استانادا جىندىحانا جوق ەكەن. مۇندا تەك دەنi دۇرىس، اقىلدى ادامدار تۇراتىن بولسا كەرەك. اعات قىلىق، وعاش ويدان اۋلاق موماقان ادامدار. شىنىندا دا، وسىنداي الەمدە جوق اسەم قالادا تۇرىپ، جامان بiردەڭە­لەردi ويلاۋ ۇيات ەمەس پە؟! جوعالسىن، جىندىلار جولاماسىن بۇل قالاعا! اتتانداپ، اعاش باسىنا ورمەلەپ جۇرە بەرسiن وزدەرiنiڭ بۇزىق الماتىسىندا. حاتتاپ-شوتتاپ بiر كۇندەي كامەرادا ۇستادى دا، ءبارiمiزدi ەرتەڭiندە اسپەتتەپ ۇشاقپەن الماتىعا جونەلتتi.

ەكi ايداۋىل بiزدi iركiپ، وزگە جولاۋ­شىلار ءتۇسiپ بولعان سوڭ عانا سىرتقا شىعاردى. ۇشار باسىن مۇنار شالعان اق شىڭدار ءاپايتوسiن ايقارا اشىپ، كەلدiڭ بە دەپ قارسى الدىمنان شىعا-شىعا كەلدi. تۇلدىر كەڭiستiكتەن تياناق تاپپاي زاپى بولعان كوزiمە اينالايىن الاتاۋ وتتاي باسىلدى. «اسسالاۋماعالەيكۋم، الا­تاۋىم!» دەدiم تاڭعى اۋانى داۋىسىم جاڭعىرىقتىرا باسىمدى يiپ.

تراپتىڭ تۇبiندە كرەسi ىرسيعان، تەرەزەسi تورلاۋلى كوك ماشينا قۇي­رىعىن ايقارا اشىپ تۇر ەكەن. ءۇستiن­دەگi اق حالاتقا ازەر سىيىپ تىرسيىپ تۇرعان سوم يىقتى دارiگەر جiگiت:

– Iشتەرiندە «بۋينىيلار» بار ما؟ – دەدi قولىنداعى تەمiر قوبديشاسىن ىرعاپ. ايداۋىلداردىڭ شەنi ۇلكەنi باسىن شايقادى:

– بۇل – «Z» توبىنداعى پاتسيەنتتەر.

– ا-ا!..

كوك ماشينا زىمىراپ وتىرىپ، كابلۋكوۆتاعى ايگiلi جىندىحاناعا الىپ كەلدi. بيiك تەمiر قاقپا، بەتون دۋال ۇستiنە ءۇش قاتار تiكەنەك سىم تارتىل­عان. اق، كوك حالات كيگەندەر­دiڭ ءبارi زiڭگiتتەي ەركەكتەر. بۇيىرىپ، اقىرىپ سويلەيدi. ايتقانىن لىپ ەتiپ سول بويدا ورىنداۋىڭ كەرەك، ايتپەسە ءسوز شىعىنداماي جەلكەڭنەن بiر-اق تۇيەدi. شاشىمىزدى سىپىرىپ، مونشاعا بiر توعىتىپ الدى دا، بiركەلكi شۇبار دامبال، شۇبار حالات كيگiزدi. شۇباردىڭ ۇيiرiندەي كەڭ دالiزدە شۇبىرىپ ءجۇرمiز. ءدالiز بويىنداعى قاز-قاتار ەسiكتەرگە بiر-بiر سۇڭگiپ شىعىپ، تۇيىقتاعى ەم-دوم كابينەتiنiڭ الدىنا توپىرلادىق. ءتورت-تورتتەن كiرگi­زiپ، ۋكول سالدى. يمەنiپ كiرگەندەر جامباستارىن سيپالاپ ىڭىرسىپ شىعىپ جاتىر. كەزەگiم كەلگەندە قورقاسوقتاپ مەن دە كiرگەنمiن. شپريتستە­رiن سايلاپ، قارسى الدىمىزدا جالاڭداپ تۇرعان مەيiربي­كەلەردiڭ شەت­كiسiنە كوزiم تۇسكەن بويدا سەلك ەتە ءتۇستiم. روزا! بادىراق كوز، كەر­تiك تاناۋ، يەگiنiڭ ۇشىندا بۇرشاقتاي مەڭiنە دەيiن سونiكi. سوندا دا سەنiڭكiرەمەي موينىنداعى بەيدجiنە قارادىم: «روزا تاكەنوۆا». ناق ءوزi! ءۇمiتتiڭ سىنىپتاس قۇربىسى. ەكi-ءۇش رەت پاركتە بiرگە بولعانبىز. قىز دا تانىپ ابدىراپ قالدى. امانداسايىن دەپ ۇمسىنا بەرiپ ەدiم، ءتۇسiن سۋىتىپ الا قويدى. قاباعىن ءتۇيiپ، باسىن شايقاعانداي بولدى. تۇسiنە قويدىم دا سىر بiلدiرمەۋگە تىرىستىم. بiر جاعىنان مەندەي جىندىنى تانيمىن دەۋگە نامىس­تانىپ تۇر ما دەپ تە ويلاپ قويام.

