Äli esimde. 1992 jıl edi. Ol zamanda qazirgidey qaptağan BAQ pen örmekşiniñ torınday sansız köp äleumettik jeliler joq. Täuelsizdikpen köterilgen el eñsesiniñ jan jadıratar salqın samalı Alataudıñ bauırınan üzdiksiz esetin de twratın. Qazaqtıñ bağına bitken eki televiziyası men eki radiosı da sonda edi. Barlıq gazet-jurnaldar, atağı dürkirep twrğan baspalardan tasqındap şığıp jatqan tom-tom kitaptar elimizdiñ tükpir-tükpirine osı Almatıdan jöneltilip jatatın. Sol kezdegi el işindegi ağayınnıñ bäri Almatıdan «jıl kelgendey jañalıq» kütip eleñdep otıratın siyaqtı bolıp körinetin.

…Sodan, sol jıldıñ jaz ayınıñ tamıl­jığan bir küninde Respublika sarayın­da elimizge belgili 25 aqın-jazuşınıñ elu jıldığı atalıp ötipti, degen habar eldi eleñ etkizdi. «Apır-ay», destik. Şınında da, bwl keremet jañalıq edi. Qazaqtıñ 25 jazuşısı erdiñ jası – eluge kelip jatır! Qalay ötti eken? Bügingişe aytsaq, qanday formatta ötti? Söytip jürgende, qazirgi «Qazaqstan» wlttıq arnasınan älgi mereytoydı jarq etkizip körsetpesi bar ma? Mine, ğajap, sahna törine qazaqtıñ sol kezdegi esimi elimizge keñinen mäşhür Aqseleu Seydimbekov, Dükenbay Dosjanov, Mwhtar Şahanov, Tölen Äbdikov, Dulat Isabekov, Kädirbek Segizbaev sekildi kileñ marğasqaları jayğasqan. Marqwm Jänibek Kärmenov jaynatıp jürgizip otır. Mäyekti söz ben mazmwndı oy, äsem än men tätti küy – bäri sonda. Közimiz twnıp ketti. Aqın-jazuşılardı ardaqtağan sol bir keş köpke deyin el işinde äñgime boldı, sol kezdegi biz siyaqtı jastardıñ esinde mäñgi qaldı.

Asıra aytqanımız emes, qayta qwru zamanı men täuelsizdiktiñ alğaşqı jıldarı mwnday ruhani keşter jer-jerde jii ötip twruşı edi. Adam qwlaqtan semiredi. Qalıñ el teledidarğa telmirip, sol keşterdi jabıla tamaşalap otıruşı edi. Mwnday wlttıq ruhqa meymildegen, halıqtıq sipatı küşti keşterden keyin eldiñ eñsesi kädimgidey tiktelip, köterilip qaluşı edi. Jan azığı – esti önerge şöli qanğan ülkender jağı şükirana aytıp jatsa, sanaları säulelengen jastardıñ keudesin wlttıq maqtanış sezimi kerneytin, izgilikke, biiktikke talpınatın.

Endi, mine, osınıñ barlığı körgen tüstey. Sol bir şwğılalı şaqtar eske tüskende, esti än tıñdağıñ kelip, teledidar qosasıñ. Qwdayğa şükir, bayağıday ek arna ğana emes, töriñizde twrğan teledidarıñızdıñ jüzge juıq arnası bar. Alayda, qaysısın qossañ da – jın-oynaq. Mikrofondı auzına tığıp alıp, sahnada jının şaqırğan baqsıday elirgen fanerşik-änşiler. Köşeli önerpaz, esti än-küy emge tabılmaytın jağdayğa jettik. Mwnıñ soñı ne bolar eken? Bayağı dini añızdarda aqırzaman bolarda äldeqaydan jalğız közdi tajal şığadı deuşi edi, sol tajal osı ärqaysımızdıñ törimizde twrğan teledidar bolıp jürmesin…

Jä, birdi aytıp, birge ketpeyik. Äñgime 1992 jılı 50 jıldığı dürkirep ötken 25 jazuşınıñ mereytoyınan bastaldı ğoy. Sol dürkiregen mereyli keşter qazir qayda ketti? Nege biz kemeñger söz ieleri men esti önerpazdardı ardaqtamaytın boldıq?  Nege olarğa teledidar men öner saraylarınıñ esigin tars-twrs japtıq. Öner sarayı demekşi, bertinge deyin qazaq öneri men ruhaniyatına qızmet etip kelgen Respublika sarayınıñ törine qalamger qauım men halıq süygen önerpazdar nege şığa almaydı? Kezinde sol saray halıqtıki edi ğoy.  Bıltırdan beri de attarı arğısı älemge, berisi alaşqa tanımal el ağaları seksen jastıñ señgirine şıqtı. Biraq osınau el ardaqtılarınıñ mereytoyı eşqayda öz deñgeyinde atalıp ötpedi. Kezinde Rasul Ğamzatov seksenge kelgende, Resey, Dağıstan bolıp jwmılıp, ataqtı avar aqınınıñ mereytoyın memlekettik deñgeyde atap ötkeni jadımızda.

Osındayda eriksiz esiñe tüsedi eken…

Bizde bwğan kerisinşe, beynelep aytqanda, «besikten beli jaña şıqqan», al naqtı aytar bolsaq, jasıñqı dauıstarı äli bekimegen «bota tirsek bozbalalar» elimizdiñ koncerttik sarayları men telearnalarınan küni-tüni, üzdiksiz «şırqaytın» jılañqı dauıstarımen qwlaqtı twndıratın kün tudı. Bwl neden?..

Erlan

TÖLEUTAY,

önertanuşı