فرانتسيا بيلىگى پاريجدەگى تەررورلىق شابۋىلداردان قازا تاپقاندار سانى 129 ادامعا جەتىپ، جارالانعان 350-دەن اسا ادامنىڭ 99-ى اۋىر حالدە جاتقانى تۋرالى مالىمدەدى. جەرگىلىكتى اقپارات قۇرالدارى قىلمىس جاساعان دەگەن كۇدىككە 29 جاستاعى ومار يسمايل موستەفا ەسىمدى فرانتسۋز ازاماتى ىلىنگەنىن حابارلادى. تەرگەۋشىلەر ونى «باتاكلان» كونتسەرت ورتالىعىندا ادامداردى كەپىلگە العان ءۇش قىلمىسكەر ءوز-وزدەرىن جارىپ جىبەرگەن جەردەن تابىلعان ساۋساعىنان انىقتاعان.

ساراپشىلار فرانتسيادا ءوز باسىن ولىمگە تىككەن جانكەشتىلەر شابۋىلى العاش رەت جاسالعانىن ايتىپ وتىر. پروكۋراتۋرا مالىمەتى بويىنشا، ارقايسى دەنەسىنە جارلىعىش زات – «شاھيد بەلدىگىن» تاعىپ الىپ پاريجدەگى «باتاكلان» كونتسەرت ورتالىعىنا، بىرقاتار مەيرامحانالار مەن كافە-بارلاردىڭ قوناقتارىنا قارۋلى شابۋىلدار مەن ستاديون ماڭىندا جارىلىستار جاساعان جەتى ادام تۇگەل ولگەن: التاۋى ءوز-ءوزىن جارىپ جىبەرگەن، بىرەۋى پوليتسيانىڭ وعىنا ۇشقان. قىلمىسكەرلەر 40 مينۋتتىڭ ىشىندە التى شابۋىل جاساعان.

تەررورلىق شابۋىل قۇرباندارىن ەسكە الۋعا كەلگەن ادامدار. پاريج، فرانتسيا، 15 قاراشا 2015 جىل.

پاريجدەگى تەراكتىلەرگە قاتىسى بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكپەن بەلگيادا بىرنەشە ادام ۇستالعان. گەرمانيادا كولىگىنەن جارىلعىش زات تابىلعان ەر ادامنىڭ پاريجدەگى شابۋىلدارعا قاتىسىنىڭ بار-جوعى تەكسەرىلىپ جاتىر. تەراكتىلەر جاساپ مەرت بولعانداردىڭ ءبىرىنىڭ دەنەسىنىڭ جانىنان تابىلعان سيريا پاسپورتى ەكستەرميستەردىڭ كەيبىرەۋلەرى ەۋروپا اۋماعىنا بوسقىن اتىن جامىلىپ كىرىپ العان بولۋى مۇمكىن دەگەن كۇدىكتى كۇشەيتكەن.

فرانتسيا پرەزيدەنتى فرانسۋا وللاند جۇمادا بولعان شابۋىلداردى «فرانتسياعا قارسى سوعىس» دەپ اتاپ، وعان «اياۋسىز» جاۋاپ قايتارىلاتىندىعىن مالىمدەدى. پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا، تەررورلىق شابۋىلداردى سىرت جاقتان «يسلام مەملەكەتى» ەكسترەميستىك توبى فرانتسيانىڭ ىشىندەگى سودىرلارى ارقىلى ۇيىمداستىرعان.

بۇعان دەيىن پاريجدەگى تەراكتىلەر ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى «يسلام مەملەكەتى» ەكسترەميستىك توبى ءوز موينىنا العان.

فرانتسيادا تەررورلىق شابۋىل قۇرباندارىن ءۇش كۇن بويى ازا تۇتۋ جاريالانعان.

پاريجدەگى بۇگىنگى اۋحال

فرانتسياعا جيىرما جىلدان اسا ۋاقىت بۇرىن تۇركيادان كوشىپ بارعان، قازىر پاريجدە تۇراتىن 66 جاستاعى ەتنيكالىق قازاق ابدۋلسامەت التاي جۇما كۇنى بولعان شابۋىلداردان كەيىنگى قالاداعى جاعدايدى ازاتتىققا ايتىپ بەردى.

ازاتتىق: – پاريجدە ءدال قازىرگى ساتتە جاعداي قالاي بولىپ جاتىر؟ ءسىز قالانىڭ قاي بولىگىندە تۇراسىز؟

پاريجدە تۇراتىن قازاق ابدۋلسامەت التاي. جەكە مۇراعاتتاعى سۋرەت.