– ءجۇرiڭiز!

باسقا مەدبيكە الدىن وراپ كەت­پەسiن دەگەندەي لىپ ەتiپ جەڭiمنەن ۇستادى دا قوڭىر شكافتىڭ قالقاسىنا قاراي جەتەلەدi. وڭاشالانعان سوڭ بەتiمە مەيiرلەنە قاراپ، بار ىقىلاسىن ءۇنسiز بiلدiردi دە سۇق ساۋساعىن ەرنiنە باستى – سىر بiلدiر­مەيiك دەگەنi. قاعازعا «اعا، كەيiن سويلەسەمiز» دەپ جازدى دا جىرتىپ، قالتاسىنا سالىپ الدى. الدىن الا دايىنداپ قويعان شپريتستiڭ iشiندە­گiسiن قولجۋعىشقا توگiپ، باسقا بiر امپۋلا سورعىزدى. بiرگە كiرگەن ۇشەۋ ءۇش جاقتا بiرi ويبايلاپ، بiرi ايعايلاپ، بولمەنi ازان-قازان ەتiپ باسىنا كوتەرiپ جاتىر. شپريتستiڭ ينەسi بەرi بۇرىلعاندا-اق قۇيرىعىم دiر-دiر قاعىپ، «تۆيست» تەبە باستاعان. بiراق ماعان سالعان ۋكول ەشقانداي اسەر ەتكەن جوق. روزا «سiز دە انالار سياقتى ايعايلاپ قويىڭىز» دەگەندەي ىم جاسادى.

– وي-وي، اۋىرىپ كەتتi!.. – دەپ انالاردان اسىرىپ ايعاي سالدىم.

– شىداڭىز!..

ءۇش جولداسىمنىڭ تۇرلەرiنە قاراپ، سولار نە iستەسە، سونى iستەپ، ەسiكتەن شىعىپ كەتكەنشە رولiمدi جال­عاستىرا بەردiم.

روزانىڭ يشاراسىنان سۇم جۇرە­گiم الدەنەنi تۇيسiنگەندەي، قاسىمداعىلاردىڭ بەت-ءجۇزiن كوز قيىعىممەن باعىپ كەلەمiن. ءبارiنiڭ قاباعى كiرجiيۋلi, ۋكول سوققان اياقتارىن اۋىرسىنىپ، سۇيرەپ باسادى. مەن دە قوسىلا اقساڭداپ، بەتiمدi تىرجيتتىم.

سىرتتان اينالدىرىپ اكەلiپ، بiر قاناتتاعى ۇلكەن كازارماعا كiرگiزدi. بوساعانىڭ قايرىلىسىنداعى قوس يارۋستى، بوس تۇرعان تەمiر كەرەۋەتتەرگە جايعاستىق. كiسiلەر سىرتتا سەرۋەندە جۇرسە كەرەك، كازارما iشi بوس. جولداس­تارىم ءبiرتۇرلi دەل-سال بولىپ قالعانداي، قيمىلى سىلبىر، ءۇن-ءتۇنسiز توسەكتەرiنە قيسايا كەتتi. مەن دە جانتايدىم. بiر كوزiمدi جارتىلاي جۇمىپ، بiر كوزiمدi جارتىلاي اشىپ، اينالامدى بايقاستاپ جاتىرمىن. سالدەن كەيiن جۇرتتىڭ الدى كەلە باستادى. بۇل جەردiڭ ادامدارى ءبiرتۇرلi قىزىق، بiزدەن دە وتكەن جىندى ما دەپ قالدىم. بiر-بiرiمەن جاقىنداسىپ، تiل قاتىسۋ دەگەندi بiل­مەيتiن سياقتى. ارقايسىسى وزiمەن-ءوزi. ايدالادا جاپادان-جالعىز ءجۇر­گەندەي، بادىرايىپ بەتiڭە قاراعانمەن، تۇماندانعان ويسىز جانارى ەشتەڭەنi كورمەيتiندەي، بار-جوقتى سەزبەيتiندەي. ءبارi الا كيiمدi, تاقىر باس. بiرiنەن بiرiن ايىرۋ قيىن. بiر ادامنىڭ قاز-قاتار قويىلعان كوپ ايناداعى سۋرەتi سياقتى بiر قاراعاندا. موليگەن ءمۇلايiم كوز، قيمىلدارى سىلبىر، ءبارiن بiر قالىپتان شىققانداي ءزابiرسiز، جۋاس قىپ قويعان قانداي قۇدiرەت ەكەن؟ بiراز كوز ۇيرەنگەننەن كەيiن كەيبiرiن شىرامىتقاندا شوشىپ كەتتiم. ماسساعان، مىنالار الگi كەشەگi ساياسي الاڭداعى سەركەلەر عوي، وپپوزيتسيا جەتەكشi­لەرi. گازەت، تەلەديدار ارقىلى ءجۇز­دەرi تانىس، جازسا قالامىنان ۋ تامىپ، سويلەسە سوزدiڭ ءتۇبiن ءتۇسiرiپ، مۇلگiگەن مارعاۋ كوكiرەكتi ءدۇر سiلكiندiرiپ، جاي وعىن ويناتقان جامپوزدار ەدi… اراگiدiك كەزiندە دەپۋتات، مينيستر بولىپ، قىزمەتiنەن ءتۇسiپ قالعاننان كەيiن تەرiس-قاعىس سويلەپ، ۇكiمەتتi سىناپ-مiنەگەندەر دە ءجۇر. ەشقايسىندا بۇرىنعى وت-جالىننىڭ ۇشقىنى دا جوق. ويسىز كوزدە شاپتاپ قويعان سۋرەتتەي مەڭiرەيگەن ەسسiز جىميىس. جۇرسە دە، تۇرسا دا سەلت ەتپەس بەيعام قالپىنان اينىمايدى. ەشقايسىنىڭ بiر-بiرiمەن شارۋاسى جوق، قارادان-قاراپ ءوز بەتiمەن سويلەپ، كۇبiر­لەپ، ارلى-بەرلi ويقاستاعان بiرەۋلەر. شالا جۇمىلعان كوزiمنiڭ سىزاتىنان قالت جiبەرمەي ءبارiن باقىلاپ جاتىرمىن. سىقىلىقتاعان داۋىسقا جالت قاراسام، جاڭا عانا جانىمنان ەمپەڭدەي وتكەن ۇزىن سارى – بiر كەزدەرi «مiن­بەردiڭ» بەتiنەن تۇسپەي­تiن سايىپقىران پۋبليتسيست توسەگiنiڭ ۇستiندە تىر جالاڭاش شەشiنiپ تاستاپ، بۇتىنىڭ اراسىن جاڭا كورگەندەي ءوز-وزiنەن ءماز-مايرام بولىپ وتىر:

– ماما، ۇلكەن بولعىم كەلمەيدi. مەن – ليالەچكامىن. مiنە، قاراشى، كۋپ-كۋپ!.. – دەپ، دەنەسiن ءبۇرiستiرiپ بۇكشيگەن سايىن سابيدەي بوپ شوگiپ، كiشiرەيiپ بارا جاتقانداي. كوك كورپەنiڭ بەتiن سۋ سياقتى قوس ۋىسىمەن كوسiپ الىپ توبەسiنە توڭكەرەدi. جىندى بولسام دا، جاعامدى ۇستادىم. جاڭا ماشينكامەن سىپىرىپ تاستاماعاندا توبە شاشىم تەبەن ينەدەي تiك تۇرار ەدi. كۇلەر-كۇلمە­سiمدi بiلمەي توسىلىپ تۇرسام، بۇل مەن كورەر تاماشانىڭ بەتاشارى عانا ەكەن. كەرەۋەت­تەردiڭ اراسىندا ءۇن-ءتۇنسiز تەڭسەلiپ جۇرگەن قۋشىق يىق، بادىراق كوز جiگiت كەنەت كەۋدە­سiن جۇدىرىعىمەن ءتۇيiپ-ءتۇيiپ جiبە­رiپ:

– يا – جيرينوۆسكي! – دەپ تۋمبوچكاعا سەكiرiپ شىقتى. –پورا، توۆاريششي، سوبيرات كامني. مى ك سەمنادتساتومۋ گودۋ ۆوسستانوۆيم پوستسوۆەتسكوە پروسترانستۆو، كرومە پريبالتيكي. كونەتس ۆوينى بليزوك. ۆراگام نە بۋدەت نيكاكوي پوششادى، مى يح بۋدەم موچيت، حوت گدە، داجە ۆ سورتيرە! حوروشي چەچەنەتس – مەرتۆىي چەچەنەتس. پۋح-پۋح!.. – دەپ سۇق ساۋساعىن كەزەپ اينالاسىن «اتقىلاي» باستاعاندا، قان قۇمارتقان جەندەتتەي جiڭiشكە ەرiنi جىمقىرىلىپ، كوزi شۇڭiرەيiپ، شىنىندا دا ۆۆ-دان اينىماي قالدى.

مۇنداعىلاردىڭ ارقايسىسى بiر-بiر كونتسەرت ەكەن، قايسىسىن تاماشالارىڭدى بiلمەيسiڭ. انە، قورباڭداعان شوڭمۇرىن، جىلتىر قارا ورنىنان ۇشىپ تۇرىپ، بۇرىشقا بارىپ تۇرا قالدى. كوزiن توڭكەرiپ، بەلiن بۇراڭداتىپ، قىزدان بەتەر قىلىمسىپ بiراز تۇردى دا:

– سiزدەردiڭ الدارىڭىزدا كسرو حالىق ارتيسi كۇلاش بايسەيiتوۆا ءان شىرقايدى! – دەپ ەكi قولىن كەۋدە­سiنە ايقاستىرىپ، بiر تiزەسiن بۇگە تاعزىم ەتتi. داۋىسى مۇنداي سۇيكiم­سiز بولار ما، كۇلاش بولام دەپ شىرىلداعاندا، قۇلاعىڭا ينە سۇققىلاعانداي تۇلا بويىڭ تۇرشiگەدi. قۇلاق بiتكەندi قيناپ «گاككۋدi» اياعىنا دەيiن ايتىپ شىقتى. اقىرىندا «گاككۋ، گاككۋ، گا-گا-گا-گاك-گاك…» دەگەندە تىنىسى جەتپەي، اۋزى اشىلعان كۇيi, كوگەرiپ-سازارىپ جەرگە سىلق ەتiپ وتىرا كەتتi.

