تارازىنىڭ ءبىر باسىندا يران مەن رەسەي، «حيزباللا» مەن يراكتان شىققان شيتتىك جاساقتار، سيريالىق ارميانىڭ قالدىعى جانە ءبولىنىپ قالعان كۇرد توپتارى قولدايتىن قاتەگىز بيلەۋشى باشار ءال-اساد تۇر. وعان قارسى جاقتا «يسلام مەملەكەتى» (يم – قازاقستاندى تىيىم سالىنعان) ەكسترەميستىك ۇيىمى، «ءال-قايدانى» بۇلىكشىلەرىنىڭ بىرنەشە توبى مەن كوپتەگەن كوتەرىلىسشى جاساقتار بار.

قازىر بۇل سوعىستى سىرتتان باقىلاعان ادامدار قاقتىعىستىڭ ماقساتىن بىلاي قويعاندا، بولىپ جاتقان وقيعالاردىڭ ءمانىن اجىراتا الماي قالدى. بىراق ءبىر نارسە انىق: قازىر الەپپو قالاسىنىڭ شىعىسىندا مەملەكەتشىل كۇشتەر كوتەرىلىسشىلەردى قورشاۋعا الىپ تۇر، وسى شايقاستىڭ ناتيجەسى بۇكىل سوعىستىڭ باعىتىن وزگەرتۋى عاجاپ ەمەس.

رەسەي مەن يران جاقتاعان اساد رەجيمى

دەمالىس كۇندەرى الەپپو قالاسىنىڭ ورتالىعى مەن قالانىڭ باتىس بولىگىندە جاتقان كوتەرىلىسشىلەر راموۋسەح (Ramouseh) اۋدانىندا قارسىلاستارىنا قاتتى سوققى بەرىپ، مايدان شەبىن قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىستى. بىراق ادەتتەگىدەي، رەجيم جاقتاستارى وعان توتەپ بەردى. كوتەرىلىسشىلەر شابۋىلىنا قارسى تۇرۋ ءۇشىن رەسەي اۆياسوققىلارىنا دا سۇيەندى.

سيرياداعى سوعىس قازىر يتجىعىس جاعدايدا تۇرعانى انىق. ازاتتىق راديوسىنا ەلەكتروندىق پوچتامەن سۇحبات بەرگەن گەنري دجەكسون قوعامىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى كايل ورتون الەپپونىڭ سيرياداعى نەگىزگى قارۋلى قاقتىعىس بولىپ جاتقان ءىرى قالاسى ەكەنىن ايتادى. ونىڭ بولجامىنشا، كوتەرىلىسشىلەر الەپپونى اسادشىل كۇشتەرگە بەرمەي، ساقتاپ قالۋعا ءتيىس.

رەسەي مەن يران كومەگىنە سۇيەنگەن رەجيم ءوز تاراپىنان كوتەرىلىسشىلەردەن كەلەتىن ستراتەگيالىق قاۋىپتى ايتارلىقتاي ازايتتى. ەندى ولار ءۇشىن الەپپونى قايتارىپ الۋ كوتەرىلىسشىلەردى جەڭۋمەن تەڭ. ورتون بۇل تۋرالى «قىسقاسى، تۇتاس سوعىستىڭ تاعدىرى الەپپوداعى ايقاسقا تىرەلىپ تۇر» دەيدى.

ەگەر كوتەرىلىسشىلەر قورشاۋدى بۇزسا، بيلىك كواليتسياسىنا ستراتەگيالىق سوققى بەرىلەدى. ورتوننىڭ پىكىرىنە قاراعاندا، «اسادشىل كۇشتەردى سيريانىڭ سولتۇستىك-باتىس وڭىرىندە، سونىڭ ىشىندە حاما جانە الەپپونىڭ وڭتۇستىك بولىگىندە كوپ ەل قولدامايدى». ەگەر يدليب پروۆينتسياسى مەن الەپپونىڭ وڭتۇستىك-باتىسىندا كوتەرىلىسشىلەر كوبەيىپ، ولار الەپپودا دا شوعىرلاناتىن بولسا، اسادتىڭ نەگىزگى اسكەرىنە ەلەۋلى قاۋىپ تونەدى، ونىمەن بىرگە اسادتىڭ كوتەرىلىسشىلەرگە قارسى كۇيرەتە سوققى بەرۋ مۇمكىندىگى دە تالقاندالادى.

كوتەرىلىسشىلەرگە «كومەكتەسۋشى» توپتار

سيريا ماسەلەسىندە تاعى ءبىر كۇماندى ءارى كۇردەلى ءتۇيىن بار. شابۋىلداعى نەگىزگى كوتەرىلىس توپتارى – «جابحات فاتاح ءال-شام» (بۇرىن «ءال-كايداعا» قاتىسى بولعان «ءال-نۋسرا مايدانى» ۇيىمى), «احرار ءال-شام» جانە سيريانى ازات ەتۋ ارمياسى. سيرياداعى «ءال-كايدا» ءوزىن «فاتاح ءال-شام» – رەسمي تۇردە «كوتەرىلىسشىلەر بىرلىگى» دەپ اتادى – بۇل كوپشىلىك الدىندا بەت-بەينەسىن جاقسى ەتىپ كورسەتۋدىڭ ءبىر ءادىسى.

الەپپونىڭ قيراعان تۇستارىنىڭ ءبىرى. 2 تامىز 2016 جىل.

بۇل جەردە نەگىزگى ماسەلەنى شابۋىلدىڭ قانشا ۋاقىتقا سوزىلاتىنى شەشەدى. ءتۇرلى بەيبىت كەلىسسوزدەر كوتەرىلىسشىلەرگە ەشتەڭە اپەرمەدى. تامىزدىڭ سوڭىنا جوسپارلانعان كەلىسسوز دە ەش ناتيجە بەرمەيتىن سياقتى. يران مەن رەسەي قولدايتىن رەجيمنىڭ كۇشەيىپ العانى سونشالىق، ىمىراعا كەلۋگە بەيىلدى ەمەس.

رەسەي اسادتى تەك سوعىس شەبىندە عانا قولداپ وتىرعان جوق. رەسەيدىڭ ديپلوماتيالىق قاجىرى ارقاسىندا ول بيلىكتە قالۋعا مۇمكىندىك الدى. سوعىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمدەر ناتيجەسىز قالىپ جاتىر ء(بىتىمدى ۇنەمى اسادشىل كۇشتەر بۇزادى), سوندىقتان «ءال-قايدا» 2015 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا «ءبىتىم تۋرالى كەلىسىمدەردى بيلىك كوتەرىلىسشىلەرگە قارسى استىرتىن ارەكەتتەر جاساۋعا پايدالانىپ كەلەدى» دەپ مالىمدەدى. عالامدىق قاۋىمداستىقتىڭ ەنجارلىعىنا نارازى تۇرعىندار «ءال-قايدانىڭ» مالىمدەمەسىنە يلانۋعا دايار.

بۇدان دا سوراقىسى، سوعىستى توقتاتۋ تۋرالى كەلىسىمدەر بۇزىلعان سايىن «ءال-قايدا» شايقاسقا شىققان كوتەرىلىسشىلەردىڭ نەگىزگى تىرەگى بولۋعا تىرىسىپ كەلەدى. كوتەرىلىسشىلەر وڭتۇستىك الەپپودا دا سولاردىڭ قولداۋىمەن ايتارلىقتاي تابىسقا جەتتى. باسقاشا ايتقاندا، «ءال-قايدا» وپپوزيتسياعا ورالدى.

ەندى «جابحات فاتاح ءال-شام» توبى الەپپو شابۋىلىن كوتەرىلىسشىلەر اليانسىنا تولىق قوسىلۋدىڭ مۇمكىندىگى رەتىندە پايدالانۋى مۇمكىن. ورتون «بۇل توپ كوتەرىلىستى وزىنە قورعان كورەدى، ونىڭ ۇستىنە الەپپو قالاسىنىڭ قورشاۋىن بۇزىپ شىعىپ، ءوزىن ىقپالدى اسكەري كۇش رەتىندە كورسەتكىسى كەلەدى. شىن مانىندە بۇل توپ سول ارقىلى كوپتەگەن بايلانىستار ورناتىپ، وداقتار قۇرادى» دەيدى.

ۇتاتىندار مەن ۇتىلاتىندار

ەندى تاعى ءبىر گۋمانيتارلىق اپاتتىڭ بولاتىنى انىق. بۇۇ دەرەگى بويىنشا، قورشاۋداعى الەپپو قالاسىنىڭ ىشىندە 300 مىڭعا جۋىق تۇرعىن قالعان، ولاردا ءدارى-دارمەك پەن ازىق-تۇلىك تەز تاۋسىلا باستاعان. رەجيم الەپپونى قورشاۋعا الىپ، كوتەرىلىستى تۇبەگەيلى باسۋدى جوسپارلاپ وتىر. بيلىك كوتەرىلىسشىلەردىڭ شابۋىلدارىن تويتارۋعا اسا اسىقپايدى. دەگەنمەن رەجيم ءبۇيتىپ ۇزاق اڭدىسىپ تا تۇرا المايدى. ەندى اسپان مەن جەردەن الاپات سوققى بەرىلمەك.

كوتەرىلىسشىلەر وتىرعان اۋماقتا ەلەكتر قۋاتى ءوشىپ قالعاندىقتان، ول جاقتان اقپارات الۋ قيىن، بىراق ولار قورشاۋدى بۇزۋ ءۇشىن ناقتى قادامعا باراتىن ءتارىزدى. كەيبىر دەرەك بويىنشا، تامىزدىڭ 1-ءى كۇنى ولار راموۋساح ارتيللەرياسىنىڭ اسكەري-اۋە بازاسىنان وڭتۇستىككە قاراي ورنالاسقان ءال-ميشرەفاح ستراتەگيالىق زوناسىن باسىپ العان.

بىراق قالانىڭ ارتيللەريالىق بازاسىن الۋ ءۇشىن ولار ءالى ەكى جارىم كيلومەتر جىلجۋى كەرەك، بۇل – اساد توبىنا قورعانىس بولعان سيرياداعى ەڭ ۇلكەن بازا. بۇل بازانى الۋ ولاردىڭ الەپپو جاقتاعى سىبايلاس كوتەرىلىسشىلەرمەن بايلانىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ورتوننىڭ ايتۋىنشا، «ۇزدىك-سوزدىق جەتكەن حابارلار سوعىستىڭ قارقىندى ءجۇرىپ جاتقانىن جانە كوتەرىلىسشىلەردىڭ ءبىرشاما باسىم بولىپ تۇرعانىن… الەپپونىڭ شىعىسىندا قورشاۋدى بۇزۋعا بىرنەشە ءجۇز مەتر عانا قالعانىن بىلدىرەدى».

ەگەر بۇل دەرەكتەر راس بولسا نەمەسە كوتەرىلىسشىلەر ازداعان جەتىستىككە جەتسە، تىم قۇرىعاندا تەڭدىكتى ساقتاپ قالسا – «جابحات فاتح ءال-شام» سودىرلار توبىنىڭ اسىعى الشاسىنان تۇسەدى. قورشاۋداعى تۇرعىنداردى قۇتقارامىز دەگەن جەلەۋمەن بۇل توپ ءوزىن سولتۇستىك سيرياداعى قارۋلى وپپوزيتسيا رەتىندە كورسەتەدى. بىراق سودىرلاردىڭ ونداي ستسەناريىنەن كوتەرىلىسشىلەر دە، سوعىستان كوز اشپاعان حالىق تا ۇتپايدى.

داۆيد پاتريكاراكوستىڭ ماقالاسى اعىلشىن تىلىنەن اۋدارىلدى.

ازاتتىق راديوسى
دينارا ءالىمجان