|  |  |  | 

جاھان جاڭالىقتارى كوز قاراس ساياسات

بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەلىگى قازاقستانعا نە بەرەدى؟

13578862_1019888708058497_1690130880_n-1-1-e1467174527188

قازاقستان كەلەسى جىلعا بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى بولىپ سايلاندى. بۇل جاڭالىق ەلىمىزدە تاريحي وقيعا دەپ باعالانىپ جاتىر. جالپى، ونىڭ قازاقستان ءۇشىن مۇمكىندىگى مەن ارتىقشىلىعى قانداي؟

ءازىمباي عالي

بۇل رەتتە ءبىز سوزگە تارتقان ساياساتتانۋشى ءازىمباي عالي حالىقارالىق ۇيىمنىڭ تىزگىنىن قولعا الۋ قازاقستان جانە قازاقستان ديپلوماتياسى ءۇشىن ۇلكەن ولجا ەكەنىن ايتادى.

ونىڭ پىكىرىنشە،

بۇل وقيعا بۇگىندەرى گەوساياساتتا اراسى قاتتى الشاقتاعان رەسەي مەن اقش قارىم-قاتىناسىنا „جىلىلىق„ اكەلۋى مۇمكىن.

— ءىى-دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىن قۇرىلعان بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ ماقساتى ءىرى دەرجاۆالار اراسىندا اسكەري قاقتىعىستى بولدىرماۋ بولىپ تابىلادى. وسى ماقساتتا ءار جىلدارى تۇراقتى جانە تۇراقتى ەمەس مۇشەلەرى الماسىپ، كەڭەسكە توراعالىق ەتۋدە بەيبىتشىلىك مۇددەسىندە ءتۇرلى باستاما كوتەرەدى.

بيىل تۇراقتى ەمەس مۇشەنى سايلاۋدا قازاقستان كەزدەيسوق تاڭدالىپ وتىرماعان سەكىلدى. وسى جاعىنان العاندا، حالىقارالىق قاۋىمداستىق اراسى تىم سۋىپ بارا جاتقان باتىس پەن رەسەيدى، اقش پەن رەسەيدى تابىستىرعىسى كەلەتىن بولۋى كەرەك. ويتكەنى بۇل دۇردارازدىق بارلىق تاراپتىڭ ەكونوميكاسىنا ايتارلىقتاي زيان اكەلىپ جاتىر، — دەيدى ول.

سونداي-اق ساياساتتانۋشى ۋكراينا ماسەلەسىنىڭ دە ءبىر رەتكە كەلىپ قالۋ ىقتيمالدىلىعىن جوققا شىعارمايدى.

— رەسەيگە سانكتسيا ۋكرايناعا قاتىستى سالىندى. قازىر سانكتسيانى الۋ تۋرالى ەۋروپانىڭ بىرقاتار مەملەكەتى ماسەلە كوتەرىپ جاتىر. رەسەي دە بۇل مۇمكىندىكتى پايدالانىپ، كەلىسسوزدەرگە بارۋعا دايىندالادى، — دەيدى ول.

حالىقارالىقتان تىس ايماقارالىق ماسەلەلەردى دە وڭتايلى شەشىپ الۋعا مۇمكىندىك تۋماق. ورتالىق ازيا ءۇشىن شەشىمىن تاپپاعان ورتاق ماسەلە كوپ. مىسالى، سۋ، ەنەرگەتيكا، ەسىرتكى تاسىمالى ماسەلەلەرى. مىنە، مۇنىڭ بارلىعىن حالىقارالىق ۇيىم مىنبەرىنەن كوتەرىپ، كۇرمەۋى قيىن ماسەلەلەردى ءبىرشاما جەڭىلدەتىپ الۋعا بولادى ەكەن.