ءسات سايىن قىزىقتىڭ نەشە ءتۇرiن كورە-كورە تاڭىرقاۋدان جالىققانداي بولدىم. مىنا بەيباقتاردىڭ دەنi وزدەرiنiڭ كiم ەكەنiن بiلمەيتiن سياقتى. اتى كiم، قايدان كەلدi, بۇرىن نە iستەدi… – بiرi دە ەسiندە جوق. وزدەرiن ۇمىتقان، ميلارىنىڭ قاتپارىندا قالعان الدەبiر جاڭعىرىق، ەلەسپەن ءومiر سۇرەتiندەي.

ىمىرت تۇسە بiر ارەدiكتە قاسىمىزعا روزا كەلدi. ماعان بۇرىلماستان باسقا جاققا قاراپ:

– ءجۇز ون جەتi قايسىڭ؟ – دەدi. ءبارiمiز بiر-بiرiمiزگە قارادىق. سويتسەم، مەنiڭ كەۋدەشەمنiڭ سول جاق ءتوسi مەن ارقاسىنداعى جازۋ «117» ەكەن. بۇل جەردە مەنiڭ اتى-ءجونiم جوق. ەندiگi اتىم دا، زاتىم دا – 117.

– مەنمiن، – دەدiم.

– ءجۇرiڭiز پروتسەدۋراعا!

روزا الدىما ءتۇسiپ قازداڭداي جونەلدi. كابينەت وڭاشا ەكەن. Iشكە كiرگەن سوڭ بەتiندەگi قاتقىل ماسكانى سىپىرىپ تاستاعانداي ءجۇزi جىلىپ، ماعان جىميا بiر قاراپ قويدى.

– كەشiرiڭiز، اعا! وسىلاي iستەۋگە تۋرا كەلەدi, – دەدi ەشكiم جوق بولسا دا جارتىلاي سىبىرلاپ. – باعانا العاش كورگەندە سىر بiلدiرiپ قويا ما دەپ شوشىعانىم-اي، تۇسiنە قويعانىڭىز جاقسى بولدى.

تەرiس قاراپ ءدارi-دارمەكتi دايىنداعان بوپ كۇيبەڭدەپ جۇرگەنمەن اۋزى سوزدە. – اعاتاي-اۋ، مۇنداي كۇيگە قالاي تاپ بوپ ءجۇرسiز؟

– سەن سۇراما، مەن ايتپاي-اق قويا­يىن، قارىنداسىم. ءومiر دەگەن ۇلكەن جولدىڭ ءور-ىلديى كوپ قوي.

– قاي جەرگە كەلگەنiڭiزدi بiلەسiز بە؟

– بiلەمiن. جىندىحانا. بيدايدىڭ بارار جەرi ديiرمەن ەمەس پە.

– جىندىحانا دەگەن اتى عانا.

– ماعان ءبارiبiر. دالادا قاڭعىپ جۇرگەننەن قايتا وسى جاقسى. قايدا تۇنەيمiن، نە iشiپ-جەيمiن دەپ ۋايىمدامايمىن.

– قويىڭىزشى، اعا. بالانىڭ ءسوزiن ايتپاڭىز. بۇل جەر ەمدەمەيدi, جىندىلار جاسايتىن «فابريكا»!

– مەن ونسىز دا جىندىمىن عوي…

– جىندىسىز با، جوق پا – ءوزiڭiز بiلەسiز. بiر ايدان كەيiن انا اينالاڭىزداعى ادامدارداي بولاسىز! وزدەرiنiڭ اتى-زاتىن دا، نە iستەپ، نە قويعانىن دا بiلمەيدi. ەس-اقىلىنان ايىرىلعان مەڭiرەۋلەر.

الگiدە عانا ءوزiم «كونتسەرتiن» تاماشالاعانداردى ەسiمە العاندا زارە-قۇتىم ۇشىپ كەتتi. تۇيىققا تiرەلگەندەي شاراسىز حالدەن ءۇنiم شىقپاي، كوزiم جىپىلىقتاپ وتىرىپ قالدىم. مەن قينالسام، جانى قوسىلا ءۇزiلiپ تۇرعان روزا:

– جارايدى، اعا، بiر امالى تابىلار، – دەدi كوڭiلiمدi بەركiندiرگەن بولىپ. – تەك مەنiڭ ايتقانىمدى بۇلجىتپاي ورىنداڭىز. مىنا ۋكول دا، تابلەتكالار دا – وتە كۇشتi پسيحوتروپتىق دارiلەر. جاڭادان شىعارىلعان، شەتتەن اكەلiنەدi. بiر-بiر جارىم اي iشiندە ميىڭىزداعى جادىنى كويلەكتiڭ كiرiندەي شايىپ، «قاماجاي» دەپ اندەتiپ جۇرەتiن تاتەيگە اينالىپ شىعا كەلەسiز. قۇداي وندايدان ساقتاسىن! مەن باعانا سiزگە گليۋكوزا سالدىم، ءدارiنiڭ ورنىنا زيانسىز تابلەتكا بەردiم. كۇندە شامام كەلگەنشە ءسويتiپ وتىرامىن. تەك ەم قابىلداعانداي بوپ، قاسىڭىزداعى جولداستارىڭىز نە iستەسە، سiز دە سونى iستەڭiز.