​ابدۋلسامەت التاي: – مەن ءوزىم قالا ورتالىعىندا، مەترودان 50-60 مەتر جەردە عانا تۇرامىن. بىزدە جەكسەنبىنىڭ تاڭى ەندى اتتى. ءدال قازىر جاڭالىقتاردى قاراپ وتىرمىن. جەرگىلىكتى تەلەارنالار پاريجگە بۇگىن ەكى مىڭ سارباز جەتكىزىلگەنىن حابارلادى. كەشە قالا ءىشى تىم-تىرىس بولدى. ساعات كەشكى تورتتەن كەيىن كوشەگە شىققانىمدا بىرەن-ساران ادامدار عانا ۇشىراستى. كوشەدەگى كوپشىلىك قاۋىم بولعان وقيعا جايلى ايتۋعا قۇلىقسىز. ساعات ونعا دەيىن مەترولار مەن دۇكەندەردىڭ بارلىعى جابىق بولدى. كەشكە دەيىن دۇنيەدە نە بولىپ جاتقانىنان تەك تەلەديدار ارقىلى حاباردار بولىپ وتىردىق، گازەت-جۋرنالدار دا كەلمەي قالدى.

ازاتتىق: – پاريجدەگى شابۋىلدار تۋرالى جەرگىلىكتى اقپارات قۇرالدارى نە ايتادى؟

ابدۋلسامەت التاي: – قازىر فرانتسۋز اقپارات قۇرالدارى بولعان وقيعانى سيريامەن بايلانىستىرىپ جاتىر.

​ازاتتىق: – پاريجدە اسكەري ادامدار كوپ پە؟ قانداي وزگەرىستەر بايقالادى؟

ابدۋلسامەت التاي: – بيىل قاڭتاردا «Charlie Hebdo» ساتيرالىق جۋرنالىنىڭ رەداكتسياسىنا قارۋلى شابۋىل بولعاننران كەيىن پوليتسيا ۆوكزال ماڭىندا، مەشىت جانىندا، تاعى باسقا دا ادام كوپ كەلەتىن جەرلەردە ادامداردى توقتاتىپ، قۇجاتتارىن تەكسەرەتىن ەدى. ەندى سونداي تەكسەرىس ءتىپتى كوبەيگەن ءتارىزدى. اسىرەسە ءبىز سياقتى مۇسىلمان ادامدارعا قيىن تيەدى-اۋ دەپ ۋايىمدايمىز. جىل باسىنداعى شابۋىلدان كەيىن مەشىتكە كەلەتىندەر، ءتىپتى جۇما نامازى ۋاقىتىندا مەشىت جانىنا جينالاتىن قايىرشىلار دا كورىنبەي كەتكەن. ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن جۇما نامازى كەزىندە قارۋلى كۇش وكىلدەرى كەلىپ، سىرتىمىزدان باقىلاپ تۇراتىن.

پاريج كوشەلەرىندەگى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى. 14 قاراشا 2015 جىل.

​ازاتتىق: – جەرگىلىكتى مۇسىلماندار تاراپىنان جۇما كۇنگى شابۋىلدارعا قاتىستى قانداي دا ءبىر مالىمدەمەلەر بولدى ما؟

ابدۋلسامەت التاي: – فرانتسيادا بىرنەشە ميلليون مۇسىلمان تۇرادى. كەشە وسىنداعى مۇسىلماندار كوميتەتىنىڭ جەتەكشىسى: «بۇل قىلمىس – مۇسىلماننىڭ ءىسى ەمەس. تازا مۇسىلمان مۇنداي قانتوگىس ارەكەتكە بارمايدى. بۇل – يسلامدى جامىلعانداردىڭ ءىس-ارەكەتى» دەپ مالىمدەدى.

ازاتتىق: – پاريجدەگى قايعىلى وقيعالار سوندا تۇراتىن قازاقتارعا قالاي اسەر ەتتى؟ وندا قانشا قازاق وتباسى بار؟

ابدۋلسامەت التاي: – مەنىڭ ەسەبىم بويىنشا، مۇندا تۇركيادان كوشىپ كەلگەن ەكى ءجۇزدىڭ ۇستىندە قازاق وتباسى تۇرادى. كەيىنگى جىلدارى قازاقستاننان دا قونىس اۋدارعان قازاقتار بار. بۇل جەردەگى قازاقتار ءارتۇرلى شارالاردا بواس قوسىپ تۇرامىز. مىسالى، كەشە وسىندا تۇراتىن قازاق جاستارىنىڭ جيىنى وتەۋى ءتيىس ەدى. بىراق مىنا جاعدايدان كەيىن ونى كەلەسى سەنبىگە قالدىرىپتى. سونداي-اق، بۇگىن وسىنداعى قازاق مادەني ورتالىعىندا نارەستەنىڭ بەسىك تويى ءوتۋى كەرەك بولاتىن. ەندى ول دا بەلگىسىز بولىپ قالدى، بارار-بارماسىمىزدى بىلمەي وتىرمىز. ءار جەكسەنبى سايىن وسىندا تۇراتىن تۇرىك ۇلتىنىڭ وكىلدەرى جينالىپ، ءدىني سۇحبات وتكىزەتىن. وعان ءبىز دە قاتىساتىنبىز. بۇگىن ول جيىننىڭ بولمايتىنى حابارلاندى.

ازاتتىق: – اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

ازاتتىق راديوسى