مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى كوزبوياۋشىلىقتار توقتاتىلسىن!
kerey.kz
باقىتجان ساعىنتاەۆ ۇكىمەتىنىڭ نازارىنا!
مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى
كوزبوياۋشىلىقتار توقتاتىلسىن!
قازاقستاننىڭ كۇللى مەملەكەتتىك رەسمي ورگاندارىندا مەملەكەتتىك تىلگە بايلانىستى كوزبوياۋشىلىقتار ورىن الىپ وتىر. قۇجاتتاردىڭ ەكى تىلدە جاسالىنۋى كوبىنە كوزالداۋ، تەك ەسەپ بەرۋ ءۇشىن عانا. جاسىراتىنى جوق، ورىس ءتىلى مەملەكەتتىك تىلمەن قاتار قولدانىلادى دەگەن جەلەۋمەن قۇجاتتار ازىرلەنۋ بارىسىندا باسىمدىق نەگىزىنەن ورىس تىلىنە بەرىلگەن. بارلىق قۇجاتتاردىڭ تۇپنۇسقاسى ورىس تىلىندە جاسالادى. قازاقشاسى تەك اۋدارما تۇرىندە عانا. رەسمي ورىندار قازاقشاسىنا ءمان بەرىپ قارامايدى دا. مۇنىڭ ءوزى مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى كوزبوياۋشىلىقتى ودان ءارى ۇدەتىپ تۇر.
ءىس جۇزىندە مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى مۇنداي ارەكەتتەر كونستيتۋتسيا نورمالارىن بۇزۋشىلىق بولىپ تابىلادى. قازاقستان كونستيتۋتسياسىنىڭ 7-بابىنىڭ 1-تارماعىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتiك تiل – قازاق تiلi» ەكەندىگى تۇجىرىمدالىپ، 2-تارماعىندا «مەملەكەتتiك ۇيىمداردا جانە جەرگiلiكتi ءوزiن-ءوزi باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس تiلi رەسمي تۇردە قازاق تiلiمەن تەڭ قولدانىلادى» دەلىنگەن. الايدا «قازاق تىلىمەن تەڭ قولدانىلاتىن» ءتىلدىڭ مەملەكەتتىك مارتەبەسى (ستاتۋسى) جوق. قازاقستاندا قازاق ءتىلى مەن ورىس ءتىلى قاتار تۇرسا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسى بيىك بولۋعا ءتيىس!
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق كەڭەسى بۇعان بايلانىستى 2007 جىلعى 23-اقپانداعى № 3 قوسىمشا قاۋلىسىندا: «مەملەكەتتىك ۇيىمداردا جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىندا ورىس ءتىلى رەسمي تۇردە قازاق تىلىمەن تەڭ قولدانىلادى دەگەن كونستيتۋتسيالىق نورما ورىس تىلىنە ەكىنشى مەملەكەتتىك ءتىل مارتەبەسى بەرىلەتىنىن بىلدىرمەيدى» دەپ اشىق تا، ايقىن تۇجىرىمداپ بەرگەن.
بۇل رەسمي انىقتاما. ياعني بۇل اقوردادان باستاپ بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردا جارلىقتار، نورماتيۆتىك اكتىلەر، ءىس قاعازدارى، زاڭ جوبالارىنىڭ تۇپنۇسقاسى مەملەكەتتىك تىلدە جاسالۋ كەرەكتىگىن كورسەتەدى. ودان سوڭ عانا قازاق تىلىمەن قاتار قولدانىلاتىن تىلگە اۋدارۋعا، پايدالانۋعا بولادى.
بۇدان شىعاتىن قورىتىندى تۇپنۇسقا قۇجاتتاردىڭ ەڭ الدىمەن ورىس تىلىندە جاسالۋى – زاڭسىز! ول كونستيتۋتسياعا قايشى! زاڭ جوبالارى، ۇكىمەتتىك قۇجاتتار جوباسى ەڭ الدىمەن مەملەكەتتىك تىلدە جاسالۋى، ورىس تىلىنە ودان سوڭ عانا اۋدارىلۋى ءتيىس!
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تiل تۋرالى زاڭنىڭ 4-بابىندا “مەملەكەتتiك تiل – مەملەكەتتiڭ بۇكiل اۋماعىندا قوعامدىق قاتىناستاردىڭ بارلىق سالاسىندا قولدانىلاتىن مەملەكەتتiك باسقارۋ، زاڭ شىعارۋ، سوت iسiن جۇرگiزۋ جانە iس قاعازدارىن جۇرگiزۋ تiلi» ەكەندىگى باياندالعان. سونداي-اق ۇكىمەتتىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا مەملەكەتتiك تiلدi بارىنشا دامىتۋعا، ونىڭ حالىقارالىق بەدەلiن نىعايتۋعا مىندەتتى ەكەندىگى ايتىلعان.
ەگەر ۇكىمەت وتىرىسىندا مەملەكەتتىك ءتىل پايدالانىلمايتىن بولسا بۇل دا ءتىل تۋرالى زاڭنىڭ ۇكىمەت تاراپىنان بۇزىلعاندىعى. ءاربىر مينيستر مەملەكەتتىك ءتىلدى جەتىك بىلۋگە ءتيىستى. ۇكىمەت وتىرىسىنىڭ باسىندا جانە سوڭىندا ەكى-ءۇش سويلەم قازاقشا ايتىپ، وتىرىس تۇگەل ورىس تىلىندە وتەتىن بولسا بۇل مەملەكەتتىك ءتىلدى قورلاۋ بولىپ تابىلادى. ۇكىمەت مەملەكەتتىك ۇيىم ەمەس، ول – مەملەكەتتىك ورگان.
سوندىقتان ءبىز باقىتجان ساعىنتاەۆ ۇكىمەتىنەن قر كونستيتۋتسياسىنا، ءتىل تۋرالى زاڭعا قۇرمەتپەن قاراۋدى، ۇكىمەت وتىرىستارىن قازاقشا وتكىزۋدى، ۇكىمەتتەن پارلامەنتكە جولداناتىن زاڭ جوبالارى تۇپنۇسقاسىنىڭ قازاقشا ازىرلەنۋىن، سونداي-اق ۇكىمەتتىك قۇجاتتاردىڭ دا تۇپنۇسقالارىنىڭ قازاقشا جاسالۋىن تالاپ ەتەمىز! مەملەكەتتىك تىلگە قاتىستى كوزبوياۋشىلىقتاردى سولاي عانا توقتاتۋعا بولادى!
پىكىر قالدىرۋ