– ارتيست بول دەيسiڭ عوي؟

– جاي ارتيست ەمەس، ۇلى ارتيستiڭ دارىنى كەرەك. ناۋقاستاردى مۇندا بۇرىنعىداي ايلاپ-جىلداپ ۇستامايدى. ورىن جەتiسپەيدi. قوسىمشا اۋرۋحانا سالۋ ۇكiمەتكە تيiمسiز. سوندىقتان وسىنداي كۇشتi دارiلەرمەن بiر-ەكi اي ەمدەپ، ناۋقاستىڭ مiنەز-قۇلقىن «زالالسىزداندىرعان» سوڭ شىعارىپ جiبەرەدi.

بiرگە كەلگەن ون بiر جiگiت بiر بۇرىشتا قاتار جاتامىز. ازiرگە جiگiمiز جازىلعان جوق. مەنiڭ ەندiگi جەردە باعاتىنىم – سولاردىڭ iس-قيمىلى. قالت جiبەرمەيمiن. ىڭىرسىسا – ىڭىرسيمىن، قينالىپ ءدوڭ­بەكشiسە – مەن دە قوسىلىپ بەرەمiن. تەپسiنگەندە تەمiر ۇزبەسە دە، اناۋ-مىناۋ تايىنشانى وماقاستىراتىن اتانجiلiك ازاماتتار ەدi. كۇن وتكەن سايىن ءشوجiپ، سەمiپ، كوز جانارى مايى تاۋسىلعان شىراقتاي ولەۋسi­رەپ ءوشiپ بارادى. ەشكiم ەش­كiممەن سويلەسپەيدi, اركiم وزiمەن-ءوزi. اينالاسىندا بiرەۋ بار ما، جوق پا، نە بوپ، نە قويىپ جاتىر – ەشتەڭەمەن شاتاقتارى جوق. باس­تارى سالبىراپ، قولدارى تiزەسiنە ءتۇسiپ، مەڭ-زەڭ تەڭسەلiپ سۇلكيدi دە قالدى شەتتەرi­نەن. سولاردىڭ ءجۇرiس-تۇرىسىن، جىلاعانىن، كۇلگەنiن، ويسىز مەڭiرەۋ سۇلدەرiن قايتالايمىن دەپ بiرتە-بiرتە ابدەن رولگە كiرiپ كەتتiم. كەيدە راسى قايسى، ويىنىم قايسى – ءوزiم دە ارا-جiگiن ايىرا الماي قالامىن. باقىلاپ جۇرگەن روزا ريزا بولسا كەرەك، كورگەن جەردە اقىرىن سىبىرلاپ:

– جارايسىز، اعا، سiزدەن تاماشا اكتەر شىعادى ەكەن! – دەپ قويادى جىميىپ.

***

بiزدiڭ ەلدە نە كوپ – مەيرام كوپ قوي. سولاردىڭ iشiندەگi اكiمقارا ون ءولiپ، ءجۇز تiرiلiپ بار ونەرiن سالاتىن ەڭ ۇلىق مەرەكە – سايىپقىران ءسارۋاردىڭ تۋعان كۇنi. سول كۇننiڭ بiزگە دە شاراپاتى تيدi, كۇندەگiدەي ەمەس، كەڭشiلiك. بiلەكتەرiن سىبانىپ دالiزدە ويقاستاپ جۇرەتiن باقىلاۋشىلار دا، سابىلىس­قان دارiگەرلەر دە جوق. ەم-دوم جاسايتىن بiردi-ەكiلi مەيiربيكە عانا قالعان. روزا مەنi وڭاشا بولمەگە ەرتiپ اكەپ ىستىق كوفە بەردi, مەيرامنىڭ ءدامi دەپ الدىما ۇيدەن ادەيi اكەلگەن جىلى-جۇمساعىن قويدى. اس جەگەندەي اۋ­زىمنىڭ ءدامi كiرiپ قاۋجاڭداپ قالدىم. روزا كۇرەڭ كوفەنi ۇرتتاپ قويىپ:

– سiز قانداي ءتوزiمدi ادامسىز، اعا! – دەدi بەتiمە تەسiلە قاراپ.

– باسقا تۇسكەن سوڭ توزبەسكە نە ھايلا!

– جوق، ونى ايتپايمىن. وسىندا كەلگەلi بiر رەت تە ءۇمiتتi اۋزىڭىزعا العان جوقسىز عوي. الدە ۇمىتتىڭىز با؟

ءۇمiتتiڭ اتىن ەستiگەندە كوكiرەگiم سولق ەتiپ، استاڭ-كەستەڭ قوپارىلىپ كەتكەندەي.

– ەندi ودان پايدا نە؟ – دەدiم قينالا كۇرسiنiپ.

– ەكەۋiمiز «Skype»-پەن حابارلاسىپ تۇرامىز. ىلعي سiز تۋرالى سۇ­رايدى.

– راقمەت. قۇداي باعىن اشسىن!

– سiز وعان رەنiشتiسiز بە؟

– جوعا. مەن – جىندى، ول – ساۋ ادام. قانداي رەنiش بولۋى مۇمكiن؟

– قازiر تەگەراندا تۇرادى.

– ەستiگەم. ول باقىتتى بولۋعا ابدەن لايىقتى. كۇيەۋi دە تاماشا جiگiت كورiنەدi. باعىنا جاقسى ادام جولىققان عوي.

– ءيا، يرانداعى ەڭ ىقپالدى اۋلەتتiڭ مۇراگەرi. استىق ماگناتى ەكەن. تاعدىردىڭ جازۋىن ايتساڭىزشى، الماتىداعى حالىقارالىق ساۋدا-ساتتىق كورمەسiنە كەلگەندە تانىسىپتى. بiراق ءالi كۇنگە وكiنەم دەيدi.

– نەسiنە وكiنەدi?! مەن وعان ونداي بايلىقتىڭ ميلليوننان بiرiن سىيلاي الماس ەدiم!

– باقىت بايلىقپەن ولشەنبەيدi عوي!

– ول – ريتوريكا. تويىپ سەكiرگەندە ايتىلاتىن قۇر ءسوز. پەندە تۇگiلi پەرiشتەنiڭ ءوزi التىن كورسە، جولدان تايماي ما. ول ۇلدە مەن بۇلدەگە مالىنعان جاقسى ءومiر، جايلى تۇرمىسقا ۇمتىلاتىن. اقىرى مۇراتىنا جەتتi. ەندi نە نارسەگە ريزا ەمەس؟

– ول: «مەندە ءبارi-ءبارi بار، بiراق ەشتەڭە جوق. ويتكەنi جۇرەگiم بوس، ونى ەشتەڭە تولتىرا المايدى» دەيدi.

– جۇرەكتi قاناعات قانا تولتىرادى. بiراق پەندە بالاسى بارعا ءشۇ­كiر­شiلiك ەتپەي، جوققا ۇمتىلادى. جوقتى iزدەپ – بارىن جوعالتادى. اداسۋ دەگەن سول. ءار ادام ءوز جوعىن iزدەپ، ءۇمiت دۇنيەسiن كەزگەن جولاۋشى سەكiلدi.

– «سول بiر ءشوپ كۇركەدەگi كۇندە­رiم قايتا اينالىپ كەلەر بولسا، دۇنيەنiڭ بار بايلىعىن تارك ەتەر ەدiم!» دەيدi.

– وتكەننiڭ ءبارi – وكiنiش. الدانىشتى الدان عانا iزدەيمiز. بالكiم، ءومiردiڭ ءمانi دە، قىزىعى دا سوندا شىعار. ءۇمiت قۋىپ اداساسىڭ، اداسىپ ءجۇرiپ جول تاباسىڭ.

– ايتپاقشى، مەن سiزگە بiر قىزىق ايتايىن. ونىڭ تۇڭعىش ۇلى سiزگە تارتىپ تۋىپتى!

– قوي! – دەدiم توسىن سوزدەن شوشىن­عانداي سەلك ەتiپ. – ونداي قياناتىم جوق سياقتى ەدi عوي؟

– ول جاعىن وزدەرiڭiز بiلەسiزدەر. – روزا كوزiن توڭكەرiپ، كۇلiمدەي قارادى. – «ول مەنiڭ مۇڭىم مەن ماحابباتىمنان جارالعان بالا. بويىما بiتكەندە سiزدi كوپ ويلاپ، كوپ مۇڭايىپ ەدiم، سودان سiزگە ۇقساعان شىعار، – دەيدi. – ەندiگi جۇبانىشىم سول. سiزدi اڭساعاندا، ورالماس كۇندەرiمدi ساعىنعاندا، سونى يiسكەپ ماۋقىمدى باسام» دەيدi.

– كوڭiلiندە جۇرگەنiمە كوپ راقمەت!

– سiز ونى ساعىنبايسىز با؟

– ويلاعىم كەلمەيدi.

– نەگە؟

– قورقامىن…

ارى قاراي سويلەي المادىم. تەرەڭنەن لاپ ەتiپ لىقسىعان ىستىق تولقىن كەڭiردەگiمە كەپتەلiپ قالعانداي. ءۇن-ءتۇنسiز ورنىمنان سوزالاڭداي تۇردىم دا ەسiككە بەتتەدiم. «ءاي، روزا-اي، ەسكiنi ەسكە ساپ، سىزداعان جارانىڭ اۋزىن تاعى تىرنادىڭ-اۋ!». مەن كiمدi ۇشپاققا جەتكiزگەندەي اداممىن، شەتكە كەتiپ، تەڭiن تاۋىپتى دەگەندە، اياۋلىمنىڭ بال-بۇل جانعان ءجۇزiن ەلەستەتiپ، «ەڭ بولماسا، سەن باقىتتى بولشى!» دەپ، سونى كوڭiلiمە مەدەت قىلۋشى ەم. سويتسەم ول دا وكسiگiنە تۇنشىققان مۇڭلىق ەكەن عوي!

جاتسام دا، تۇرسام دا ءۇمiتتiڭ كەيiستi, قاسiرەتتi بەينەسi كوز الدىمنان كەتپەي، اپتا بويى ەسەڭگiرەپ ءجۇردiم. كوپتەن كورiنبەي كەتكەن قارا شال ەلەس بەرiپ، قۇلاعىما سىبىرلادى:

جەگiلiپ يت تiرلiكتiڭ ارباسىنا،

جاقىنداپ كەلەمiز-اۋ جار باسىنا.

ءومiردiڭ بوقبازارىن الدانىش قىپ،

كۇندەر، كۇندەر سۇرەڭسiز جالعاسۋدا.

Iلەسiپ ەسكi كۇننiڭ ەلەسiنە،

جاعاسىنا تەڭiزدiڭ كەلەسiڭ بە؟

تۋلاعان تولقىنداردىڭ كوز جاسىنان

ءۇمiتتiڭ اق مارجانىن تەرەسiڭ بە؟

ارامىز قول جەتپەستەي جىراقتالدى.

ۋاقىت بiراق سىبىرلاپ

 سىر اقتاردى:

قوس جۇرەك قوش ايتىسقان جاعالاۋدا

پاك ماحاببات بەيكۇنا جىلاپ قالدى.

سەزiپ ەم جەتەتiنiن بiر حاباردىڭ،

كەۋدەمدi بۋىندىرىپ شىرماعان مۇڭ.

وكسiگiمدi تىڭدارسىڭ داۋىسىنان

ۇشىپ وتكەن توبەڭنەن تىرنالاردىڭ…

ميلارعا جاسالعان «كۇردەلi جوندەۋ» جۇمىستارى كوپ وتپەي-اق ءوز جەمiسiن بەردi. بiر لەكپەن كەلگەن تاعدىرلاستارىم بiرiنەن كەيiن بiرi ادام تانىماستاي وزگەرiپ بارا جاتتى. قاۋقيعان سىرتى عانا كiسi, iشكi ءمان، وي-سەزiمدi الدەبiر قاتىگەز قول سىلىپ الىپ تاستاعانداي. الدەكiممەن ۇرىس­قانداي وزiنەن-ءوزi كiجiنiپ، تەپ­سiنiپ كۇبiر-كۇبiر سويلەپ جۇرگەن، ىرجالاقتاپ كۇلiپ جۇرگەن بiرەۋلەر. قارادان-قاراپ جىلاي سالادى. ەدەنگە تورتاياقتاي كەتiپ، بالا سياقتى «ءدو-ءدوت» دەپ «ماشينا» ايداپ كەتە­دi. نە iستەپ، نە قويعانىن بiلمەيتiن اقىل-ەسسiز ماقۇلقات، مەڭi­رەيگەن قۇر سۇلدەر. شوشىنسام دا تەسiرەيگەن سىنشى كوزگە سىر بiلدiر­مەۋگە تىرىسام. مەن دە وسىلاردىڭ بiرi سياقتى بوپ كورiنۋگە تيiسپiن. قاسىمداعىلاردىڭ قىلىعىن قايتالاي-قايتالاي سولارعا قالاي ۇقساپ كەتكەنiمدi ءوزiم دە بايقاماي قالدىم.

