinde tiimdi bolmaq.

BAĞANI ÖSİRU AMALDARI

Foreign Policy jurnalı «Resey prezidenti Vladimir Putinge «Resey ekonomikasın qwtqaru üşin mwnay bağasın ösiruge kömektesetin säl essizdeu, biraq iske aspaydı deuge bolmaytın» tört amaldı sipattağan. Maqala avtorlarınıñ jazuınşa, soñğı jartı jılda mwnaydıñ bir barreliniñ bağası şamamen 100 dollardan 40 dollarğa deyin – 50 payızğa juıq qwldırauı byudjetin bir barrel' mwnay bağasın 100 dollarğa eseptep qwrğan Reseydi tığırıqqa tiregen soñ «Putin Batıs kütpegen äreketterge baruğa mäjbür boluı mümkin» dep qorıtadı.

Jattığu kezinde «Su-25» äskeri wşağına ornatu üşin zımıran köterip bara jatqan reseylik äskeri qızmetker. Stavropol' ölkesi, 12 naurız 2015 jıl.

Foreign Policy bwl äreketterdiñ mısalı retinde ıqtimal tört scenariydi keltirgen: Iranmen jürip jatqan yadrolıq kelissözderge iritki salu, mwnay öndiruşi nemese eksport marşruttarı ötetin şağın elderdegi jağdaydı uşıqtıru, mwnay öndiruşi iri elderdegi jağdaydı uşıqtıru nemese qwpiya operaciyalar jürgizu.

Foreign Policy basılımındağı maqala avtorları «Putin Irannıñ qolında yadrolıq qaru bolğanın qalamağanımen, Batıstıñ Iranmen kelisuge wmtılısın öz müddesine quana-quana paydalanar edi. Kreml'degi keybir sayasatkerler tipti kelissözderdiñ sätsizdikke wşırauın tileui mümkin. Iranğa qatıstı kelissözderdiñ küyreui Irannıñ yadrolıq infraqwrılımdarına äskeri soqqı beruge wlasatın edi äri wzaq merzimdi kelisimge qol jetkizuden mülde küder üzuge tura kelip, Qiır Şığısta alasapıran bastalar edi» dep jazadı.

Sonday-aq Resey, mısalı Venesuela, Irak, Nigeriya, Aljir, Äzerbayjan, Qazaqstan nemese Meksika siyaqtı mwnay öndiruşi şağın elderdegi jağdaydı uşıqtıra aladı. Baku-Supsa nemese Baku-Jeyhan mwnay qwbırı siyaqtı tranzittik marşruttarğa da qısım jasauına boladı. Jağdaydı uşıqtıruğa qolaylı eldiñ biri retinde bir jağınan Yemen, bir jağınan eldegi sanı az şiitter men jastardıñ jappay narazılığı qauip töndirip twrğan Saud Arabiyası ataladı.

Ormuz bwğazınıñ osaldığın da alğa tartqan Foreign Policy avtorları eger ol jabılıp qalsa, älemdik narıqta satılatın mwnay kölemi äp-sätte 20 payızğa azayıp, 1973 jılğı dağdarıs siyaqtı dürbeleñ tuğızadı dep jazadı. Resey bwğazdı minalau jöninde iske asuı öte kümändi astırtın operaciyağa bara qalğan jağdayda, kinäni Iranğa arta salar edi dep boljaydı maqala avtorları.

BIZNES JÄNE KLIMATTIÑ ÖZGERUİ

Al Financial Times gazeti biznes jäne klimattıñ özgerui taqırıbı boyınşa jaqında Parijde ötken konferenciyada älemdegi eñ iri mwnay öndiruşi el – Saud Arabiyasınıñ mwnay ministri Äli äl-Naimi «ğasır ortasına qaray bizdiñ el qazbalı otınnan mülde bas tartuı mümkin» degen mälimdeme jasağanın jazğan. Ol Saud Arabiyası «kün jäne jel quatın öndiru jöninen älemdik derjavağa» aynaludı josparlaytının da aytqan. Biraq Financial Times onıñ «älemde äli bir milliardtan asa adamnıñ elektr quatına qolı jetpey otırğanın eskersek, qazbalı otınğa degen ülken swranıs äli wzaq jıldarğa sozılatın türi bar» degen sözin keltirgen.

Basılım biıl jeltoqsanda Parijde klimattıñ ğalamdıq jılınu qwbılısına arnalğan BWW ayasındağı kelissözderde «klimat özgerui salasındağı jwmısın elderdiñ jaqsartuın talap etetin şaralar engizu qajettigin» jazğan.

Anna KLEVCOVA

azattyq.org