بۇل ادامداردىڭ كوپشىلىگى وقيعادان كەيىنگى ءبىر تاۋلىك ىشىندە ۇستالدى. سەزىكتىلەردى تۇتقىنداۋ ءالى جالعاسىپ جاتىر، الدا ءالى تالاي ادام ۇستالاتىنى ايان. پرەزيدەنت رەجەپ تايىپ ەردوعان «سۋديالاردىڭ جوعارعى كەڭەسى مەن پروكۋرورلاردان باستاپ كونستيتۋتسيالىق سوتتاعىلارعا دەيىن ءبارى جۇمىستان شىعارىلىپ، تۇتقىندالىپ جاتىر. وسى جەتكىلىكتى مە؟ جوق، جەتكىلىكتى ەمەس. بۇل بولۋى ءتيىس نارسە، بىراق جەتكىلىكتى ەمەس» دەدى.

كەك الۋ مەن جازالاۋ شارالارىنىڭ بولارى انىق، بىراق تۇركيا ءۇشىن باستىسى – شەكتەن شىعىپ كەتپەۋ. سوڭعى جاعدايلاردى سارالاي كەلە، تۇركيا بيلىگىنە ىڭعايسىز مىناداي سۇراقتار تۋىندايدى.

توڭكەرىستىڭ ماقساتى نە؟

ادەتتە اسكەري توڭكەرىس ەڭ الدىمەن ۇكىمەتكە قارسى جاسالادى، ال تۇركياداعى وقيعادان مۇنى بايقاي المادىق. شىلدەنىڭ 15-ءى كۇنى العاشقى وق اتىلعاندا پرەزيدەنت دەمالىستا بولاتىن. مينيسترلەردىڭ، گۋبەرناتورلار مەن پوليتسيا باسشىلارىنىڭ ەشقايسىسى تۇتقىنعا الىنعان جوق. بۇلىكشىلەر ارميا كومانديلەرىن كەپىلگە الىپ، جوعارى اسكەري باسشىلىقتىڭ شتاب-پاتەرى مەن انكاراداعى اۋە بازاسىن باسىپ الدى. سوعان قاراعاندا بۇل ۇكىمەتكە ەمەس، ارميانىڭ وزىنە قارسى ارەكەت سياقتى كورىندى.

نەگە پارلامەنتتى بومبالادى؟

شىلدەنىڭ 15-ءى كۇنى تۇركيا پارلامەنتىنە بومبا تاستالعان سوڭ ساياسي پارتيالاردىڭ بارلىعى، سونىڭ ىشىندە وپپوزيتسيالىق كۇشتەر، پارلامەنت پەن دەموكراتيانى قورعاۋ ماقساتىندا بىرىكتى. شابۋىلعا قاراماستان، دەپۋتاتتار قولداۋ ءبىلدىرۋ ماقساتىندا پارلامەنت عيماراتىنا كەلدى. ساراپشىلاردىڭ كوبى «عيماراتتى ءتۇپ-ورنىمەن قيراتقان كۇننىڭ وزىندە ونى نىساناعا الۋداعى ماقسات نە؟» دەگەن ساۋال تاستايدى.

توڭكەرىس جاساۋعا تالپىنىس كەزىندە قازا تاپقان سولداتتىڭ جەرلەۋى. انكارا، 18 شىلدە 2016 جىل.

عيماراتقا كوپ زاقىم كەلگەن جوق، پارلامەنت قالىپتى جاعدايدا جۇمىس ىستەپ جاتىر. كوپ تەلەارنالاردىڭ، سونىڭ ىشىندە مەملەكەتتىك ارنالاردىڭ سپۋتنيكتىك حابار تاراتۋ تەحنيكاسى ءبۇلىندى، كەيبىر تاۋەلسىز تەلەارنالاردىڭ، سونىڭ ىشىندە CNN Turk ارناسىنىڭ قۇرالدارىنا دانەڭە بولعان جوق. سونىڭ ارقاسىندا CNN Turk ءاپ-ساتتە بۇلىكشىلەرگە قارسى توپتىڭ مىنبەرىنە اينالىپ شىعا كەلدى.

بۇلىكشىلەر بىرنەشە مەملەكەتتىك مەكەمە مەن اقپارات قۇرالى عيماراتىن باسىپ الۋعا اسكەرگە جاڭا الىنعان جاستاردى جىبەرگەن. ال ولار ءوز مىندەتتەرىن دۇرىس بىلمەي، سىلبىر قيمىلداپ، اقىرى قولعا ءتۇستى. كەيبىرەۋلەرىن اشۋلى حالىق ءولتىرىپ تاستادى.

