КЕЙКІ БАТЫРДЫҢ БАССҮЙЕГІ (ФОТО)

كەيكى باتىردىڭ باسسۇيەگى (فوتو)

| Oct 13, 2016

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيى قىزمەتكەرلەرى كەيكى باتىردىڭ باس سۇيەگى قالاي ساقتاۋلى تۇرعانىن كورسەتتى. بۇل تۋرالى Tengrinews.kz حابارلادى. مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى بەيبىتقالي قاقاباەۆتىڭ ايتۋىنشا، مۋزەيدەگىلەر كەيكى باتىر جەتكىزىلگەن ارنايى كونتەينەردى اشپاعان.

سونىمەن قاتار، مۋزەيدە كەيكى باتىردىڭ باسسۇيەگىن قوياتىن ارنايى بولمەنىڭ بولىنگەنى بەلگىلى بولدى. دوڭگەلەگى بار كونتەينەر بولمەنىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان. كونتەينەر قىزىل ماتامەن ورالىپ، مايشام قوسىلعان.

“كونتەينەردىڭ ءىشىن ءبىز ەشكىمگە كورسەتكەن جوقپىز. ول بارلىعىنا كورسەتۋگە بولاتىن قانداي دا ءبىر زات ەمەس، ول – ادامنىڭ باسسۇيەگى. سوندىقتان ءبىز ونى اشپاۋعا تىرىسامىز. جۋىردا، ياعني 1-2 كۇننىڭ ىشىندە ءبىز كەيكى باتىردىڭ باسسۇيەگىن ۆەنگرياعا ساراپتاماعا جىبەرەمىز. قازىر قاجەتتى قۇجاتتار راسىمدەلىپ جاتىر”، – دەدى بەيبىتقالي قاقاباەۆ.

“ۆەنگريادا ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – عىلىمي جانە گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ. كەيىن ەلەكتروندىق تەحنولوگيالارمەن سۇيەكتەردى قايتا قالپىنا كەلتىرىپ، كەيكى باتىردىڭ ءپىشىنىن كورۋگە بولەدى. ۆەنگريادا عالىمدار مۇنداي زەرتتەۋلەرمەن جاقسى اينالىسادى. ولارعا بۇل زەرتتەۋ قىزىق بولادى، سەبەبى ولار وزدەرىن قىپشاق سانايدى”، – دەدى قاقاباەۆ. سونداي-اق، ول زەرتتەۋلەردىڭ بەس ايعا سوزىلۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى. ال كەيىنىرەك كەيكى باتىردىڭ باسسۇيەگى قايتارىلىپ، قوستاناي وبلىسىندا جەرلەنەتىن بولادى.

سونىمەن قاتار، انتروپولوگيا جانە ەتنوگرافيا مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرلەرى تۇسىرگەن جادىگەرلەردىڭ سۋرەتتەرى پايدا بولدى. ول سۋرەتتەر كۋنستكامەراداعى مۇراعاتتا 90 جىلدان اسا ۋاقىت ساقتالعان ەكەن.

سونداي-اق، مەملەكەتتىك مۋزەي قىزمەتكەرلەرى كۋنستكامەراداعى جادىگەرلەردى قالاي العاندارىن ايتىپ بەردى.

“باستاپقىدا رەسەيدەگى مۋزەيدىڭ مۇراعاتىندا ساقتاۋلى تۇرعان باسسۇيەكتى تاريحي-مادەني قۇندىلىعى جوق دۇنيە دەپ سانالدى. سول ۋاقىتتان بەرى ول جادىگەر رەتىندە ەمەس، ادامنىڭ باسسۇيەگى ەسەبىندە ساقتاۋلى تۇرعان. كەيىننەن ساقتاۋلى تۇرعان باسسۇيەك بىزگە جەتكىزىلدى”، – دەدى قر ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيدىڭ قىزمەتكەرلەرى.

مۇنىڭ الدىندا ورتالىق مەملەكەتتىك مۋزەيدىڭ ديرەكتورى نۇرسان ءالىمباي 12 قازان كۇنى كەيكى باتىردىڭ باس سۇيەگى انتروپولوگيالىق ساراپتاما ءۇشىن ۆەنگرياعا جەتكىزىلەتىنىن مالىمدەگەن بولاتىن.

