Bwl adamdardıñ köpşiligi oqiğadan keyingi bir täulik işinde wstaldı. Seziktilerdi twtqındau äli jalğasıp jatır, alda äli talay adam wstalatını ayan. Prezident Rejep Tayıp Erdoğan «Sud'yalardıñ Joğarğı keñesi men prokurorlardan bastap Konstituciyalıq sottağılarğa deyin bäri jwmıstan şığarılıp, twtqındalıp jatır. Osı jetkilikti me? Joq, jetkilikti emes. Bwl boluı tiis närse, biraq jetkilikti emes» dedi.

Kek alu men jazalau şaralarınıñ boları anıq, biraq Türkiya üşin bastısı – şekten şığıp ketpeu. Soñğı jağdaylardı saralay kele, Türkiya biligine ıñğaysız mınaday swraqtar tuındaydı.

Töñkeristiñ maqsatı ne?

Ädette äskeri töñkeris eñ aldımen ükimetke qarsı jasaladı, al Türkiyadağı oqiğadan mwnı bayqay almadıq. Şildeniñ 15-i küni alğaşqı oq atılğanda prezident demalısta bolatın. Ministrlerdiñ, gubernatorlar men policiya basşılarınıñ eşqaysısı twtqınğa alınğan joq. Bülikşiler armiya komandilerin kepilge alıp, joğarı äskeri basşılıqtıñ ştab-päteri men Ankaradağı äue bazasın basıp aldı. Soğan qarağanda bwl ükimetke emes, armiyanıñ özine qarsı äreket siyaqtı körindi.

Nege parlamentti bombaladı?

Şildeniñ 15-i küni Türkiya parlamentine bomba tastalğan soñ sayasi partiyalardıñ barlığı, sonıñ işinde oppoziciyalıq küşter, parlament pen demokratiyanı qorğau maqsatında birikti. Şabuılğa qaramastan, deputattar qoldau bildiru maqsatında parlament ğimaratına keldi. Sarapşılardıñ köbi «ğimarattı tüp-ornımen qiratqan künniñ özinde onı nısanağa aludağı maqsat ne?» degen saual tastaydı.

Töñkeris jasauğa talpınıs kezinde qaza tapqan soldattıñ jerleui. Ankara, 18 şilde 2016 jıl.

Ğimaratqa köp zaqım kelgen joq, parlament qalıptı jağdayda jwmıs istep jatır. Köp telearnalardıñ, sonıñ işinde memlekettik arnalardıñ sputniktik habar taratu tehnikası bülindi, keybir täuelsiz telearnalardıñ, sonıñ işinde CNN Turk arnasınıñ qwraldarına däneñe bolğan joq. Sonıñ arqasında CNN Turk äp-sätte bülikşilerge qarsı toptıñ minberine aynalıp şığa keldi.

Bülikşiler birneşe memlekettik mekeme men aqparat qwralı ğimaratın basıp aluğa äskerge jaña alınğan jastardı jibergen. Al olar öz mindetterin dwrıs bilmey, sılbır qimıldap, aqırı qolğa tüsti. Keybireulerin aşulı halıq öltirip tastadı.

Eki täulik işinde 6 mıñ küdiktini qalay taptı?

Türkiya ädilet ministri Bekir Bozdag «6 mıñ küdiktiniñ twtqındalğanın» jäne twtqındaudıñ äri qaray jalğasatının mälimdedi. Türkiya basşılığınıñ mwnday qısqa merzim işinde osınşa köp adamğa qatıstı ayğaq jinauğa tehnikalıq jäne adami resurstarı qalay jetti? Naqtı ayğaq bolmağandıqtan, ükimet adamdarı bülikten bwrın jasalıp qoyğan küdik tuğızadı-au degenderdiñ qara tizimin paydalanğan boluı mümkin. Twtqındalğandardıñ köbi, şamamen 2 mıñ 500 adam ädilet jüyesinde jwmıs isteydi. Eger bülikşiler Erdoğan aytqanday armiyanıñ şağın ğana böligi bolsa, oğan mwnşama sud'ya men prokurordıñ qanday qatısı boluı mümkin?

«Fethulla Gülenniñ isi» degenge qanday dälel bar?

Ükimettegiler bwl bülikti AQŞ-ta twratın dini twlğa – Fethulla Gülen wyımdastırdı degendi birden ayttı. Gülen bwl iske qatısı joq ekenin mälimdedi, al Ankara äzirge onıñ wyımdastırğanın däleldeytin ayğaq keltire qoyğan joq. Erdoğan Vaşingtondı 1999 jıldan beri AQŞ-ta twrıp jatqan Gülendi Türkiyağa ekstradiciyalaudı swrap keledi. AQŞ Memlekettik hatşısı Djon Kerri «dini twlğanıñ kinäsin däleldeytin ayğaq bolğanda ğana Obama äkimşiligi onı ekstradiciyalau mäselesin qarastıradı» dedi.

Türik policiyası töñkeris jasauğa talpındı degen küdiktini äketip baradı. Stambul, 16 şilde 2016 jıl.

Ayğaq tabıla ma, joq pa – äyteuir bwl bülik Türkiya biligi «terroristik wyım» dep jariyalağan Gülen qozğalısına qara küye jağuğa mümkindik berdi. Resmi twlğalar men aqparat qwraldarı Gülenniñ rölin zoraytıp körsetkeni sonday, onıñ bwl oqiğağa qatıstılığına kümän keltirudiñ özi mümkin bolmay qaldı.

Ükimet töñkeris jasauğa talpınıstı öziniñ basqa jauların da qwbıjıq etip körsetuge paydalanuı mümkin. Türkiya basşılığı men bilik basılımdarı Siriyanıñ soltüstigindegi «Kürd demokratiyalıq odaq» partiyasın da küdiktiler qatarına qostı. Bwl wyımnıñ Türkiyada 32 jıldan beri bülik şığarıp kele jatqan, tıyım salınğan «Kürdistan jwmısşılar partiyasımen» (PKK) baylanısı bar.

Abbas JAVADI
Mwhtar EKEY