تۇلعالار قازاق حاندىعىنا 550 جىل
ءزابىر كورسەڭ زۋقانى ىزدە
kerey.kz
2016 جىلى قازاق جەرىنىڭ تۇتاستىعى، حالقىنىڭ اماندىعى، اش-ارىقتىڭ توقتىعىءۇشىن ولە-ولگەنشە ادىلدىك جولىن ۇستانىپ اسقانمەنەن الىسىپ، جەمقورمەنەن جۇلىسىپ ەلگە تياناق قامقور بولعان، جارلىعى پانا بولعان ايتۋلى باتىر، شەشەن بي، زۋقا باتىر ءسابيتۇلىنىڭ تۋعانىنا 150 جىل تولادى. وسى ايتۋلى داتاعا وراي باقىتبەك ءبامىشۇلىنىڭ “ەركىندىكتىڭ اقىرعى نۇكتەسى” اتتى سۋ جاڭا رومان-ولەڭىنەن وسى ءۇزىندىنى تۇڭعىش رەت جاريالاپ وتىرمىز.
تاۋ اراسى تىنىستى اراسان، سۋ،
قىنالى تاس قىرمىزى، قىزىل كۇڭگەي.
وزەن بويى جىنىستى، قايىسقان نۋ،
كۇرەڭ توستە كۇبىرى كۇرگەي-كۇرگەي.
كۇرگەي-كۇرگەي ەرىكتى ەلىكتىرىپ،
كەش كۇبىرگە ەلەڭدەپ قۇلاق تۇرگەن.
بوز قايىڭدى ەر ءيسى جەلىكتىرىپ،
ساي ىشىندە سىلقىلداپ بۇلاق كۇلگەن.
(سۋرەتتە: زۋقا باتىر ءسابيتۇلى)
سۋ سىلدىرى سيقىرلى سىبىر ۇرلاپ،
اعىسىنىڭ ارشىندار جيىلىگى.
جۇپارلى دەم، جىلى ءسوز، سۇلۋ ىرعاق،
جۇلدىز جاقىن شۇپىرلەپ جيىنى ءىرى.
بالبىراعان بەيمازا ىڭكارلى ىمىرت،
نۋ قالعىعان،
ۇجىماق – ساي قاراڭعى.
سۋدان باسقا جاندى دا دۇنيە جىم-جىرت،
ۇيقى باسقان ءتاتتى ىمىرت اينالاڭدى…
ءبىر ساۋەگەي كۇرسىندى سويلەي ەپپەن،
وت باسىنان مۇجىلگەن جاۋىرىندى اپ:
– ءتىل كەلەدى، كورەسىڭ گوي-گويلەتكەن.
– ي، تىلىڭە شوق تۇسكىر، اۋزىڭدى جاپ…
«– ءدوڭ استىنان، و سۇمدىق»،
«– سۇرقاي نەتكەن؟».
«– بوتادايىن بوزداعان»… القىندىرعان.
كوكىرەكتى كوك سۇڭگى سۇقتاي تەسكەن
ەستىلەدى جالپىعا سالقىن ءبىر ءان.
يت ۇرگىزىپ، ءدۇبىرى ءتۇن تۇرگىزىپ،
جاقىندادى سۋىق ءسوز «وي، باۋىرىم!».
شۋدابايدىڭ شۋلاتىپ، تىك تۇرعىزىپ،
قوتان تولى اقتىلى قويلى اۋىلىن.
اي تۇنجىراپ، قابارىپ ءتاتتى شاقتا،
سۇتتەي جارىق ىلەزدە ىلايلانىپ.
جازىم بولدى اۋلاقتا جاس قۇشاقتا،
جانعان وتتار جاڭاعى ءتىل بايلانىپ.
«بەي ۋاقتا، ياپىرماي، قۇلادى ەكەن،
و، قۇداي-اي، قيماسىم، قاي ارىسىم؟».
بي شۋداباي شانشىلدى ءتوسىن تىكتەپ،
كىرش ەتكىزىپ التىن ساپ تاياق ۇشىن.
ارتقان سايىن جاقىنداپ ارتتان تىسىر،
دەگبىر كەتتى دەنەدەن ءتوزىم سىنىپ.
– بار، نۇرتازا! – دەدى بي،– اتتان ءتۇسىر،
حابارشىنىڭ الدىنان ءوزىڭ شىعىپ.
تىنىپ جاتقان دالادا جەلدى ەسىرتكەن،
قارا سۋدان قايماق، ماي شىعاراتىن.
«باۋىرىمداپ»، ەكپەتتەپ ەندى ەسىكتەن
شىرامىتتى كەلگەن بۇل شۇبار اقىن.
ءتور سىرداقتىڭ شەتىنە جەتە بەرە
شوكە ءتۇسىپ، ءبۇرىسىپ، ءبىر تىزەرلەپ،
بۇكتەتىلىپ، يىلگەن ەڭسە دەنە
كەرەگەنى بارادى كەيىس كەرنەپ.
– قاي شاڭىراق،– دەدى بي،– شاعىلعانى،
تۇڭىلىگى اشىلماي قاراڭ قالىپ؟!
«سول قۇلاقتىڭ نەشە كۇن شاقىرعانى،
وسى پالە ەكەن-اۋ مازامدى الىپ».
كوتەر باستى، ىزعارعا تولىپ كەۋدەم،
سۇيەگىمنەن ءوتتى عوي سۋىق سارىن.
قارالى ءسوز، قارا ءتۇن تورىپ كەلگەن
قايىستىردى قارا ءۇيدىڭ ۋىقتارىن.
– ۇرىپ تولقىن،– دەدى اقىن،– باسىن جارعا،
قارا داۋىل سوعىپ تۇر بەلقۇدىقتا…
– نە دەيت، مىناۋ؟!…پاتشاعار… باتىر بار ما؟!…
– سوندا-سوندا سورلاعان ەل دە، ۇلىق تا…
– كور يەسىن نەسىنە كولەڭكەلەپ،
ءاي، سەن نەگە؟– دەدى بي،– سىرداقتايسىڭ؟
وراعىتىپ، استارلاپ، مايموڭكەلەپ،
نەگە ءباتىر، سونشاما جۇمباقتايسىڭ؟!
وق وتپەيتىن سۇيەكتەن ءسوز وتەدى،
اسىل ءسوزى ەرتەڭ-اق سىنايدى ەلى.
ارتىق تۋعان شۇبار دا وجەت ەدى،
تىك كوتەرىپ كەۋدەسىن بىلاي دەدى:
– بەلقۇدىق بويى قۋرادى-اي،
قان تولىپ تالدى تۋلادى-اي.
جانىم كۇيىپ بارادى،
ايتۋعا ءداتىم شىداماي.
اپشىسىن جاۋدىڭ قۋىرعان،
اياردىڭ جانىن سۋىرعان.
اقپانداعى بۋراداي.
اي ورنىنا اي بولعان،
كۇن ورنىنا كۇن بولعان،
جارىعىڭ ءوشتى شىراداي.
الىپ تۇلعا، بۋرىلشىڭ،
الماس قىلىش، اق سەمسەر،
باتىرىڭ ءوتتى، شۋداباي!
قانعا قىزىل قاندى ساي،
مايىتكە تولدى تالدىساي!
اسپانىڭدا اي كۇيىپ،
ايداھارمەن ارباسقان،
ايۋمەنەن شايناسقان،
قانىڭمەن بىتە قايناسقان،
جاي وتىنداي جارقىلداپ،
قولعا تۇسپەس التىن ساپ،
جارقىلداعان الداسپان،
باتىرىڭ ءوتتى، شۋداباي!…
شايناعاناداي تىستەنىپ ۋ قورعاسىن
شايقالدى شوڭ تۇلعالى شۋداباي بي:
– اللا-اللا، مىنا ءسوز شىن بولماسىن!…،–
شىڭىلدادى سىنادى-اۋ، شىداماي مي.
بۇل ءۇزىندى تۇڭعىش رەت جاريالانىپ وتىر – اۆتور
پىكىر قالدىرۋ