اباي-اقپارات

عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاستا

kerey.kz

Altyn Magauina بۇگىن اتامىزدىڭ ەڭ جاقىن شاكىرتتەرىنىڭ ءبىرى، ءبىزدىڭ باۋىرىمىز، قازاقتىڭ ماقتان تۇتاتىن جاستارىنىڭ ءبىرى عالىم بوقاش مەرەيلى 50 جاسقا تولىپ وتىر. ءبىز ءۇشىن بۇل كۇن – جاي عانا عالىمنىڭ تۋعان كۇن ەمەس، بۇل – ونىڭ جارتى عاسىرلىق ونەگەلى ءومىر جولىنىڭ، ادال ەڭبەگىنىڭ، بيىك پاراسات پەن ادامگەرشىلىگىنىڭ مەرەكەسى. ءبىز عالىمدى تەك تەرەڭ ءبىلىمى ءۇشىن ەمەس، ۇلكەن جۇرەگى ءۇشىن قادىرلەيمىز. عالىمنىڭ الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىنىڭ ءبىرى – وكسفورد ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الىپ، “ازاتتىق راديوسىندا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ، بۇگىندە امەريكا قۇراما شتاتتارىنىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە ابىرويلى جۇمىس اتقارىپ جۇرگەنى ونىڭ تاباندىلىعىنىڭ، بىلىمگە قۇشتارلىعىنىڭ جانە ەڭبەكقورلىعىنىڭ ايقىن كورىنىسى. الايدا ادامنىڭ شىنايى باعاسى ونىڭ قىزمەتىمەن نەمەسە جەتكەن جەتىستىكتەرىمەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ادامنىڭ قادىرى ونىڭ جۇرەگىندە،
كوكباي اتا شىعارمالارى – قازاقتىڭ وركەنيەتتىك ورەسىنىڭ ايعاعى

kerey.kz

ادامنىڭ ءبارى بىردەي ەمەس. اقىل-ويى ەركىن، ءماندى، قۇندى دۇنيەلەر تۋعىزا الاتىن، جاسامپازدىق قۋاتى زور ادامدار بولادى. سول سياقتى وركەنيەتتىك الەۋەتى (پوتەنتسيالى) زور حالىقتار بولادى. ونداي قاسيەت وزىندىك قۇندىلىقتار جۇيەتىن جاساي الاتىن، ەشكىمگە ۇقسامايتىن، تەرەڭ تامىرلى رۋحانياتى بار حالىقتاردا بولادى. قازاقتىڭ بۇكىل تاريحى مەن مادەنيەتى ءبىزدىڭ سونداي حالىقتار ساناتىنا جاتاتىنىمىزدىڭ ايعاعى. سونداي ايعاق ابايدىڭ اقىندىق مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى كوكباي جاناتايۇلى شىعارماشىلىعىندا مولىنان تابىلادى… كەشە سەمەي قالاسىنداعى ابايدىڭ قورىق- مۋزەيىندە كوكباي جاناتايۇلىنىڭ 165 جىلدىعىنا ارنالعان “ابايدان ساباق الدىم بالا جاستان” اتتى ادەبي كەش ءوتتى. زال بەلگىلى ابايتانۋشى، پروفەسسور جاندوس اۋباكىردىڭ تاعىلىمى مول، اسەرلى بايانداماسىن ەرەكشە ىنتامەن تىڭدادى. سپيكەردى تىڭداپ وتىرىپ: ء“بىز كوكبايدى ءتىپتى بىلمەيمىز دەۋگە بولعانداي ەكەن عوي… كەيدە ءتىپتى جەڭىل، ءۇستىرت
عالىم بوقاش. «وزىنە ار تۇتقان، جاتتان زار تۇتادى!»

kerey.kz

ەكى مىڭىنشى جىلداردىڭ باسىندا قازاق رۋحانياتىندا ەرەكشە باسىلىمدار بولدى. اتاپ ايتساق، اتىراۋ شارىندە شىققان «التىن وردا» گازەتى بولسا، ودان كەيىنگىسى الماتى قالاسىندا شىعىپ تۇرعان «جاس قازاق»، سونداي-اق «شەتەل ادەبيەتى» سىندى گازەتتەر ەدى. «التىن وردا» گازەتىنە مەيىرحان اقداۋلەتۇلى، ال قالعان ەكەۋىنە تالعات ەشەن مەن ارداق نۇرعازى ىسپەتتى قازاقتىڭ ينتەللەكتۋال ازاماتتارى باس رەداكتور بولعان ەدى. ءبارى دە ەسىمدەرى ەلگە ءمالىم، عاجايىپ اقىندار. باز بىرەۋلەردىڭ: «جۋرناليست بولماسا، اقىن ەشقاشان جارىتىپ گازەت شىعارا المايدى»، – دەگەن سىپسىڭ سوزدەرىنىڭ اۋىزىنا قۇم قۇيىپ، الگى اپەرباقان تۇسىنىكتىڭ اياعىن كوكتەن كەلتىرگەن دە وسى تالانتتى قالامگەرلەر بولدى. «ادەبيەت پورتالى» «ۋاقىت پەن كەڭىستىك…» ايدارىمەن تەك اتالعان وسى باسىلىمدار عانا ەمەس، جاڭا عاسىردىڭ باسىندا قازاق باسپاسوزىندە جارىق كورگەن نەبىر جىلىكتى جازبالار مەن تانىمدىق
ەل قورعانى – المات ساردار

