|  |  |  | 

ەزۋتارتار كوز قاراس سۋرەتتەر سويلەيدى

سەنىڭ كىناڭ – سەنىڭ ەلىڭنىڭ 50 ەلدىڭ ىشىندە جوق بولعانىندا…

Nurtay Lahanارىپتەسىم نۇرتايعا حات!

بۇگىن الاڭعا بارعان ءبىرلى-جارىم بەلسەندىلەرمەن بىرگە سەنى دە ىشكى ىستەر بولىمىنە اياق قولىڭدى جەرگە تيگىزبەي الىپ كەتىپتى دەگەندى ەستىپ قاپا بولدىم. ومون پوليتسايلار فوتواپپاراتىڭدى سالاقتاتىپ، ۆيدەوكامەراڭدى دىرىلداتىپ اۆتوبۋسقا سۇيرەپ سالعاندا نە ويلاعانىڭدى شامالاپ وتىرمىن. قازاقتىڭ ءداستۇرلى مادەنيەتىمەن وسكەن جىگىتسىڭ، ەڭ اۋەلى “باس كەسپەك بولسا دا، ءتىل كەسپەك جوق ەدى، مىنا بيلىكتىڭ بۇ نە قىلعانى” دەگەن وي كەلگەن شىعار. اتا-بابام ءبۇي دەگەن دەپ ايتپاي-اق قوي، بۇ كۇنگى قازاق سياقتىلاردان ءداستۇردى دامەتپە دەپ تالاي ايتتىم. وسى جولى كوزىڭ جەتكەن بولار. ايتپەسە، بايتۇرسىنوۆ اتاڭ ايتپاقشى “حالىقتىڭ كوزى، قۇلاعى ءھام ءتىلى” – كازيت-جورنالدىڭ ءتىلشىسىن قولىن ارتىنا قايىرىپ اكەتەتىن سۇمدىق، و زامان دا، بۇ زامان قاي داستۇرىڭدە بار ەدى؟ بىلگەنگە بۇل – ءبىرجاندى ازنابايدىڭ ەسەرلەرىنە ساباتقانىنان نەسى كەم؟

ءداستۇردى ايتپاعاندا وسى زامانعى مىڭ قۇبىلما زاڭىڭا دا سىيمايدى عوي. سەنى اكەتكەنى – “حالىقتىڭ كوزى كورمەسىن، قۇلاعى ەستىمەسىن، ءتىلى شىقپاسىن، ءبىز بىلگەنىمىزدى ىستەي بەرەيىك” دەگەنى. وتكەندە ازاتتىقتىڭ اقتاۋداعى ءتىلشىسى ءسانيانى جاڭاوزەنگە جىبەرمەي، جولىن بوگەپ سارساڭعا سالعانىن بىلەسىڭ. شىندىقتى ايتاتىن بىرەن-ساران باسىلىمنىڭ تىلشىلەرىن ۋقيت-سۋقيتپەن قامايتىنىن كورىپ ءجۇرسىڭ. سوندىقتان ازنابايدىڭ ساباتاتىنا ىشتەي ءوزىڭ دە دايىنسىڭ. كوپ بولسا ەكى-ءۇش ساعات ۇستايدى، سوسىن جىبەرەدى. نە ءۇشىن ۇستاعانىن ادام سەكىلدى ايتپايدى دا ساعان. بولدى كەت دەيدى، كەتە بەرەسىڭ. نۇرتايدى، نۇرتاي سياقتى رەپورتەرلەردى نەگە ماجبۇرلەيسىڭدەر، ۇيات قايدا، قياس قايدا دەيتىن ەشكىم بولمايدى. ەستۋىمشە الگى ايتا بەرەتىن 50 ەلدە “رەپورتەرگە شەكارا جوق”، “رەپورتەرلەرگە قول تيگىزبەۋ”، ء“سوز بوستاندىعىن شەكتەمەۋ” دەيتىن ۇعىم بار ەكەن. رەپورتەردى ماجبۇرلەمەك تۇگىلى تيەسىلى اقپارات بەرمەسە بيلىگى قىر اسپاي، وماقاسا قۇلايدى ەكەن. سەنىڭ كىناڭ – سەنىڭ ەلىڭنىڭ 50 ەلدىڭ ىشىندە جوق بولعانىندا. سەنىڭ كوپتەگەن تۋىستارىڭ، تانىستارىڭ، جەرلەستەرىڭ، دوستارىڭ، ءتىپتى مەكتەپتە جۇمىس ىستەيتىن ايەلىڭ دە ەلۋ ەلدىڭ ىشىنە كىرگىزە المايتىن ازنابايلاردى جاقسى كورەدى، سايلاۋ سايىن سوعان داۋىس بەرەدى. سوندىقتان كىنا وزىڭنەن دە بار. ەندى ماتشاعا تاۋفيق بەرگەنشە وسى كورگەنىڭ كورگەن. پوليتسايلار ءداتى جەتىپ 15 كۇنگە جاپسا، ىستىق تاماق اپارامىن. ءداتى جەتپەسە، كەشكى اسىڭ كەمپىرىڭنەن. ەش ۋايىمداماعىن.