كەشە عانا تۇركيا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى قازاقستاننىڭ، اسىرەسە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ رەسەي مەن تۇركيا اراسىنا اراعايىندىق جاساپ، دوستاستىق قارىم-قاتىناستى جاڭعىرتۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن العىس بىلدىرگەن ەدى. وسى جاعىنان العاندا، ساياساتتانۋشى ايتپاقشى، قازاقستاننىڭ جەمىستى اراعايىندىق قىزمەتى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ باسقا دا مۇشەلەرىنە قاجەت بولىپ وتىرعان سىندى.

بۇۇ قاۋىپسىزدىك ۇيىمى 15 مەملەكەتتەن تۇرادى، ونىڭ 5-ءۋى تۇراقتى مۇشە (رف، اقش، قحر، ۇلىبريتانيا جانە فرانتسيا). ال قالعان ونىنىڭ ارقايسىسى 5 ايماقتىق توپتان ەكى جىلعا سايلانادى. دەمەك، كەلەسى جىلى قازاقستان ازيا-تىنىق مۇحيت توبىنداعى مەملەكەتتەردى تانىتۋشى مالايزيانىڭ ورنىن باساتىن بولادى.

بۇگىن سەناتتا قاسىم-جومارت توقاەۆ «بۇل — شىن مانىندە تاريحي وقيعا، ەلباسى باستاعان وتاندىق ديپلوماتيانىڭ تاريحي جەڭىسى، بۇكىل الەم تانىعان سىرتقى ساياساتى سىندارلى ەل ەكەنىمىزدىڭ ايقىن كورىنىسى بولىپ تابىلادى„ دەپ مالىمدەدى.

 365info.kz

 

Related Articles

  • اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    اقش يراننىڭ حارك ارالىن باسىپ الا ما؟ 

    كيان شاريفي يران يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالى. امەريكا مەن ءيزرايلدىڭ يرانعا اۋە شابۋىلدارى جالعاسىپ جاتقان تۇستا اقش-تاعى ساياسي ورتادا يسلام رەسپۋبليكاسىنا تيەسىلى حارك ارالىن باسىپ الۋ يدەياسى تالقىلانا باستادى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، ۆاشينگتون يرانداعى مۇناي ەكسپورتىنىڭ نەگىزگى وشاعى سانالاتىن حارك ارالىن نىساناعا الۋى ابدەن مۇمكىن. بۇل سانكتسيالار قۇرساۋىنداعى يران ەكونوميكاسىن قۇلاتپاي ۇستاپ تۇرعان باستى تابىس كوزىن جاۋىپ تاستاۋى ىقتيمال. الايدا يران مۇناي ەكسپورتىنىڭ 90 پايىزىن قامتاماسىز ەتەتىن پارسى شىعاناعىنداعى شاعىن ارالدى باسىپ السا، بۇل اقش پەن ءيزرايلدىڭ يرانعا قارسى سوعىسىن ءتىپتى ۋشىقتىرىپ جىبەرۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءوزى دە يران ەكونوميكاسىن تولىق قۇردىمعا جىبەرە المايدى دەيدى ساراپشىلار. 7 ناۋرىزدا Axios باسىلىمى اقش اكىمشىلىگى حارك ارالىن باسىپ الۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاعانىن حابارلادى . يران بۇل ارالعا

  • توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    توقاەۆ مىرزا ءتىل جايلى تاعى بىردەڭە دەپتى 