ەكى تاۋلىك ىشىندە 6 مىڭ كۇدىكتىنى قالاي تاپتى؟

تۇركيا ادىلەت ءمينيسترى بەكير بوزداگ «6 مىڭ كۇدىكتىنىڭ تۇتقىندالعانىن» جانە تۇتقىنداۋدىڭ ءارى قاراي جالعاساتىنىن مالىمدەدى. تۇركيا باسشىلىعىنىڭ مۇنداي قىسقا مەرزىم ىشىندە وسىنشا كوپ ادامعا قاتىستى ايعاق جيناۋعا تەحنيكالىق جانە ادامي رەسۋرستارى قالاي جەتتى؟ ناقتى ايعاق بولماعاندىقتان، ۇكىمەت ادامدارى بۇلىكتەن بۇرىن جاسالىپ قويعان كۇدىك تۋعىزادى-اۋ دەگەندەردىڭ قارا ءتىزىمىن پايدالانعان بولۋى مۇمكىن. تۇتقىندالعانداردىڭ كوبى، شامامەن 2 مىڭ 500 ادام ادىلەت جۇيەسىندە جۇمىس ىستەيدى. ەگەر بۇلىكشىلەر ەردوعان ايتقانداي ارميانىڭ شاعىن عانا بولىگى بولسا، وعان مۇنشاما سۋديا مەن پروكۋروردىڭ قانداي قاتىسى بولۋى مۇمكىن؟

«فەتحۋللا گۇلەننىڭ ءىسى» دەگەنگە قانداي دالەل بار؟

ۇكىمەتتەگىلەر بۇل بۇلىكتى اقش-تا تۇراتىن ءدىني تۇلعا – فەتحۋللا گۇلەن ۇيىمداستىردى دەگەندى بىردەن ايتتى. گۇلەن بۇل ىسكە قاتىسى جوق ەكەنىن مالىمدەدى، ال انكارا ازىرگە ونىڭ ۇيىمداستىرعانىن دالەلدەيتىن ايعاق كەلتىرە قويعان جوق. ەردوعان ۆاشينگتوندى 1999 جىلدان بەرى اقش-تا تۇرىپ جاتقان گۇلەندى تۇركياعا ەكستراديتسيالاۋدى سۇراپ كەلەدى. اقش مەملەكەتتىك حاتشىسى دجون كەرري «ءدىني تۇلعانىڭ كىناسىن دالەلدەيتىن ايعاق بولعاندا عانا وباما اكىمشىلىگى ونى ەكستراديتسيالاۋ ماسەلەسىن قاراستىرادى» دەدى.

تۇرىك پوليتسياسى توڭكەرىس جاساۋعا تالپىندى دەگەن كۇدىكتىنى اكەتىپ بارادى. ستامبۋل، 16 شىلدە 2016 جىل.

ايعاق تابىلا ما، جوق پا – ايتەۋىر بۇل بۇلىك تۇركيا بيلىگى «تەرروريستىك ۇيىم» دەپ جاريالاعان گۇلەن قوزعالىسىنا قارا كۇيە جاعۋعا مۇمكىندىك بەردى. رەسمي تۇلعالار مەن اقپارات قۇرالدارى گۇلەننىڭ ءرولىن زورايتىپ كورسەتكەنى سونداي، ونىڭ بۇل وقيعاعا قاتىستىلىعىنا كۇمان كەلتىرۋدىڭ ءوزى مۇمكىن بولماي قالدى.

ۇكىمەت توڭكەرىس جاساۋعا تالپىنىستى ءوزىنىڭ باسقا جاۋلارىن دا قۇبىجىق ەتىپ كورسەتۋگە پايدالانۋى مۇمكىن. تۇركيا باسشىلىعى مەن بيلىك باسىلىمدارى سيريانىڭ سولتۇستىگىندەگى «كۇرد دەموكراتيالىق وداق» پارتياسىن دا كۇدىكتىلەر قاتارىنا قوستى. بۇل ۇيىمنىڭ تۇركيادا 32 جىلدان بەرى بۇلىك شىعارىپ كەلە جاتقان، تىيىم سالىنعان «كۇردىستان جۇمىسشىلار پارتياسىمەن» (PKK) بايلانىسى بار.

ابباس جاۆادي
مۇحتار ەكەي