kerey.kz

ساردار المات توبابەرگەنۇلى – ءوز داۋىرىندە ەل باسقارعان، بەدەلدى تۇلعالاردىڭ ءبىرى بولعان. ول ىرعىزدا بولىس قىزمەتىن اتقارىپ، حالىق اراسىندا سىيلى ادام رەتىندە تانىلعان. المات توبابەرگەنۇلىنىڭ ەرلىك پەن ەلدىك توعىسقان دارا جولىن كەيىن بالالارى سامىرات پەن تورەمۇراتتا جالعىستىردى. ال ونىڭ شوبەرەسى عالىمجان ءابدىسالاموۆ ەۋروپا مەن ورتا ازياعا تانىمال قازاقتان شىققان تۇڭعىش سكريپكاشى بولعان. ءحىح عاسىردىڭ باسىندا دۇنيەگە كەلىپ، سول عاسىردىڭ سوڭعى ون جىلدىعىندا ومىردەن وتكەن المات توبابەرگەنۇلى باسىنداعى بيلىگى مەن بەدەلىن ەلىنىڭ يگىلىگىنە، جۇرتىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىنە ارنالعان ءوز زامانىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى ەدى. «ارجاعى دا اتاقتى ەر…» تاعى ءبىر ءجۇز جىل ءارى جىلجىپ، ءحVىىى عاسىر تاريحىن پاراقتاساق، ول كەزەڭدە ەل باسىنان وتكەن قايعىلى وقيعالار كوپ بولعانىن كورەمىز، «اقتابان شۇبىرىندى، القاكول سۇلاما» حالقىمىزدى
ناۋرىز مەرەكەسى قۇرمەتىنە پانفيلوۆ كوشەسىندەگى ساحنادا «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى ءداستۇرلى ونەردە جۇرگەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءان كەشى ءوتتى.

kerey.kz

بۇگىن الماتى قالاسى اكىمدىگى مادەنيەت باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن پانفيلوۆ كوشەسى بويىنداعى ساحنادا ناۋرىز مەرەكەسىنە ارنالعان «ءان قاناتىنداعى ناۋرىز» اتتى جاس ورىنداۋشىلاردىڭ ءداستۇرلى ءان كەشى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. الماتى قالاسى حح عاسىردىڭ 30-جىلدارىنان باستاپ ۇلت مادەنيەتىنىڭ ۇيىتقىسى، ورداسى قىزمەتىن اتقارىپ كەلەدى. ءداستۇرلى ونەردىڭ ءىرى وكىلدەرى، زەرتتەۋشىلەرى وسى قالادا تۇرىپ، ەڭبەك ەتتى. قازىر دە پروفەسسيونالدىق تيپتەگى ءداستۇرلى مۋزىكانىڭ ەڭ ءىرى وشاعى – الماتى. مۇندا ەتنومۋزىكانىڭ بەلگىلى قايراتكەرلەرى، ءداستۇرلى دومبىراشى، قوبىزشى، سىبىزعىشى، ءانشى-تەرمەشىلەر ازىرلەيتىن ارناۋلى ورتا جانە جوعارى وقۋ ورىندارى، ونەر ۇجىمدارى شوعىرلانعان. قازاق كونە مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ جەر بەتىندەگى جالعىز مۋزەيى مەن ەلىمىزدەگى جالعىز ءداستۇرلى ونەر تەاترى دا وسىندا. سوڭعى ۋاقىتتارى الماتى قالاسىندا ءداستۇرلى ونەردى ناسيحاتتاپ جۇرگەن جاس ونەرپازداردىڭ ارنايى ءان كەشى وتپەپ ەدى.