    Zhalgas Yertay ورىس ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن ەش تومەندەتپەدىك، ونىڭ ءبارى كۇڭكىل ءسوز دەگەن ەكەن. قازاق ءتىلىنىڭ دە مارتەبەسى تومەندەدى دەپ بايبالام سالماڭدار دەپ ۇرسىپتى. الدىمەن جاۋابى جوق سۇراقتاردان باستايىق. توقاەۆ مىرزا، ەگەر ەشتەڭە وزگەرمەسە، وندا “تەڭ” ءسوزىنىڭ “قاتارعا” اۋىسۋى جاي كوز الداۋ ارەكەتى مە؟ قوعامداعى گرادۋستى باسۋعا تالپىنىس قانا ما؟ قازىرگى مەملەكەتتىك بيۋروكراتيالىق اپپاراتتىڭ ستاتۋس-كۆونى ساقتاپ قالۋعا تىرىسۋى دەپ باعالاسا بولا ما؟ ەندى توقاەۆ مىرزانىڭ ءار سوزىنە توقتالساق.“جاڭا كونستيتۋتسيا ءماتىنىنىڭ رەسمي قۇجات رەتىندە قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە جاريالانۋى كوپ نارسەنى اڭعارتپاي ما؟ بۇل جەردە تۇسىنىكتەمە بەرىپ، اقتالۋدىڭ ءوزى ارتىق”يا، قازىرگى قازاق ءتىلىنىڭ پروبلەماسى دا سول – قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلىنىڭ قۇقىقتىق تەڭدىگى مەملەكەتتىك ءتىلدى كەمسىتىپ تۇر. ويتكەنى بيۋروكراتيا قۇجاتتاردى ورىسشا ازىرلەپ، كەيىن

  • كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    كونستيتۋتسيادا قازاق ءتىلىن مەملەكەتتىك ءارى رەسمي ءتىل ەتسەك، باسقا تىلدەردىڭ قۇقى شەكتەلە مە؟

    بۇعان ناقتى جاۋاپ – جوق، بۇل شەشىمنەن ەشبىر ءتىلدىڭ، سونىڭ ىشىندە، ورىس ءتىلىنىڭ دە قۇقى شەكتەلمەيدى. نەگە؟ ويتكەنى كونستيتۋتسياداعى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بيلىكتىڭ جۇمىس ءتىلىن عانا رەتتەيدى. ول نورمانىڭ قاراپايىم ادامداردىڭ قاتىناس تىلىنە قاتىسى جوق. ياعني، مەملەكەتتىك ءتىل – مەملەكەتتىك ورگاندار مەن جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ۇيىمدارى جۇمىس ىستەيتىن ءتىل دەگەن ءسوز. بۇل شەشىم ورىسشا سويلەيتىندەردىڭ قۇقىعىن شەكتەمەيدى، ورىسشا سويلەۋگە تىيىم سالمايدى. قاراپايىم ادامدار ۇيىندە، قوعامدىق ورىنداردا، بيزنەستە، مەديا مەن مادەنيەت وشاقتارىندا قالاعان تىلىندە سويلەي دە، جۇمىس ىستەي دە الادى. بۇعان كونستيتۋتسيانىڭ باسقا باپتارى ناقتى كەپىل بولىپ وتىر. ال جاڭا كونستيتۋتسيادا 9-باپتىڭ 2-تارماعى قازىرگى كۇيىندە قالسا، بۇل – قازاق ءتىلىنىڭ قۇقىعىن شەكتەيدى. سەبەبى مەملەكەتتىك ورگاندار قۇجاتتاردى وزدەرى ۇيرەنگەندەي الدىمەن ورىسشا جازىپ،

  • قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    قازىرگى بيلىكتىڭ ەڭ ۇلكەن قورقىنىشى…

    Zhalgas Yertay كونستيتۋتسيادان ورىس ءتىلىن الىپ تاستاساق، رەسەي بىزگە سوعىس اشا ما؟ بيلىك وسىلاي قورقىتا باستادى. بىراق ول سۇراققا قىسقا جاۋاپ – جوق. سەبەبى، رەسەيگە قارسى ءازىربايجان دا، ارمەنيا دا نەشە ءتۇرلى ارەكەتكە باردى، بارىپ تا جاتىر، بىراق ولارعا قازىر سوعىس قاۋپى ءتونىپ تۇرعان جوق. بۇل ءادىستى ساياسي مانيپۋلياتسيا دەيدى، شىن مانىندە، بۇنى قازىرگى ستاتۋس-كۆو جاعدايىن ساقتاپ قالعىسى كەلەتىن جۇيەنىڭ اسىعىس ويلاپ تاپقان ارگۋمەنتى دەۋگە بولادى. ويلاپ كورىڭىزشى، رەسەيگە ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندار قاي تىلدە ءىس-قاعاز جۇرگىزەتىنى ەمەس، لويال بولعانىمىز كەرەك. ەندەشە، رەسەي ءبىزدىڭ لويالدىعىمىزدى ساقتاپ قالعىسى كەلسە، كونستيتۋتسياداعى ءتىل ماسەلەسىنە قارسى بولماۋى كەرەك. سەبەبى بۇل ىشكى تۇراقتىلىق ماسەلەسى. دەنى ساۋ ەلدىڭ بيلىگى ءوز كورشىسىنە وسىنداي قارسى ارگۋمەنت ايتار ەدى. ەندى

  • «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    «ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم»: قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورى مالىمدەمە جاسادى

    قازىرگى اتا زاڭنىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرى، اكادەميك مايدان سۇلەيمەنوۆ كونستيتۋتسيا رەفورماسىن سىنادى. ول زاڭنىڭ ءماتىنىن شاعىن ءبىر توپ الدەقاشان جازىپ قويعانىن، ال كوميسسيا جاي عانا ماقۇلدايتىنىن ايتادى. ونىڭ سوزىنشە، عالىمدار مەن ساراپشىلاردىڭ ۇسىنىستارى ەسكەرىلمەيدى. بۇل تۋرالى اكادەميك Facebook-تە جازدى: كەيىنگى كەزدە مەنەن كونستيتۋتسيانى تالقىلاپ جاتقاندا، نەگە ءۇنسىز قالعانىمدى ءجيى سۇراپ جاتىر. قىسقا قايىرسام: ماعىناسىز جۇمىستان شارشادىم. ءيا، مەن قازىرگى كونستيتۋتسيانىڭ اۆتورلارىنىڭ ءبىرىمىن. تالقىلاۋ كەزىندە ەكى ماسەلە ءۇشىن كۇرەستىم: كونستيتۋتسيالىق سوتتى ساقتاۋ جانە پارلامەنتتىڭ وكىلەتتىگىن شەكتەمەۋ. بىراق ەكەۋى دە قابىلدانبادى. سوعان قاراماستان، مەن بۇل كونستيتۋتسيادان ۇيالمايمىن. مەن نازارباەۆ پەن ونىڭ وتباسىنىڭ جەكە بيلىگىن نىعايتۋعا باعىتتالعان كەيىنگى تۇزەتۋلەردەن ۇيالامىن. نازارباەۆتىڭ كەزىندە-اق وسى ماسقارا تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن تالداپ، كونستيتۋتسيانى جەتىلدىرۋ بويىنشا بىرقاتار ۇسىنىستار ەنگىزۋ تۋرالى

پىكىر قالدىرۋ

ەلەكتورندى پوشتاڭىز سىرتقا جاريالانبايدى. بەلگى قويىلعان ءورىستى تولتىرۋ مىندەتتى *

اتى-ءجونى *

Email *

سايتى

Kerey.kz/كەرەي.كز

ءبىز تۋرالى:

تەل: +7 7071039161
Email: kerey.qazaq@gmail.com

Kerey.kz ءتىڭ بۇرىنعى نۇسقاسىن http://old.kerey.kz تەن وقي الاسىزدار!

KEREY.KZ

سايت ماتەريالدارىن پايدالانعاندا دەرەككوزگە سىلتەمە كورسەتۋ مىندەتتى. اۆتورلار پىكىرى مەن رەداكتسيا كوزقاراسى سايكەس كەلە بەرمەۋى مۇمكىن. جارناما مەن حابارلاندىرۋلاردىڭ مازمۇنىنا جارناما بەرۋشى جاۋاپتى.

سايت ساناعى: