ءالى ەسىمدە. 1992 جىل ەدى. ول زاماندا قازىرگىدەي قاپتاعان باق پەن ورمەكشىنىڭ تورىنداي سانسىز كوپ الەۋمەتتىك جەلىلەر جوق. تاۋەلسىزدىكپەن كوتەرىلگەن ەل ەڭسەسىنىڭ جان جادىراتار سالقىن سامالى الاتاۋدىڭ باۋىرىنان ۇزدىكسىز ەسەتىن دە تۇراتىن. قازاقتىڭ باعىنا بىتكەن ەكى تەلەۆيزياسى مەن ەكى راديوسى دا سوندا ەدى. بارلىق گازەت-جۋرنالدار، اتاعى دۇركىرەپ تۇرعان باسپالاردان تاسقىنداپ شىعىپ جاتقان توم-توم كىتاپتار ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنە وسى الماتىدان جونەلتىلىپ جاتاتىن. سول كەزدەگى ەل ىشىندەگى اعايىننىڭ ءبارى الماتىدان «جىل كەلگەندەي جاڭالىق» كۇتىپ ەلەڭدەپ وتىراتىن سياقتى بولىپ كورىنەتىن.

…سودان، سول جىلدىڭ جاز ايىنىڭ تامىل­جىعان ءبىر كۇنىندە رەسپۋبليكا سارايىن­دا ەلىمىزگە بەلگىلى 25 اقىن-جازۋشىنىڭ ەلۋ جىلدىعى اتالىپ ءوتىپتى، دەگەن حابار ەلدى ەلەڭ ەتكىزدى. «اپىر-اي»، دەستىك. شىنىندا دا، بۇل كەرەمەت جاڭالىق ەدى. قازاقتىڭ 25 جازۋشىسى ەردىڭ جاسى – ەلۋگە كەلىپ جاتىر! قالاي ءوتتى ەكەن؟ بۇگىنگىشە ايتساق، قانداي فورماتتا ءوتتى؟ ءسويتىپ جۇرگەندە، قازىرگى «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسىنان الگى مەرەيتويدى جارق ەتكىزىپ كورسەتپەسى بار ما؟ مىنە، عاجاپ، ساحنا تورىنە قازاقتىڭ سول كەزدەگى ەسىمى ەلىمىزگە كەڭىنەن ءماشھۇر اقسەلەۋ سەيدىمبەكوۆ، دۇكەنباي دوسجانوۆ، مۇحتار شاحانوۆ، تولەن ابدىكوۆ، دۋلات يسابەكوۆ، كادىربەك سەگىزباەۆ سەكىلدى كىلەڭ مارعاسقالارى جايعاسقان. مارقۇم جانىبەك كارمەنوۆ جايناتىپ جۇرگىزىپ وتىر. مايەكتى ءسوز بەن مازمۇندى وي، اسەم ءان مەن ءتاتتى كۇي – ءبارى سوندا. كوزىمىز تۇنىپ كەتتى. اقىن-جازۋشىلاردى ارداقتاعان سول ءبىر كەش كوپكە دەيىن ەل ىشىندە اڭگىمە بولدى، سول كەزدەگى ءبىز سياقتى جاستاردىڭ ەسىندە ماڭگى قالدى.

اسىرا ايتقانىمىز ەمەس، قايتا قۇرۋ زامانى مەن تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى مۇنداي رۋحاني كەشتەر جەر-جەردە ءجيى ءوتىپ تۇرۋشى ەدى. ادام قۇلاقتان سەمىرەدى. قالىڭ ەل تەلەديدارعا تەلمىرىپ، سول كەشتەردى جابىلا تاماشالاپ وتىرۋشى ەدى. مۇنداي ۇلتتىق رۋحقا مەيمىلدەگەن، حالىقتىق سيپاتى كۇشتى كەشتەردەن كەيىن ەلدىڭ ەڭسەسى كادىمگىدەي تىكتەلىپ، كوتەرىلىپ قالۋشى ەدى. جان ازىعى – ەستى ونەرگە ءشولى قانعان ۇلكەندەر جاعى شۇكىرانا ايتىپ جاتسا، سانالارى ساۋلەلەنگەن جاستاردىڭ كەۋدەسىن ۇلتتىق ماقتانىش سەزىمى كەرنەيتىن، ىزگىلىككە، بيىكتىككە تالپىناتىن.

ەندى، مىنە، وسىنىڭ بارلىعى كورگەن تۇستەي. سول ءبىر شۇعىلالى شاقتار ەسكە تۇسكەندە، ەستى ءان تىڭداعىڭ كەلىپ، تەلەديدار قوساسىڭ. قۇدايعا شۇكىر، باياعىداي ەك ارنا عانا ەمەس، تورىڭىزدە تۇرعان تەلەديدارىڭىزدىڭ جۇزگە جۋىق ارناسى بار. الايدا، قايسىسىن قوسساڭ دا – جىن-ويناق. ميكروفوندى اۋزىنا تىعىپ الىپ، ساحنادا جىنىن شاقىرعان باقسىداي ەلىرگەن فانەرششيك-انشىلەر. كوشەلى ونەرپاز، ەستى ءان-كۇي ەمگە تابىلمايتىن جاعدايعا جەتتىك. مۇنىڭ سوڭى نە بولار ەكەن؟ باياعى ءدىني اڭىزداردا اقىرزامان بولاردا الدەقايدان جالعىز كوزدى تاجال شىعادى دەۋشى ەدى، سول تاجال وسى ارقايسىمىزدىڭ تورىمىزدە تۇرعان تەلەديدار بولىپ جۇرمەسىن…

ءجا، ءبىردى ايتىپ، بىرگە كەتپەيىك. اڭگىمە 1992 جىلى 50 جىلدىعى دۇركىرەپ وتكەن 25 جازۋشىنىڭ مەرەيتويىنان باستالدى عوي. سول دۇركىرەگەن مەرەيلى كەشتەر قازىر قايدا كەتتى؟ نەگە ءبىز كەمەڭگەر ءسوز يەلەرى مەن ەستى ونەرپازداردى ارداقتامايتىن بولدىق؟  نەگە ولارعا تەلەديدار مەن ونەر سارايلارىنىڭ ەسىگىن تارس-تۇرس جاپتىق. ونەر سارايى دەمەكشى، بەرتىنگە دەيىن قازاق ونەرى مەن رۋحانياتىنا قىزمەت ەتىپ كەلگەن رەسپۋبليكا سارايىنىڭ تورىنە قالامگەر قاۋىم مەن حالىق سۇيگەن ونەرپازدار نەگە شىعا المايدى؟ كەزىندە سول ساراي حالىقتىكى ەدى عوي.  بىلتىردان بەرى دە اتتارى ارعىسى الەمگە، بەرىسى الاشقا تانىمال ەل اعالارى سەكسەن جاستىڭ سەڭگىرىنە شىقتى. بىراق وسىناۋ ەل ارداقتىلارىنىڭ مەرەيتويى ەشقايدا ءوز دەڭگەيىندە اتالىپ وتپەدى. كەزىندە راسۋل عامزاتوۆ سەكسەنگە كەلگەندە، رەسەي، داعىستان بولىپ جۇمىلىپ، اتاقتى اۆار اقىنىنىڭ مەرەيتويىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتاپ وتكەنى جادىمىزدا.

وسىندايدا ەرىكسىز ەسىڭە تۇسەدى ەكەن…

بىزدە بۇعان كەرىسىنشە، بەينەلەپ ايتقاندا، «بەسىكتەن بەلى جاڭا شىققان»، ال ناقتى ايتار بولساق، جاسىڭقى داۋىستارى ءالى بەكىمەگەن «بوتا تىرسەك بوزبالالار» ەلىمىزدىڭ كونتسەرتتىك سارايلارى مەن تەلەارنالارىنان كۇنى-ءتۇنى، ۇزدىكسىز «شىرقايتىن» جىلاڭقى داۋىستارىمەن قۇلاقتى تۇندىراتىن كۇن تۋدى. بۇل نەدەن؟..

ەرلان

تولەۋتاي،

ونەرتانۋشى