Twlğalar Qazaq handığına 550 jıl
Zäbir körseñ Zuqanı izde
kerey.kz
2016 jılı qazaq jeriniñ twtastığı, halqınıñ amandığı, aş-arıqtıñ toqtığıüşin öle-ölgenşe ädildik jolın wstanıp asqanmenen alısıp, jemqormenen jwlısıp elge tiyanaq qamqor bolğan, jarlığı pana bolğan aytulı Batır, şeşen bi, Zuqa batır Säbitwlınıñ tuğanına 150 jıl toladı. Osı aytulı datağa oray Baqıtbek Bämişwlınıñ “Erkindiktiñ aqırğı nüktesi” attı su jaña roman-öleñinen osı üzindini twñğış ret jariyalap otırmız.
Tau arası tınıstı arasan, su,
qınalı tas qırmızı, qızıl küñgey.
Özen boyı jınıstı, qayısqan nu,
küreñ töste kübiri kürgey-kürgey.
Kürgey-kürgey erikti eliktirip,
keş kübirge eleñdep qwlaq türgen.
Boz qayıñdı er isi jeliktirip,
say işinde sılqıldap bwlaq külgen.
(Surette: Zuqa batır Säbitwlı)
Su sıldırı siqırlı sıbır wrlap,
ağısınıñ arşındar jiiligi.
Jwparlı dem, jılı söz, swlu ırğaq,
jwldız jaqın şüpirlep jiını iri.
Balbırağan beymaza iñkärli ımırt,
nu qalğığan,
wjımaq – say qarañğı.
Sudan basqa jandı da dünie jım-jırt,
wyqı basqan tätti ımırt aynalañdı…
Bir säuegey kürsindi söyley eppen,
ot basınan müjilgen jauırındı ap:
– Til keledi, köresiñ göy-göyletken.
– I, tiliñe şoq tüskir, auzıñdı jap…
«– Döñ astınan, o swmdıq»,
«– Swrqay netken?».
«– Botadayın bozdağan»… alqındırğan.
Kökirekti kök süñgi swqtay tesken
estiledi jalpığa salqın bir än.
It ürgizip, dübiri tün türgizip,
jaqındadı suıq söz «oy, bauırım!».
Şudabaydıñ şulatıp, tik twrğızıp,
qotan tolı aqtılı qoylı auılın.
Ay twnjırap, qabarıp tätti şaqta,
süttey jarıq ilezde ılaylanıp.
Jazım boldı aulaqta jas qwşaqta,
janğan ottar jañağı til baylanıp.
«Bey uaqta, yapırmay, qwladı eken,
O, qwday-ay, qimasım, qay arısım?».
Bi Şudabay şanşıldı tösin tiktep,
kirş etkizip altın sap tayaq wşın.
Artqan sayın jaqındap arttan tısır,
degbir ketti deneden tözim sınıp.
– Bar, Nwrtaza! – dedi Bi,– attan tüsir,
habarşınıñ aldınan öziñ şığıp.
Tınıp jatqan dalada jeldi esirtken,
qara sudan qaymaq, may şığaratın.
«Bauırımdap», ekpettep endi esikten
şıramıttı kelgen bwl Şwbar aqın.
Tör sırdaqtıñ şetine jete bere
şöke tüsip, bürisip, bir tizerlep,
Büktetilip, iilgen eñse dene
keregeni baradı keyis kernep.
– Qay şañıraq,– dedi Bi,– şağılğanı,
tüñiligi aşılmay qarañ qalıp?!
«Sol qwlaqtıñ neşe kün şaqırğanı,
osı päle eken-au mazamdı alıp».
Köter bastı, ızğarğa tolıp keudem,
süyegimnen ötti ğoy suıq sarın.
Qaralı söz, qara tün torıp kelgen
qayıstırdı qara üydiñ uıqtarın.
– Wrıp tolqın,– dedi aqın,– basın jarğa,
qara dauıl soğıp twr Belqwdıqta…
– Ne deyt, mınau?!…Patşağar… Batır bar ma?!…
– Sonda-sonda sorlağan el de, wlıq ta…
– Kör iesin nesine köleñkelep,
äy, sen nege?– dedi Bi,– sırdaqtaysıñ?
Orağıtıp, astarlap, mäymöñkelep,
nege bätir, sonşama jwmbaqtaysıñ?!
Oq ötpeytin süyekten söz ötedi,
asıl sözi erteñ-aq sınaydı eli.
Artıq tuğan Şwbar da öjet edi,
tik köterip keudesin bılay dedi:
– Belqwdıq boyı quradı-ay,
Qan tolıp Taldı tuladı-ay.
Janım küyip baradı,
Aytuğa dätim şıdamay.
Apşısın jaudıñ quırğan,
Ayardıñ janın suırğan.
Aqpandağı buraday.
Ay ornına ay bolğan,
Kün ornına kün bolğan,
Jarığıñ öşti şıraday.
Alıp twlğa, burılşıñ,
Almas qılış, aq semser,
Batırıñ ötti, Şudabay!
Qanğa qızıl qandı say,
Mäyitke toldı Taldısay!
Aspanıñda ay küyip,
Aydaharmen arbasqan,
Ayumenen şaynasqan,
Qanıñmen bite qaynasqan,
Jay otınday jarqıldap,
Qolğa tüspes altın sap,
Jarqıldağan aldaspan,
Batırıñ ötti, Şudabay!…
Şaynağanaday tistenip u qorğasın
şayqaldı şoñ twlğalı Şudabay bi:
– Alla-alla, mına söz şın bolmasın!…,–
şıñıldadı sınadı-au, şıdamay mi.
Bwl üzindi twñğış ret jariyalanıp otır – avtor
Pikir qaldıru