ايتپاقشى، مەرەكەڭ قۇتتى بولسىن! وتان قورعاۋ دەگەن وسىلاي وت پەن سۋ، اباقتىدان باستالعان:)


اسىلحان ماماشۇلىنىڭ facebook پاراقشاسىنان الىندى

Related Articles

  • تيبەت اسقان كوش نە سەبەپتى باستالدى؟

    تيبەت اسقان كوش نە سەبەپتى باستالدى؟

    1883-جىلى التايدان جامىسباي باستاعان قازاقتار العاش رەت باركول جەرىنە كوشىپ باردى، 1887-1891-1895 جىلدارى تاعىدا كوشىپ كەلگەندەر بولدى. ونان كەيىندە كوشىپ كەلگەندەر بولدى، مىسالى 1912-1913 جىلدارى، 1920 جىلدارى، 1924-1929 جىلى كەلگەنلەر بولدى، ولاردىڭ دەنى التايدان بولاتىن. 1912 جىلدان كەيىن مانجۋ بيلىگى قۇلاپ قىتاي بيلىگى ورنادى، 1928 جىلى بيلىككە كەلگەن جين شۋرىن التاي تورەسى قاسىمقان ۇلى شارىپقاندى، تارباعاتاي تورەسىنىڭ ۇلى قىزىردى، باركول قازاق ۇكىردايى ءالىپتىڭ ۇلى ەلىسقاندى ۇرىمجىدە وقىتتى، ەلىسقان زاماناۋي اسكەري ءبىلىم الدى، قىتاي ءتىلىن ۇيرەندى. ونى 200 ادامدىق قارۋلى قازاققا باسشى ەتىپ ونى «شىعىس شىڭجاڭ شەگارا قورعانىس وتريادى» دەپ اتادى. 1931 جىلى قۇمىل ۇيعىرلارى قوجانيازدىڭ باستاۋىندا كوتەرىلىس جاسادى. وقيعا ءبىر قىتاي اسكەر باسىنىڭ ءبىر ۇيعىر قىزدى زورلىقپەن ايەل ەتىپ الماق

  • قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق.

    Zhalgas Yertay قازاق ءتىلىنىڭ بولاشاعى ەندى دەموگرافياعا تىرەلىپ تۇرعان جوق. ول حالىقتىڭ ىشكى كۇشى مەن بيلىكتىڭ ساياسي ەركىنە قارايلاپ تۇر ەرتەرەكتەن باستايىق. باياعىدا قازاقتىڭ باستى پروبلەماسى سانىندا ەدى، ول راس. قازاقتار ءوز جەرىندە ازشىلىققا اينالعان-دى. ال قالادا قازاقشا ەستۋ قيىن بولاتىن. مەكتەپتەردە، ۋنيۆەرسيتەتتەردە، مەملەكەتتىك باسقارۋدا، بيزنەستە قازاق ءتىلى شەتتەتىلدى. سول كەزدە قازاق ءتىلىنىڭ تاعدىرى دەموگرافياعا تاۋەلدى ەدى. بۇل لوگيكا ۇزاق ۋاقىت دۇرىس سانالعان. بىراق بۇگىنگى قازاقستانعا قاراساق، جاعداي وزگەردى. قازاقتار كوپشىلىككە اينالدى. قازاق ءتىلىن تۇسىنەتىندەر مەن سويلەيتىندەر سانى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيگە جەتتى. قازاق مەكتەبىنە باراتىن بالالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. قازاق ءتىلى كۇندەلىكتى ءومىردىڭ نەگىزگى تىلىنە اينالدى. بىراق نەگە ءتىل ماسەلەسى ءالى وزەكتى بولىپ تۇر؟ ماسەلە سانعا ەمەس، ساناعا

  • قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى ھام جاڭا كونتسەپتسيا

    ارما اعايىن! شاعىن ساراپتاما ءبىرىنشى، قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ داعدارىسى كەلە جاتىر. داعدارىسقا قارسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ جاڭا كونتسەپتسياسىنىڭ جاسالماۋى الاڭداتادى. ءبىز قازىر 18 عاسىرلارداعى قازاق حان-سۇلتاندارى قابىلداعان ەتنوگەنەزدىك كونتسەپتسياسىمەن ءالى ءومىر ءسۇرىپ كەلە جاتىرمىز. ودان كەيىنگى ءۇش عاسىردا كولونيزاتسيالىق كىرىپتارلىق ەتنوگەنەزدىك جاڭا كونتسەپتسيانى قابىلداۋعا ءھام ترانسفورماتسيالاۋعا مۇرسات بەرمەدى. قولدانىستاعى قازاق شەجىرەسىن اشىپ قاراڭىز، رۋلار شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى 18 عاسىرلاردا قابىلدانعان ميزامعا سايكەس كەلەدى. ءتىپتى شەجىرەدەگى اتالىق رۋلار سول عاسىرداعى قاندايدا ءبىر تاريحي تۇلعادان (باتىردان) باستاۋ الادى نەمەسە شەجىرەدەگى اتى اتالاتىن رۋلار 18- عاسىرعا بارىپ توقتايدى، ارى قاراي ۇزىك-ۇزىك. بۇل 18- عاسىرداعى جاۋگەرشىلىك زاماننىڭ تالابىنا ساي سۇرىپتالعان قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ كورىنىسى ەدى. ياعني قازاق شەجىرەسىنىڭ كونتسەپتسياسى قازاق ەتنوگەنەزىنىڭ مودەلىن قالىپتادى. ەكىنشى، ساياسي جانە مادەني شەشىمدەردىڭ

  • عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

    ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى  دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى.  «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن  تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق

  • ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا ء«ان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

    بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: