قازاقتىڭ تىڭ تاريحى
kerey.kz
وسى كىسىلەردىڭ كەرەمەت ءداستۇرى ءۇزىلىپ قالدى. اشارشىلىق جىلدارى ەڭ الدىمەن قىزداردى ساتقان ەكەن. ولار انا بولىپ، شەشەلەرىنىڭ عاسىرلار بويى جيناعان ونەگەسى مەن تاربيەسىن كەلەسى بۋىنعا تابىستاپ كەتە المادى….
وسى كىسىلەردىڭ كەرەمەت ءداستۇرى ءۇزىلىپ قالدى. اشارشىلىق جىلدارى ەڭ الدىمەن قىزداردى ساتقان ەكەن. ولار انا بولىپ، شەشەلەرىنىڭ عاسىرلار بويى جيناعان ونەگەسى مەن تاربيەسىن كەلەسى بۋىنعا تابىستاپ كەتە المادى….
قازاق “ەستى قىز ەتەگىن قىمتايدى” دەگەن. مىنا سۋرەتتى ارسىز قوعامدا ار-ۇياتى مەن يمانىن تۇگەندەپ، قايتا قىمتانىپ جاتقان سونداي قىزداردى “اراپتارعا ەلىكتەپ ءجۇر” دەيتىن اپەندىلەرگە ارنادىم….
“اق كيمەشەك كورىنسە، سەنى كورەم، اق كيمەشەك جوعالسا..نەنى كورەم؟” مۇقاعالي ماقاتاەۆ..
وسى كىسىنىڭ بەكزات بولمىسى مەن سۇلۋلىعىنا ءتانتىمىن. 1899 جىلى سەمەي وڭىرىندە تۇسىرىلگەن سۋرەت. قايدا وسىنداي قازاقتار؟ شىنىمەن دە ەندى بۇلاردى مۋزەيدەن عانا كورەمىز بە؟…
“كيمەشەكتى كەمپىرلەر عانا كيگەن” دەگەن كەيىنگى جىلدارى قالىپتاسقان قاساڭ كوزقاراستان ارىلۋ كەرەك. وسى توپتاعى مەن جاريالاعان ەسكى سۋرەتتەردە كيمەشەكتى كەلىنشەكتەردىڭ توقسان پايىزى ون سەگىز بەن وتىز سەگىزدىڭ ارالىعىنداعى جاستار بولاتىن….
بوداندىق كەزەڭدە قالىپتاسقان تاريحي تانىم قازاقتاردى قاتتى شاتاستىرىپ جىبەردى. ءال-فارابي (ەسىمى ءال-فارابي ەمەس ەدى عوي), زارينا، ايدا، تسسس ءدۇبارا اتاۋلار قاپتاپ كەتتى. مىسالى، كوپ ادام قىزىنا “توميريس” دەگەن ات قويدى. ونىڭ ءوزىن ايتىلۋ زاڭدىلىعى بويىنشا تاميريس دەپ ەمەس، ورىس گرامماتيكاسىنىڭ ىقپالىمەن “توميريس” دەپ جازاتىن بولدىق. “يس” دەگەن گرەك ءتىلىنىڭ جۇرناعى ەدى. قانشاما اكادەميكتەرىمىز بەن تاريحشىلارىمىز سونىڭ اۋەلگى اتاۋىن دا تاۋىپ بەرە الماپتى عوي. ەگەر سول “يس”-ءتى الىپ تاستاساق، “تامير” دەگەن ءسوز قالادى. بۇل قازاقتىڭ باياعىدان كەلە جاتقان “تامىر” دەگەن ءسوزى ەمەس پە؟! “ماسساگەتتى” دە ساق تايپاسىنىڭ اتاۋى دەپ كوكىپ ءجۇرمىز. وسىنىڭ دا تۇپنۇسقاسىن تاپقان ءبىر ادام جوق. قانشاما كىتاپ جازىلىپ كەتتى. مەنىڭشە، “ماسساگەت” دەگەندەگى “گەت” ءسوزى ءوزىمىزدىڭ “قۇت” دەگەننەن شىققان. تاڭىرقۇت، تارقۇتاي، تۇرقۇت (تۇرىك), ءتىپتى عۇنداردىڭ اتاۋى دا وسىدان تاراۋى ىقتيمال. سەبەبى، ەۋروپالىقتار مەن گەرودوتتىڭ ەڭبەكتەرىندە سكيفتەردى “گوت”، “گەت”، “گۋت” دەپ ءارتۇرلى اتايدى. تۇبىرىندە سول “قۇت” دەگەن ءسوز جاتقانى كورىنىپ تۇر. بۇل ءسوز قازاقتىڭ دا بۇكىل بولمىسىنا كىرىگىپ كەتكەن. ءتىپتى، قاتىن (قۇت-ىن. ءۇيدىڭ قۇتى) دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى وسىدان شىققان ءتارىزدى. ونى قويشى، قۇت اعاتىن قۇتاقتى قايدا قويامىز؟ kiki emoticon
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس كەزىندە قازاقتارعا جىبەرىلگەن ليستوۆكالار:
قازاقتار!
كوپ جىلداردان بەرى بولشەۆيكتەر مەن جۇحۇتتەر (جويتتەر) قول استىندا ەزىلدىڭىزدەر. ولار سىزدەردى ۇردى، سوقتى، تۇتقىنعا الدى، مىڭداعان كىناسىزدەردى سىبىرگە ايدادى. سىزدەردى زورلىقپەن كولكوزعا كىرگىزىپ، ەرىكسىز قۇل قىلدى. ءولىم الدىنداعى بولشەۆيكتەر — ستالين قازىر دە سىزدەردى قويداي توپتاپ، وزدەرىن ساقتاپ قالماق ءۇشىن ءبىزدىڭ وققا قارسى ايداپ جاتىر، سىزدەر ءبىزدىڭ كۇشتى قۇرالىمىزدىڭ قارسىسىندا بوسقا قۇرىپ كەتەسىزدەر. وتكەن يۋل ايىندا سىزدەر ۇيلەرىڭىزدە ەدىڭىزدەر، ال قازىر ءستاليننىڭ ديكتاتۋراسى ءۇشىن سىزدەردى ولىمگە، فرونتقا ايداپ كەلدى.
سىزدەرگە ءوش الاتىن كۇن تۋدى. كۇناسىز ءولىپ كەتكەن باۋىرلارىڭىز ءۇشىن ءوش الىڭىزدار!
ورىس بولشەۆيكتەر جەندەتتەرىنە جاردەم بەرمەڭىزدەر!
گەرمان ەلى سىزدەرگە قول ءۇشىن سوزدى!
گەرمان اسكەرلەرى ەدىلدىڭ بىرقاتار بەلگىلى جەرلەرىنە كەلىپ جەتتى.
گەرمان اسكەرلەرى سىزدەرگە قارسى سوعىسپايدى، ولار سىزدەردىڭ دۇشپاندارىڭىزعا قارسى سوعىسادى.
ءبىزدىڭ جاققا وتىڭىزدەر، از كۇندە بوستاندىق الىپ، جۇرتىڭىزعا قايتاسىزدار.
قازاقتىڭ تىڭ تاريحى پاراقشاسىنا الىندى
پىكىر قالدىرۋ