***

مەنiڭ يت بولعىم كەلدi. ەركiن جۇرە الاتىن، الاڭسىز ۇرە الاتىن يت مەنەن الدەقايدا باقىتتى ەدi. ەڭ بولماسا يت سياقتى باقىتتى بولعىم كەلدi. ءبارiبiر مەندە ادامدىق باقىت جوق: ويىمداعى ءسوزiمدi ايتا المايمىن، ءجۇرiس-تۇرىسىم شەكتەۋلi, قيا­لىمدا دا، iستەگەن iسiمدە دە ەركiندiك جوق. وزiمشە ويلاۋعا، وزiمشە ءتۇيسi­نiپ-سەزiنۋگە بولمايدى. ءبارiن بiلە­تiن، ەشقاشان قاتەلەسپەيتiن كورiپكەل جالعىز اۋليەنiڭ سىزىپ بەرگەن سارا جولىنان بۇرا تارتىپ اۋىتقىماي تومپاڭداپ تۋرا تارتا بەرۋدi عانا بiل. سوندا اداسپايسىڭ، نۇرلى بولاشاقتىڭ پەيiشiنە تۋرا بارىپ توپ ەتە قالاسىڭ، ياكي ءبارiمiز ءۇشiن تەك ءپار­ۋارديگاردiڭ ايرىقشا نۇرى القاعان سول بiر ادام عانا ويلانادى، كورەدi, سەزەدi… قالعان نولدەر تەك سونىڭ جاڭعىرىعى. وزiمشە ءومiر ءسۇرۋ ءۇشiن وتiرiك كۇلiپ، وتiرiك قۋانۋىم كەرەك، ءوزiمدi دە، وزگەنi دە الداۋىم كەرەك. كومانديرiم كو… كەشiرiڭiز، جوپىمنان ىڭقيتا بiر تەۋiپ: «كاك تۆويا جيزن، سولدافون مامبا؟» دەسە، كوزiمنەن جاسىم بۇرشاقتاپ تۇرىپ: «جيزن مويا حوروشا، ءتابارiش كاماندير!» دەيمiن. ءھام سونداي ەكەنiنە بەك سەنiمدiمiن، ويتكەنi كۇنi مەنiكi­نەن دە جامان تالايلاردى كورiپ ءجۇرمiن ەمەس پە. «ەي، مىرزالار، ادام سياقتى ءومiر سۇرۋگە رۇقسات ەتiڭ­دەرشi!» دەپ قانشا ەسiكتi قاقتىم. بiر ەسiك تىرس ەتiپ اشىلعان جوق. اشىل­عانى تەك، مiنە، جىندىحانانىڭ ەسiگi…

مەن ەندi جەردەن باۋىر كوتەر­مەيتiن بولدىم. ەدەنگە ەتپەتتەي كەتiپ تورتاياقتاپ جۇرەمiن. اينالاما ارپىلداپ ۇرەمiن، ىرىلدايمىن. Iشiمدەگi يتتiك قىجىلىمدى ءسويتiپ شىعارامىن. ەشكiم ۇندەمەيدi. «ءاي، سەن نە دەپ تۇرسىڭ-ەي؟!» دەمەيدi. راحات! يت بولعان راسىندا كەرەمەت ەكەن. ادام بالاسى iشتەي نيەتتەنiپ، بار ىنتاسىن سالسا، كەز كەلگەن ماقۇلقاتقا ۇقساي بەرەدi ەكەن-اۋ. قوڭقايعان مۇرنىم مەن يەگiمدi سوزا، قۇلاعىم قالقايىپ ءاۋپ-ءاۋپ ەتكەندە، كوز قيىعىممەن كولەڭكەمە قاراسام، شىنىندا دا كۇرجيگەن كارi توبەتتەن اۋماي قالادى ەكەنمiن. قايقايعان قۇيرىعى جوق دەمەسەڭ، ىزاقور، قاباعان كوكشولاقتىڭ ءوزi­مiن. بەتiمنەن قاقپاعان سوڭ ەركiنسiپ الدىم. شاۋiلدەپ، ابالاپ، ارپىلداپ، شابالاڭداپ… يتەكەمدەردiڭ نەبiر سەزiم يiرiمدەرiن بەينەلەۋگە يكەمدi شەبەر دە شەشەن تiلiمەن iشiم بوساعانشا ساعاتتار بويى ۇرەمiن. اسiرەسە ءتۇن بالاسىندا كوكiرەگiمدە قوردالانعان قۇسا، بايلانعان زاپىران قوزعالىپ، قوزىپ كەتەدi. تەرەزەنiڭ تورىنان سىعالاعان سىنىق ءمۇيiز ايعا تۇمسىعىمدى سوزىپ ۇلىعاندا، زارلى ۇنiمنەن ساي-سۇيەگiم سىرقىراپ، ەكi كوزiمنەن بۇرشاقتاعان جاس بۇلاق بوپ اعادى. وزدەرiن ۇمىتىپ، «ءانشi»، «بيشi»، «ارتيست»، «كو­سەم»… بوپ كەتكەن قاسىمداعى بەيباقتار، مەنiڭ زارىم الدەبiر تۇڭعيىق تۇبiندەگi تۇيسiكتەرiنە قوزعاۋ سالعانداي جامىراي قوسىلىپ، ولار دا ۇليدى. جىندىحانانىڭ تار بولمەسiندە تۇنشىققان زارلى ۇننەن تۇنگi اسپان كۇڭiرەنiپ تۇردى. ۇلىعان يتتەر بىلقىلداق مامىق توسەكتە ءتاتتi-ءتاتتi ءتۇس كورiپ جاتقان ايدiك-ناندەردiڭ ۇيقىسىن بۇزسا كەرەك، كوپ ۇزاماي بiلەكتەرiن سىبانعان بiر توپ كۇزەتشi كازارماعا كiرiپ كەلدi دە، اۋزىمىزدان قارا قان اعىزىپ، شەتiمiزدەن قاسقىر تاماقتاعان قويداي جۋساتىپ سالدى. ءسويتiپ، مەنiڭ يت بولۋىما دا تىيىم سالىندى. يت بول­عىم كەلگەن كەزدە، تەك iشiمنەن جاسىرىنىپ قانا ۇليتىن بولدىم…

تۇرىسبەك ساۋكەتاەۆ

zhasalash.kz